Pokój za wszelką cenę. Trump chce mieć sukces, Europa musi pokazać siłę

"Koncert mocarstw" w pełnej krasie. Tak najkrócej można podsumować lawinę geopolitycznych zwrotów akcji minionego tygodnia, którą zwieńczyła coroczna Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa. Na początku nowego tygodnia stan gry jest taki, że Stany Zjednoczone o przyszłości Ukrainy, ale i całym światowym porządku, chcą de facto decydować w trzech stolicach: Waszyngtonie, Pekinie i Moskwie.

Europa? Nie tylko nie jest uważana przez Donalda Trumpa za równoprawnego partnera. Europy ma nie być przy stole nawet wówczas, gdy amerykański prezydent wraz z Władimirem Putinem będą meblować geopolityczny krajobraz na Starym Kontynencie i zastanawiać się, jak zakończyć wojnę w Ukrainie.

W Paryżu, na zaproszenie prezydenta Emmanuela Macrona, przywódcy Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Włoch, Hiszpanii, Polski, Holandii i Danii, a także sekretarz generalny NATO Mark Rutte, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa, chcą znaleźć odpowiedź na wyzwanie rzucone im przez nową amerykańską administrację. A co za tym idzie: pokazać siłę Europy i zapewnić jej miejsce przy stole, gdy będą decydować się losy Ukrainy, a także nowy geopolityczny porządek świata.

Żeby zrozumieć całą sytuację i wagę szczytu w Paryżu, musimy cofnąć się do wydarzeń minionego weekendu, które miały miejsce w Monachium. A w stolicy Bawarii działo się dużo, bardzo dużo. W telegraficznym skrócie.

Po pierwsze, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych J. D. Vance wygłosił impertynenckie i upokarzające dla Unii Europejskiej przemówienie, w którym oskarżył Stary Kontynent o odchodzenie od współdzielonych od dekad z Ameryką wartości. Podając szereg przykładów (ich prawdziwość i pełna zgodność z faktami to temat na inną historią), oskarżał UE m.in. o upadek demokracji, tłumienie wolności słowa czy prześladowanie chrześcijan. Co więcej, stwierdził, że największym zagrożeniem dla Europy nie są Chiny i Rosja, ale "zagrożenie od wewnątrz, odwrót Europy od niektórych z najbardziej podstawowych wartości".

Po drugie, emerytowany generał Keith Kellogg, specjalny wysłannik Białego Domu ds. Rosji i Ukrainy, ogłosił światu, że "Europa nie będzie bezpośrednio zaangażowana w negocjacje" dotyczące zakończenia wojny w Ukrainie. Dla uspokojenia europejskich partnerów dodał, że "interesy Europy zostaną wzięte pod uwagę". Argumentując za takim rozwiązaniem, Kellogg przywołał niesławne porozumienia mińskie z 2014 i 2015 roku, czyli zakończone całkowitym fiaskiem ustalenia Francji, Niemiec, Rosji i Ukrainy, które miały zapobiec eskalacji konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Jak przypomniał Kellogg, "mieliśmy wielu ludzi przy stole, którzy tak naprawdę nie mieli zdolności wyegzekwowania pewnego rodzaju pokoju".

Słowa Kellogga przez europejskich liderów i opinię publiczną zostały jednak odebrane jednoznacznie: Stany Zjednoczone zamierzają meblować geopolityczny ład w Europie bez pytania państw europejskich o zdanie. Co więcej, zamierzają to robić w porozumieniu z Rosją i Władimirem Putinem, czyli tą stroną, która odpowiada za zburzenie ustalonego po drugiej wojnie światowej międzynarodowego ładu.

Po trzecie, bardzo ważne było wystąpienie Ursuli von der Leyen, która jako jedyna z grona unijnych przywódców zdobyła się na skontrowanie w jakikolwiek sposób amerykańskiej ofensywy. Przewodnicząca Komisji Europejskiej zapowiedziała przede wszystkim, że Unia Europejska zamierza nadać inwestycjom w bezpieczeństwo i obronność absolutny priorytet, a dowodem tego ma być uruchomienie "specjalnej klauzuli", która pozwoli państwom członkowskim znacząco zwiększyć wydatki na zbrojenia bez obaw o podpadnięcie księgowym z Brukseli.

