Trwoga Europy bez refleksji
Nie tylko zwycięstwo Le Pen we Francji pokazuje, że popularność skrajnie prawicowych populistów w niektórych krajach trwoży demokratyczną Europę. Jednak nie wywołuje autorefleksji wśród mainstreamu i liberalnych elit lub jest to refleksja płytka.
Spodziewane zwycięstwo skrajnej populistycznej prawicy w pierwszej turze przedterminowych wyborów parlamentarnych we Francji zwiastuje wielką i trudną zmianę polityczną. Prezydent Emmanuel Macron, którego ugrupowanie poniosło porażkę, wezwał siły demokratyczne i republikańskie do szerokiego porozumienia przed drugą turą, ale liderka Zjednoczenia Narodowego Marine Le Pen zamierza walczyć o większość bezwzględną.
Ona wyczuwa nastroje Francuzów, którzy masowo ruszyli do lokali wyborczych, bo ostatni raz tak wysoką frekwencję Francja odnotowała w latach 70. XX w.
Zobacz również:
Populiści i lęk społeczny
Ta przeciwniczka Zielonego Ładu i europejskiej polityki migracyjnej, która chce, by państwa członkowskie same decydowały, jakiego prawodawstwa unijnego będą przestrzegać, z premedytacją postanowiła zadrwić ze staromodnych demokratów. Ci wciąż wierzą, że wystarczy jedynie pozytywnie opowiadać o wartościach, by były one atrakcyjne dla coraz bardziej zdezorientowanych społeczeństw, które łakną prostych odpowiedzi na trudne pytania.
Skrajna prawica udziela ich masowo, dlatego jest atrakcyjna, choć sama jeszcze nie wie, z jakimi realnymi problemami będzie musiała się mierzyć. Ignorując wyzwania ekologiczne i zaprzeczając zmianom klimatycznym; nie rozumiejąc, że brutalna polityka antyimigrancka nie zatrzyma wędrówki ludów; wierząc, że państwa narodowe są dobrą odpowiedzią na geopolityczną zawieruchę i putinowską wojnę hybrydową - populiści zagospodarowują lęk społeczny.
Jest to jednak tylko pastylka na uspokojenie, która szybko przestanie działać, a nie terapia, dzięki której pozostałby jakiś długofalowy ślad. Oto cecha świata nowoczesnego, w którym zaspokojenie ma być natychmiastowe, a ciężka praca czy skomplikowane programy społeczno-polityczne z mglistym celem są odrzucane jako nudne lub nieefektywne. W tej optyce o klimat będą się martwić przyszłe pokolenia, dla których może już być za późno.
Zobacz również:
Ostatni akord ballady o zasadach
Amerykańscy komentatorzy, których przeraził mierny stan psychofizyczny Joe Bidena podczas debaty z Donaldem Trumpem, natychmiast wezwali prezydenta, by zrezygnował z kandydowania dla dobra Ameryki. On jednak stwierdził, że ograniczenia wieku nie są najistotniejsze, bo przecież najbardziej liczy się umiejętność mówienia prawdy i gotowość do tego.
Być może będzie to więc ostatni akord pięknej ballady o zasadach i wartościach wyższych, jeśli atakowany za bezceremonialne i cyniczne kłamstwa, sprzyjanie Putinowi oraz antyeuropejskie i antynatowskie nastawienie Trump jednak wróci do Białego Domu na tej samej fali, na której płynie francuska nacjonalistka. Co z tego, że demokrata Biden ma rację, skoro antydemokrata Trump ma wzięcie?
Liberalne elity zachodnie nie wiedzą, co zrobić, by nie rezygnując z własnych wartości, zrozumieć położenie, w jakim znalazł się świat. Nie wiedzą, jak bronić humanitaryzmu, a jednocześnie umieć zatrzymać nielegalną imigrację. Nie wiedzą, jak walczyć o klimat, a jednocześnie nie popadać w absurdalny biurokratyzm i centralizm unijny. Nie wiedzą też, jak promować integrację europejską, a zarazem utrzymywać odrębność narodową.
Liberalne elity zachodnie chętnie natomiast ulegają szantażom skrajnej lewicy i same stają się piewcami politycznej poprawności w sprawach obyczajowych, a potem się dziwią, że ich zdumieni wyborcy, często wbrew sobie, uciekają pod skrzydła prawicy.
Zobacz również:
Otrzeźwienie pięknoduchów
Na tym tle Donald Tusk jawi się jako ten, który po części odrobił tę "prawicową" lekcję. Stawia na obronę granic, umacnia zaporę, jest przeciwnikiem paktu migracyjnego, zmienił zdanie w sprawie oczekiwanych przez elektorat wielkich inwestycji rozwojowych, a w przypadku ustawy o związkach partnerskich jest gotów iść na kompromis z konserwatystami.
To oczywiście za mało, by zapewnić sobie trwałe trzymanie polskiej antyliberalnej prawicy na dystans. Ale dostatecznie dużo, by nieco otrzeźwić pięknoduchów i szlachetnych romantyków.
Przemysław Szubartowicz
