"Najtrudniejszy scenariusz dla opozycji". Wygranie wyborów to nie wszystko

To wymarzony rozwój wypadków dla partii rządzącej. Wymarzony, ale patrząc na dostępne przed wyborami dane, mało prawdopodobny. Aktualnie bowiem średnia sondażowa PiS-u z ostatniego miesiąca to niespełna 34 proc. głosów, a miażdżąca większość badań daje im 190-210 mandatów w nowym Sejmie. - Musiałby wydarzyć się cud - nie owija w bawełnę prof. Jarosław Flis, socjolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ekspert od systemów wyborczych podkreśla, że aby PiS mogło rządzić samodzielnie, musiałoby równocześnie zostać spełnionych wiele warunków.

Przede wszystkim, PiS musiałoby być mocno niedoszacowane w sondażach publikowanych w mediach. Po drugie, do parlamentu musiałby się nie dostać jeden albo nawet dwa z trzech mniejszych komitetów (Lewica, Trzecia Droga, Konfederacja). Wreszcie wynik Koalicji Obywatelskiej nie mógłby być wysoki (najlepiej, gdyby był poniżej 30 proc.). - To jest w ogóle niemożliwe, marzenie ściętej głowy - mówi w rozmowie z Interią prof. Rafał Chwedoruk. - 15 października musiałoby dojść do absolutnie niesamowitych wydarzeń. Wydarzeń, przy których słowacka historia partii Roberta Fico byłaby niczym - dodaje politolog z Uniwersytetu Warszawskiego.

To dużo bardziej prawdopodobny rozwój wypadków niż samodzielna większość. Jednak zdolność koalicyjna wciąż pozostaje piętą achillesową obecnej ekipy rządzącej. Jedyną formacją, z którą możliwa byłaby oficjalna koalicja rządowa jest Konfederacja. Prof. Jarosław Flis uważa, że jeśli PiS-owi będzie brakować posłów, to z pewnością złożą konfederatom - ci, wedle różnych sondaży, wprowadzą do nowego Sejmu 30-45 posłów - propozycję współpracy. Pytanie, czy będzie to propozycja nie do odrzucenia.

Prof. Flis dopuszcza bowiem scenariusz, w którym sami liderzy Konfederacji odmówią współpracy z PiS-em, ale szeregowi posłowie kuszeni rozmaitymi fruktami władzy wywrą na nich potężną presję i zmuszą do politycznego aliansu z Nowogrodzką. - Konfederacja musiałaby być niespełna rozumu, żeby wejść w tym momencie do rządu z PiS-em - przestrzega jednak prof. Rafał Chwedoruk. - Straciłaby natychmiast większość swoich wyborców, przez co w wyborach samorządowych ległaby w gruzach i to byłby jej ostateczny koniec - przewiduje politolog. Podkreśla też, że aby scenariusz sojuszu PiS-u i Konfederacji dawał szanse na rządzenie, PiS musiałoby być pierwsze w stawce, a Konfederacja trzecia.

Na Nowogrodzkiej niechętnie spoglądają w kierunku takiego rozwiązania, bo generowałoby ono mnóstwo trudności, czego próbkę PiS miało już w trakcie drugiej kadencji, gdy po perturbacjach z Porozumieniem Jarosława Gowina musiało momentami desperacko bronić większości w Sejmie. Ostatecznie udało się przeciągnąć na swoją stronę połowę gowinowców, a braki dosztukować kołami poselskimi i stronnictwem Pawła Kukiza. Była to jednak sytuacja wyjątkowa i wymuszona okolicznościami politycznymi. Gdyby PiS musiało rządzić w ten sposób od początku do końca kadencji, byłaby to dla tej partii droga przez mękę.

Jednym z wariantów tego scenariusza jest ten, w którym Konfederacja lub część jej posłów warunkowo wspierają mniejszościowych rząd PiS-u, dostają w zamian określone korzyści (materialne albo polityczne) albo gwarancję realizacji ich projektów. Jednocześnie nie ponoszą za nic odpowiedzialności i w każdej chwili mogą wywrócić stolik. Inny wariant to skaptowanie przez PiS potrzebnej liczby brakujących posłów tak, żeby zapewnić sobie przynajmniej 231 mandatów w Sejmie.

Zdaniem prof. Jarosława Flisa, tego rodzaju współpraca z PiS-em "nie jest wymarzonym scenariuszem dla Konfederacji". - W jej strategicznym interesie jest załatwienie PiS-u. Jeśli chcą przetrwać w wielkiej polityce i nie podzielić losu LPR, to mają tylko jedno wyjście: doprowadzić do rozłamu PiS-u i przejąć całe pokolenie 45- w PiS-ie - tłumaczy socjolog.

Prof. Rafał Chwedoruk dodaje, że samo poparcie prezydenta Andrzeja Dudy to za mało, żeby mniejszościowy rząd PiS-u mógł sprawnie działać. Gdyby tak było, PiS zdecydowałoby się na taki krok już w mijającej właśnie kadencji. - Poza tym, po doświadczeniach z 2007 roku Jarosław Kaczyński nigdy nie zdecyduje się na taki wariant bez uprzedniego przygotowania sytuacji na sali sejmowej - zaznacza politolog.

