Specjalna misja "zaklinacza Trumpa" i szefowej KE. Moment prawdy w Monachium

Przeszło 85 lat po podpisaniu niesławnego układu monachijskiego historia zatacza koło. Oczy całego świata znów patrzą na stolicę Bawarii, a międzynarodowa opinia publiczna zastanawia się, czy i tym razem Zachód cofnie się przed krwawym tyranem owładniętym neoimperialnymi marzeniami.

W tym właśnie duchu, jak co roku od przeszło 60 lat, najważniejsi światowi przywódcy zjeżdżają do monachijskiego hotelu Bayerischer Hof, żeby rozmawiać o przyszłości planety i ustalać globalny układ sił. Tematem numer jeden będzie jednak zakończenie trwającej od trzech lat wojny w Ukrainie, zabezpieczenie przyszłości tego kraju i zapewnienie bezpieczeństwa Europie.

Tegoroczne spotkanie jest bezsprzecznie jednym z najważniejszych w historii monachijskiej konferencji, bo to właśnie tutaj mogą oficjalnie ruszyć negocjacje pokojowe między Ukrainą i Rosją. Wszyscy wielcy gracze są "na musiku", a każda ze stron gra w tym roku o naprawdę najwyższą stawkę.

- Dojdzie do porozumienia, które zszokuje wiele osób - zapowiedział w wywiadzie dla "The Wall Street Journal" wiceprezydent Stanów Zjednoczonych J. D. Vance. To oczywiste nawiązanie do planów rozpoczęcia rozmów pokojowych z Rosją. Vance pogroził również palcem Władimirowi Putinowi, ostrzegając go, żeby nie przystępował do negocjacji w złej wierze i nie próbował ograć Ameryki i Ukrainy. - Istnieją ekonomiczne narzędzia nacisku, istnieją oczywiście militarne narzędzia nacisku - enigmatycznie stwierdził drugi najważniejszy człowiek w administracji Białego Domu.

Po wywiadzie udzielonym przez Vance'a "WSJ" wyraźnie widać, że Waszyngton próbuje ugasić pożar wywołany przez zaskakujące oświadczenie Trumpa o rozpoczęciu rozmów pokojowych z Putinem. Co więcej, rozmów, w których Ukraina miała być sprowadzona do roli obserwatora, jeśli nie żyranta poczynionych ustaleń. Dopiero po miażdżącej krytyce mediów i partnerów z NATO Trump doprecyzował na drugi dzień, że Ukraina będzie stroną tych rozmów.

Jednak błędy zostały już popełnione, a mleko się rozlało. - Negocjacje jeszcze formalnie się nie zaczęły, a Trump już oddał Putinowi na srebrnej tacy mnóstwo rzeczy, na których Kremlowi zależało - tak na gorąco komentował na łamach Interii sytuację Robert Pszczel, były dyrektor Biura Informacji NATO w Moskwie, a obecnie główny specjalista pionu analitycznego Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW).

W Monachium Amerykanie chcą opanować sytuację, uspokoić partnerów i odzyskać inicjatywę w rozmowach z Kremlem. Inicjatywę, którą z własnej winy stracili. Muszą pokazać Putinowi, że będą grać twardo i nie dadzą się ograć jak dzieci. Niezależnie od tego, z kim Trump rozmawia i co wypisuje w swoich mediach społecznościowych.

Konferencja w Monachium będzie też arcyważna dla całego NATO. Decyzja o rozpoczęciu rozmów z Putinem była jednoosobową decyzją Trumpa, nieskonsultowaną z sojusznikami. Efekt jest fatalny: rosyjski dyktator zyskał już na starcie dużą przewagę negocjacyjną, pozycja Stanów Zjednoczonych jako lidera społeczności Zachodu została mocno podkopana, a w NATO zapanował chaos i podejrzliwość wobec Waszyngtonu.

- Musimy się upewnić, że wynik tych rozmów będzie taki, że stanie się jasne dla całego świata, w krajach Pacyfiku, takich jak Chiny, ale także w kraju takim jak Korea Północna, a nawet na Bliskim Wschodzie, w Iranie, że porozumienie jest silne, że Zachód zwycięża - powiedział przed przyjazdem do stolicy Bawarii sekretarz generalny NATO Mark Rutte.

