Jesienią 2015 r. wojska lądowe Sił Zbrojnych RP dysponowały trzema dywizjami (11., 12. i 16.). Osiem lat później dywizji jest sześć, z czego dwie (1. i 8.) na papierze, na początkowym etapie formowania, a jedna (18.) w trakcie budowy. Plany mamy więc ambitne, a dla lepszego zobrazowania ich skali posłużmy się danymi statystyczno-ewidencyjnymi.
CZYTAJ WIĘCEJ: Zdjęcia czołgów wywołały poruszenie. Co przyniesie zima na froncie?
W polskich realiach dywizja to około 15 tys. ludzi. Sześć dywizji to niemal 100 tys. żołnierzy, co wraz z innymi jednostkami wojsk lądowych oraz personelem pozostałych rodzajów sił zbrojnych (lotnictwa, marynarki, wojsk specjalnych i obrony terytorialnej) i komponentów specjalistycznych (oddziałów cyber-obrony i żandarmerii wojskowej) daje nam 300-tysięczną armię. O takiej liczbie żołnierzy - jako docelowej na czas pokoju - mówią zresztą politycy ustępującego obozu władzy.
Szczupłe obsady
Co to oznacza w wymiarze technicznym? Sześciodywizyjna struktura wiąże się z koniecznością posiadania 1,8 tys. czołgów oraz 3 tys. wozów bojowych i transporterów opancerzonych (w równych proporcjach gąsienicowych i kołowych). Oznacza również, że winniśmy mieć ponad 800 samobieżnych armato-haubic i drugie tyle wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych. Z takim arsenałem - i przy założeniu, że mówimy o sprzęcie wysokiej jakości - rzeczywiście byłaby to najsilniejsza armia lądowa w Europie. Wziąwszy pod uwagę to, czym WP dysponuje obecnie (a co trzyma odpowiednie parametry) oraz już realizowane kontrakty (czyli sprzęt, który trafi do jednostek w ciągu najbliższych pięciu lat), osiągnięcie takiego statusu wymagałoby zakupu dodatkowych ponad 800 czołgów i... 2,5 tys. wozów bojowych i transporterów. A do tego ponad 500 wyrzutni i blisko pół tysiąca armato-haubic. Słowem, wydatków liczonych w setki miliardów złotych, a przecież wielkie potrzeby mają także inne rodzaje sił zbrojnych.
Zobacz również:
Zostawmy jednak finansową niepewność i skupmy się na kwestii zasobów ludzkich. Trzy dywizje to 45 tys. żołnierzy, co z grubsza odpowiadało liczebności wojsk lądowych w 2015 r. Tyle że w "lądówce" było wówczas jeszcze kilka samodzielnych brygad, z których każda mogła liczyć po 3-4 tys. wojskowych. "Mogła" to słowo-klucz - miażdżąca większość związków taktycznych WP (pułków, brygad, dywizji) funkcjonowała w realiach niepełnych stanów. Poziom ukompletowania liniowych jednostek wahał się w przedziale między 40 a 80 proc., część z nich była z zasady skadrowana (posiadała minimalną obsadę przewidzianą do rozwinięcia w razie mobilizacji). To w takich okolicznościach bogactwo liczby jednostek nie kolidowało ze szczupłością ich obsady. Co ma kluczowe znaczenie, gdy uświadomimy sobie, że dziś sytuacja wygląda tak samo.
Szklany sufit
Szczegółowe dane o przepływach kadrowych są niejawne, ale wystarczy prześledzić ścieżki karier oficerów średniego i wyższego szczebla 18. Dywizji Zmechanizowanej, by stało się jasne, że w istotnej mierze "posiliła się" ona ludźmi z innych jednostek. Obietnice szybszych awansów, nowe wyzwania czy choćby kalkulacja, że w dywizji będącej oczkiem w głowie władzy służba może być bardziej intratna, zrobiły swoje. Identyczny proces drenażu kadr obserwowaliśmy, gdy ruszał projekt "WOT". W efekcie nawet w brygadach oddawanych do dyspozycji NATO/UE, posyłanych na międzynarodowe misje, istnieje sporo wakatów. Ba, kreatywna księgowość pozwala na policzenie jednego człowieka razy dwa - gdy na przykład w jednej kompanii jest na etacie strzelca, a do drugiej oddelegowano go na etat kierowcy ciężarówki.
