Od szkoły wolał zakład pogrzebowy. "Z takimi pensjami nie ma kolejki chętnych"

- Z dumą patrzę, że w tym roku na koniec sierpnia wakatów było znacznie mniej niż dwa i trzy lata temu na koniec sierpnia. (…) To oznacza, że rozwiązania, które wprowadziliśmy w Karcie Nauczyciela, są rozwiązaniami korzystnymi - powiedziała 1 września minister edukacji Barbara Nowacka w rozmowie z dziennikarzami.

W teorii jej słowa mają potwierdzenie w liczbach prezentowanych przez resort edukacji. Według nich na 25 sierpnia 2025 r. w szkołach i placówkach publicznych i niepublicznych odnotowano 12721 ofert pracy dla nauczycieli. Daje to 8506 wolnych etatów. Jak przypomniał Portal Samorządowy, wygląda to optymistycznie, biorąc pod uwagę, że trzy lata temu o tej porze liczba wakatów była trzykrotnie wyższa. Do tego Ministerstwo Edukacji Narodowej podkreśliło w komunikacie z końca sierpnia, że braki kadrowe dotyczą głównie dużych miast, a małych tylko w marginalnym stopniu.

Jednak w praktyce nie ma powodów do radości. - Pamiętajmy, że mamy do czynienia z niżem demograficznym. W pewnych rejonach jest przez to mniej uczniów, a co za tym idzie, potrzeba mniej nauczycieli - mówi w rozmowie z Interią Artur Sierawski, radny gminy Wieliszew i były nauczyciel historii. Jego słowa potwierdza Marek Pleśniar, dyrektor biura Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kadry Kierowniczej Oświaty.

- W małych miejscowościach oświata się kurczy. Być może w niektórych miejscach trzeba będzie łączyć klasy wielopoziomowo. Rosną też obawy związane z niewątpliwie nadchodzącą likwidacją wielu szkół - tłumaczy w rozmowie z Interią Pleśniar, dodając, że w związku z tym dyrektorzy szkół muszą wykazać się dużą zapobiegliwością.

Dyrektor OSSKO podkreśla, że dyrektorzy szkół przyzwyczaili się już do tego rodzaju kombinacji przed 1 września. - Muszą uratować sytuację, więc dzwonią do emerytów, wlepiają nadgodziny innym nauczycielom - wymienia. To z kolei przekłada się na nie do końca miarodajne statystyki MEN. Resort opracowuje je bowiem na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy, które kuratorzy oświaty otrzymują od dyrektorów szkół. Ci z kolei zgłaszają je w ostateczności, gdy nie są w stanie zapełnić braków kadrowych samodzielnie.

Z obserwacji dyrektora OSKKO wynika, że w rzeczywistości liczba wakatów zamiast maleć, rośnie. A wraz z nią elastyczność dyrektorów. Jak zauważa, sytuacja w oświacie nie jest dramatyczna, dopóki najstarsi nauczyciele nie odchodzą od tablic. Wciąż jest jednak zbyt mało młodych osób, które chcą podjąć się tego zawodu.

- Nie wrócę już do szkoły - mówi dziś stanowczo Artur Sierawski. Z zawodu odszedł trzy lata temu - zmęczony i zniechęcony biurokratyzacją, niskimi płacami, niedocenianiem zawodu nauczyciela. Wcześniej "budował sobie bezpieczną przystań". Najpierw uruchomił żłobek i przedszkole. Gdy pewnego wieczoru oznajmił partnerce, że otwiera zakład pogrzebowy, zapytała go, czy zwariował. Pomysł nie tylko wypalił, ale pociągnął za sobą kolejne kroki. Para poszerzyła działalność o prowadzenie kwiaciarni, a sam były nauczyciel z czasem wystartował w wyborach na radnego gminy. Rola samorządowca dała mu nowe spojrzenie na kwestie związane z oświatą.

W poniedziałek Nowacka zapewniła, że ministerstwo podejmie pracę nad zmianami w pragmatyce zawodu nauczyciela razem ze wszystkimi związkami zawodowymi i samorządowcami, bo - jak podkreśliła minister - "na końcu to samorządowcy finansują część oświaty". Przypomniała przy tym, że w tym roku przyznano rekordowe nakłady finansowe na oświatę.

- Subwencja, jaką dostajemy jako samorządy, jest niewystarczająca - ocenia natomiast Sierawski. - Ponad połowę budżetu naszej gminy to koszty związane z oświatą. Subwencja jest w stanie pokryć ok. 60 proc. tych wydatków, resztę dokładamy my, bo to na nas, samorządowcach, spoczywa cały mechanizm utrzymania oświaty w danej gminie - podkreśla były nauczyciel. W jego ocenie "państwo umywa w tej kwestii ręce". 

- Przelewają nam środki i dalej mamy radzić sobie sami. Odpowiedzialność jest wciąż przerzucana na samorządy, a potem to one obrywają - stwierdza, podając przykład. - To my (samorządy) musimy zadbać o to, żeby zachęcić nauczycieli do pracy w gminie wiejskiej, zwiększając im dodatek motywacyjny. Te 100-200 zł dodatku dla jednego nauczyciela daje kilkadziesiąt, czasami kilkaset tysięcy złotych na gminę w skali roku. Subwencja nie wystarcza, a radni stają przed dylematem: Zawalczyć o szkoły czy wybudować nową drogę? - opisuje Sierawski.

Choć od tablicy odszedł trzy lata temu, historyk nadal jest w kontakcie z czynnymi nauczycielami. Słysząc, z czym mierzą się i oni, i dyrektorzy, utwierdzam się w decyzji - mówi właściciel zakładu pogrzebowego. Z sygnałów, które do niego docierają, wynika, że bolączką niektórych szkół jest też brak partnerskiej relacji między dyrektorami i nauczycielami. - Często to rodzice, a nawet uczniowie dyktują warunki, a dyrektor na to przyzwala. Po części winę ponosi fakt, że niektórzy dyrektorzy nie powinni znaleźć się na swoich stanowiskach, ale ktoś musi je zajmować, a z takimi pensjami nie ma kolejki chętnych - ocenia samorządowiec, odnosząc się do sytuacji we własnej gminie.

- Mieliśmy przypadki, w których nikt nie zgłaszał się do konkursów na dyrektora szkoły czy przedszkola i musieliśmy wyznaczać p.o. dyrektora - przytacza.

Sierawski przyznaje, że wiązał spore nadzieje ze zmianą w MEN. - Ale jestem rozczarowany, nie tak to sobie wyobrażałem - wyznaje. W jego ocenie nadanie priorytetu zmianom w zakresie lekcji religii było błędem. - Jest cała lista ważniejszych spraw, w tym choćby wspomniana subwencja - stwierdza. Zgadza się natomiast z potrzebą przywrócenia prestiżu zawodu nauczyciela. Kluczowe mają być tu podwyżki, ale zdaniem byłego nauczyciela, one same nie wystarczą.

- Niestety, nauczyciele muszą też dać coś od siebie. Jest mnóstwo wspaniałych, oddanych, ambitnych nauczycieli, ale są też tacy, którzy piją kawę na lekcjach albo używają telefonów. Tak samo jest z dyrektorami. Niektórzy przybijają z uczniami piątki i przechodzą na "ty". Trzeba wyznaczyć granice, a ta praca musi być obustronna - skwitował.