To właśnie rola Ruttego, którego w Brukseli od lat nazywają "zaklinaczem Trumpa", będzie w Monachium fundamentalna. Musi dopilnować, żeby NATO wyszło z tych rozmów wzmocnione i, przede wszystkim, solidarne. To musi być pokaz siły i sprawczości wobec Putina, który liczy, że rozmawiając ponad głowami wszystkich tylko z Trumpem wywoła w społeczności transatlantyckiej podziały. Podziały, które później ułatwią mu kontynuowanie neoimperialnej polityki Kremla, a optymalnie nowy podział globalnych stref wpływów.

Weekendowe rozmowy w Monachium to również moment prawdy dla Unii Europejskiej i bardzo poważny test dla przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen. Po zaskakującej wolcie Trumpa i arbitralnym otwarciu rozmów pokojowych z Putinem Unia Europejska została ośmieszona. O wszystkim dowiedziała się z mediów, jej interesy zostały poświęcone, a Kreml uważa ją ponownie za słabą i niezdolną do adekwatnych reakcji.

Bruksela wie już, że na Trumpa nie ma co liczyć i chociaż jest nieuniknionym partnerem w tej rozgrywce, trzeba zawsze mieć plan B (a czasami również C i D). A przede wszystkim: liczyć tylko na siebie. To tym ważniejsze, że z ostatnich działań Trumpa i jego ludzi jednoznacznie wynika, że to na UE spocznie ciężar utrzymania porządku na Starym Kontynencie. A najpewniej także zadbania o to, żeby Ukraina nie została poświęcona na ołtarzu osobistych ambicji Trumpa.

- Europa musi zacząć lepiej działać, a nie tylko reagować na polityki płynące zza Atlantyku. Musimy być gotowi, by stać na własnych nogach i brać swoje przeznaczenie we własne ręce - mówiła niedawno w wywiadzie dla Interii przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola, pytana o rysującą się w ciemnych barwach geopolityczną przyszłość UE. Metsola zapewniła też, że UE nie pozwoli Ukrainie przegrać wojny z Rosją nawet, jeśli Stany Zjednoczone porzucą Kijów.

Rzeczywistość mówi "sprawdzam" po zaledwie kilku tygodniach od wypowiedzeniu tej deklaracji.

Monachium to dla Unii właśnie ten moment, o którym wspomniała szefowa PE: moment działania, a nie tylko czekania i reagowania na ruchy Waszyngtonu. UE musi zacząć wyprzedzać ruchy Trumpa, nadawać ton rozmowom pokojowym z Kremlem i kształtować geopolityczną sytuację na kontynencie. To w końcu o losy jej bezpośredniego otoczenia toczy się gra. W odróżnieniu od Trumpa, UE nie może zostawić Ukrainy samej sobie ani pozwolić jej przegrać z Rosją. Oczywiście, o ile nie chce, żeby za jakiś czas Putin nie zapukał do bram jednego z jej państw członkowskich.

Na koniec Ukraina, dla której spotkanie w Monachium jest okazją do wyklarowania własnej sytuacji. I naprawienia popełnionych w ostatnim czasie błędów. A tych administracja Wołodymyra Zełenskiego zaliczyła sporo. Pierwszym było przekonanie, że deal z Donaldem Trumpem co do wspólnej eksploatacji ukraińskich złóż metali ziem rzadkich zabezpiecza interesy Kijowa i ostatecznie przeciąga Amerykanów na ich stronę. Drugim: postawienie wszystkiego na Waszyngton, jednocześnie deprecjonując znaczenie i rolę europejskich partnerów.

Efekt jest taki, że prezydent Zełenski nie wie dzisiaj, czy jeszcze jest przy stole, czy już znalazł się w menu. Dostał natomiast bolesną nauczkę, że Trumpowi nie można do końca ufać, bo nigdy nie wiadomo, co ostatecznie zrobi. Ukraina jest w takiej sytuacji, że musi ryzykować, ale jednocześnie musi ryzykować mądrze. Minimalizując potencjalne straty. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest naprawienie relacji z Unią Europejską i europejskimi partnerami. Bo to na nich Zełenski może w tym momencie liczyć znacznie bardziej niż na nieprzewidywalnego Trumpa.

W Monachium ukraiński prezydent spotka się z zastępcą Trumpa J. D. Vancem oraz sekretarzem stanu Marco Rubio. Musi uświadomić im, a poprzez nich również Trumpowi, że czas zacząć grać zespołowo. Bez Ukrainy i bez Europy amerykański prezydent nie zakończy tej wojny. A jeśli tego nie zrobi, to ani wiecznej chwały w podręcznikach historii, ani wymarzonej Pokojowej Nagrody Nobla nigdy nie zdobędzie.

Łukasz Rogojsz