Na ten scenariusz wskazuje większość publikowanych w mediach od wielu tygodni sondaży. Trzy partie tzw. demokratycznej opozycji - Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Lewica - od dawna mówią, że po wyborach stworzą wspólny rząd, jeśli ich wyniki dadzą im taką możliwość. Zdaniem rozmówców Interii byłby to najstabilniejszy z możliwych po wyborach układów politycznych.

Prof. Rafał Chwedoruk uważa, że chociaż trójkę koalicjantów programowo wiele rzeczy dzieli, to łączy ich nie tylko chęć odsunięcia PiS-u od władzy, ale także poglądy m.in. na politykę zagraniczną, kwestie bezpieczeństwa czy ochronę środowiska. Dodatkowa czynniki wzmacniające powyborczy sojusz trzech formacji to wizja zwycięskich dla opozycji wyborów samorządowych w 2024 roku oraz odbicia Pałacu Prezydenckiego w kolejnym roku.

- Poza tym, taki rząd od początku mógłby liczyć na olbrzymią przychylność czołowych graczy europejskich oraz sympatię administracji Joe Bidena - mówi politolog z UW. I dodaje: - Wreszcie żadna z tych trzech formacji nie jest na tyle silna, żeby uważać, że destabilizacja Sejmu posłuży jej interesom politycznym i sprawi, że wyraźnie wzmocnią swój stan posiadania.

Prof. Jarosław Flis dodaje, że prawdopodobieństwo stabilnych rządów takiej koalicji zwiększa fakt, że w samorządach tego rodzaju sojusze już obserwowaliśmy i radziły sobie dobrze. Zaznacza jednak, że w Sejmie koalicjanci musieliby zmierzyć się z zupełnie innymi napięciami. Jednym z nich jest wariant, w którym z PiS-u do Koalicji Obywatelskiej, Polski 2050 i PSL zaczęliby uciekać kolejni parlamentarzyści. Gdyby była to bardzo liczna grupa, w pewnym momencie Lewica mogłaby okazać się zbędna z punktu widzenia KO, Polski 2050 i PSL.

- Dawniej podejście Platformy do Lewicy było bezwzględne: zapraszamy, jak musimy; wypraszamy, jak możemy - przypomina prof. Flis. - Wiele w takim wariancie zależałoby od tego, jak blisko młodemu pokoleniu PO jest do Lewicy. W jeszcze innym wariancie może udałoby się ją rozbić albo nawet wchłonąć, zostawiając na zewnątrz Partię Razem - analizuje.

Może się jednak zdarzyć tak, że Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Lewica nie będą w stanie stworzyć rządu bez pomocy Konfederacji. W takim przypadku to formacja Sławomira Mentzena i Krzysztofa Bosaka zadecydowałaby, czy i ewentualnie komu pomoże sformować rząd - tzw. demokratycznej opozycji czy PiS-owi. Po stronie opozycji czołowi politycy KO i Trzeciej Drogi nie wykluczają współpracy z konfederatami, jeśli sytuacja będzie tego wymagać.

- Wierzę, że wygra demokratyczna opozycja, ale istnieje możliwość, że będziemy mieli jakiegoś rodzaju pat i trzeba będzie szukać rozwiązań tymczasowych - enigmatycznie na pytanie o koalicję z Konfederacją odpowiedział w wywiadzie z Interią Rafał Trzaskowski, wiceprzewodniczący i człowiek numer dwa w Platformie Obywatelskiej. Współpracę z konfederatami kategorycznie wykluczają natomiast liderzy Lewicy. Są granice, poza którymi kompromis zmienia się w kompromitację. Ja nie mam zamiaru wchodzić z brunatnymi do rządu. Przeciwnie, koncentruję się na tym, żeby odebrać im jak najwięcej mandatów - zarzekał się w rozmowie z Interią Adrian Zandberg, współprzewodniczący Partii Razem.

Prof. Jarosław Flis ocenia, że gdyby alians z Konfederacją był jedyną szansą na odsunięcie PiS-u od władzy, wszystkie partie dzisiejszej opozycji znajdą się pod gigantyczną presją. - Dla opozycji absolutnym priorytetem jest odsunięcie PiS-u od władzy. Jeśli po wyborach będzie na to choć cień szansy, a ktoś się zbuntuje i odmówi, to zostanie zjedzony. Przez inne partie, ale też przez wyborców opozycyjnych, dla których to byłaby wyczekiwana od ośmiu lat szansa - przewiduje socjolog z UJ.

Prof. Rafał Chwedoruk zwraca jednak uwagę, że Lewica musiałaby być bardzo słaba w przyszłym Sejmie, żeby nie mieć mniejszości blokującej dla sojuszu tzw. demokratycznej opozycji z Konfederacją. - Jest też inna ewentualność - wspomina. I wyjaśnia: - Część Lewicy i część Konfederacji po cichu tolerowałyby mniejszościowy rząd Koalicji Obywatelskiej, a jeszcze szybciej mniejszościowy rząd techniczny, który pozornie miałby doprowadzić do nowych wyborów, ale w praktyce rządziłby do czasu, aż w Sejmie dojrzałaby jakaś stabilna większość gotowa do przejęcia władzy.

Zarówno prof. Flis, jak i prof. Chwedoruk są jednak zgodni, że dzisiejszej opozycji trudno funkcjonowałoby się w takim układzie. - To najtrudniejszy wariant dla opozycji, ale z pewnością nie można go wykluczyć - puentuje prof. Flis.