Drugą bardzo istotną rzeczą, o której wspomniała szefowa KE, była przyszłość Ukrainy w ramach społeczności Zachodu. Von der Leyen, w kontrze do amerykańskich oficjeli, nie pozostawiła złudzeń, że miejsce Kijowa jest w zachodniej, a nie rosyjskiej strefie wpływów. Podkreśliła, że UE "musi zintensyfikować swoje działania na rzecz przyspieszenia procesu akcesji Ukrainy do Unii". Wcześniej nie omieszkała też wbić szpili gościom z Ameryki: Mamy obecnie wyraźne próby tworzenia globalnych stref wpływów. Europa musi być mądra w tych czasach i odpowiedzieć na wyzwania dla naszych granic i naszego bezpieczeństwa.

Tego, co wydarzy się w Paryżu nie można rozpatrywać w oderwaniu od tego, co już niedługo wydarzy się w Rijadzie. Bo to właśnie w stolicy Arabii Saudyjskiej w tym tygodniu mają spotkać się Donald Trump i Władimir Putin wraz ze swoimi zespołami negocjacyjnymi. Cel: przygotowanie gruntu pod rozmowy pokojowe między Rosją i Ukrainą.

Rzecz w tym, że na to spotkanie nie została zaproszona delegacja ukraińska. Ani żaden z europejskich partnerów. Znów: Trump wyłącznie z Putinem zamierza zaplanować przebieg negocjacji pokojowych i powojennego ładu bezpieczeństwa w Europie. Rosnące obawy tylko podsycają co najmniej osobliwe wypowiedzi samego Trumpa.

- Wierzę, że on chce pokoju. Wierzę, że prezydent Putin - rozmawiałem z nim wczoraj, a znam go bardzo dobrze - chce pokoju. Myślę, że on tego chce i myślę, że powiedziałby mi, gdyby nie chciał - to słowa Trumpa po rozmowie telefonicznej z Putinem.

W ostatnich kilkudziesięciu godzinach Trump podkreślił też, że wierzy Putinowi w to, że rosyjski dyktator nie planuje dalszej agresji przeciwko Ukrainie czy krajom wschodniej flanki UE i NATO. - O to właśnie go pytałem, bo gdyby miał iść dalej, byłby to dla nas duży problem. I to by mi sprawiło duży problem, ponieważ po prostu nie możemy do tego dopuścić. Myślę, że on chce to zakończyć. I oni chcą to szybko zakończyć, obaj. Zełenski też - zapewnił Trump.

Niezależnie od tego, czy Trump mówi szczerze, czy to tylko chwyt negocjacyjny, jego słowa wywołują duży niepokój w Europie i w Ukrainie. Putin niejednokrotnie, choćby tylko w kwestii wojny z Ukrainą, udowodnił już bowiem, że nie można wierzyć mu na słowo, a cofa się jedynie przed brutalną siłą.

- Trump powiedział mi, że Putin chce zakończenia wojny. Ja odpowiedział mu: "Putin to kłamca. Mam nadzieję, że go przyciśniesz, bo ja mu nie ufam" - relacjonował podczas panelu dyskusyjnego na konferencji w Monachium ukraińskim prezydent. I dodał: - Trump jest silniejszy od Putina, tak myślę. Jednak te rozmowy telefoniczne z Putinem są dla nas ryzykowne.

Z kolei z kręgów amerykańskiej administracji dochodzą informacje, że Trump tak mocno spieszy się z działaniami na rzecz zakończenia wojny w Ukrainie (za wszelką cenę), bo chce ogłosić światu swój dziejowy sukces w ciągu pierwszych 100 dni drugiej kadencji. Datą graniczną jest więc 1 maja, natomiast otoczenie Trumpa chce, żeby warunki pokoju zostały ustalone już do czasu Wielkanocy, która w tym roku wypada 20 kwietnia.

Po dwóch potężnych ciosach na szczękę wymierzonych w Monachium, Europa musi się podnieść, szybko opracować plan działania i wysłać nie tylko Trumpowi, ale całemu światu jasny, mocny komunikat. Komunikat siły, a nie użalania się, że ktoś nie zaprosił ich do rozmowy. Bo tylko siłę rozumieją i Trump, i Putin.

Właśnie w tym duchu do europejskich przywódców zaapelował zresztą sekretarz generalny NATO Mark Rutte, w Brukseli zwany "zaklinaczem Trumpa". - Moim europejskim przyjaciołom powiedziałbym: zacznijcie rozmawiać, ale nie narzekając, że możecie być albo może was nie być przy stole negocjacyjnym, tylko wychodząc z konkretnymi propozycjami, ideami, zwiększonymi wydatkami na obronność - zaapelował podczas konferencji w Monachium Holender.

Odpowiedź na wezwanie Ruttego przyszła bardzo szybko. - Jestem gotowy i chętny do wysłania brytyjskich wojsk do Ukrainy, aby pomóc zagwarantować jej bezpieczeństwo w ramach porozumienia pokojowego - ogłosił na łamach dziennika "Daily Telegraph" premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer. Jak podkreślił, zapewnienie trwałego pokoju w Ukrainie jest "niezbędne, jeśli chcemy powstrzymać Putina przed dalszą agresją w przyszłości".

Po deklaracji brytyjskiego premiera analogiczne zobowiązanie padło ze strony Szwecji, jednego z dwóch nowych członków NATO. Szefowa szwedzkiej dyplomacji Maria Malmer Stenergard przyznała, że jej kraj jest gotowy wysłać do Ukrainy kontyngent wojskowy, ale wcześniej musi zostać spełnione kilka warunków.

- Najpierw musimy wynegocjować sprawiedliwy i trwały pokój, który będzie respektował prawo międzynarodowe i Ukrainę - podkreśliła w rozmowie ze Szwedzkim Radiem. I dodała: - Musimy mieć pewność, że Rosjanie nie zaatakują ponownie Ukrainy albo innego kraju w ciągu kilku lat.

W zupełnie innym tonie przed wylotem na szczyt europejskich przywódców w Paryżu wypowiedział się Donald Tusk. - Nie przewidujemy wysłania polskich żołnierzy na teren Ukrainy. Będziemy natomiast wspierać także, jeśli chodzi o logistykę i wsparcie polityczne, państwa, które w przyszłości będą chciały udzielić takich gwarancji - oświadczył w rozmowie z dziennikarzami polski premier.

Dla Tuska to zresztą niezwykle niewygodna sytuacja. Z jednej strony, od początku swojego urzędowania postawił wszystko na kartę bezpieczeństwa, tak w polityce krajowej, jak i europejskiej. To podnoszenie tematu bezpieczeństwa miało, według obozu rządzącego, przywrócić Polsce miejsce w pierwszej lidze europejskich graczy. Również polska prezydencja w UE upływa pod hasłem wielowymiarowo postrzeganego bezpieczeństwa.

Z drugiej strony, za trzy miesiące odbędą się w Polsce wybory prezydenckie. Kandydat Koalicji Obywatelskiej Rafał Trzaskowski jest sondażowym faworytem tego wyścigu. Społeczne nastroje wobec wojny w Ukrainie, ale też samych Ukraińców wyraźnie się pogarszają, o czym obszernie pisaliśmy niedawno w Interii. Złożenie deklaracji wysłania polskich wojsk do pilnowania ustaleń pokojowych między Ukrainą i Rosją mogłoby w tym momencie okazać się politycznym samobójstwem i utorowaniem opozycji drogi do Pałacu Prezydenckiego.

Rzecz w tym, że okoliczności międzynarodowe mamy niezwykłe, a Donald Trump i jego świta postawili Unię Europejską pod ścianą i coraz mocniej ją do niej dociskają. W końcu ktoś może zadać polskiemu premierowi pytanie, czy w obecnych realiach ważniejszy jest długofalowy interes całej Europy, czy partykularny interes jednej partii w jednych wyborach.