CZYTAJ WIĘCEJ: Ukraina jako cel pośredni. Rosja przymierza się do ataku na państwa NATO?
Taki stan rzeczy skutkuje przeciążeniem obowiązkami, spadkiem morale, odejściami ze służby. W ujęciu całościowym pokazuje, jak trudnym wyzwaniem jest powiększanie armii. Presja na rekrutacyjny sukces wybranej jednostki niechybnie oznacza problemy kadrowe gdzie indziej. Obfitość ludzkiego rezerwuaru - kobiet i mężczyzn zdolnych do służby wojskowej - jest bowiem pozorna. Co z tego, że mamy w Polsce kilkanaście milionów potencjalnych żołnierzy, skoro młodzież nie garnie się w kamasze? Proces formowania 18. DZ jest zaawansowany w dwóch trzecich (przewidziano go na lata 2019-2026), a dywizja nie powstaje od zera. Przy współczesnych uwarunkowaniach demograficznych i kulturowych 200 tys. ludzi pod bronią - czyli niewiele więcej niż mamy obecnie uwzględniając WOT - to dla sił zbrojnych szklany sufit. Budowanie dwóch kolejnych dywizji - od podstaw, bez wykorzystania istniejących jednostek - wydaje się więc przedsięwzięciem nie do zrealizowania.
Centra zamiast jednostek
Pytanie, czy rzeczywiście potrzebujemy 300-tysięcznego wojska? W latach 2014-22 armia ukraińska (ZSU) liczyła zwykle ćwierć miliona żołnierzy, z których jedna piąta była stale zaangażowana w konflikt na Donbasie. Gdy nastąpiła pełnoskalowa inwazja, Kijów ogłosił mobilizację. W ciągu kilku tygodni wojsko rozrosło się do pół miliona, dziś - z uwzględnieniem formacji tyłowych - liczy sobie 700 tys. ludzi. Armia takich rozmiarów wystarczyła, by Ukraina ocaliła niepodległość, choć nie obyło się bez poważnych strat terytorialnych.
Zobacz również:
Jak to się ma do sytuacji Polski? Ano tak, że liczy się nie tyle stan liczebny wojska czasu pokoju, co jego możliwości mobilizacyjne. Zamiast fiksować się na 300-tysięcznej zawodowej armii, państwo polskie powinno położyć nacisk na budowanie rezerw - na krótkotrwałe, powtarzalne i częste ćwiczenia dla licznej populacji dorosłych Polaków. Najlepiej obu płci. Tak, by te 200 tys. zawodowców zostało w razie potrzeby wsparte przez kolejne 500-600 tys. przyzwoicie wyszkolonych rezerwistów. Można by to zrobić, traktując dwie nowo powołane dywizje nie jako jednostki liniowe, ale centra szkoleniowe. Szkieletowe obsady uzupełniałyby wówczas kolejne roczniki rekrutów.
CZYTAJ WIĘCEJ: Zdalne odstraszanie. Amerykańskich wojsk w Polsce wcale nie musi być dużo
Przykład ukraiński mówi nam coś jeszcze. Dziś z dużym prawdopodobieństwem można uznać, że gdyby ZSU w lutym 2022 r. dysponowały taką ilością zachodniego sprzętu jak latem tego roku, większość rosyjskich sukcesów nie byłaby możliwa. Weźmy Himarsy - wiosną i latem 2022 r. dwadzieścia kilka wyrzutni sparaliżowało rosyjską logistykę. Jesienią 2023 r. armia ukraińska ma Himarsów trzy razy więcej, a na froncie panuje pat - ale nie ma on związku ze skutecznością tego rodzaju broni. Gdyby tylko dać Ukraińcom amunicję dalekonośną, która razi w dystansie do 300 km, byliby w stanie znów dokonać rzezi rosyjskiej logistyki. Ta bowiem uciekła na odległość 100 km od linii frontu, poza zasięg rakiet do Himarsów, jakimi dysponują ZSU. Z różnych powodów, głównie politycznych, ukraińska armia takiej amunicji nie otrzymuje, ale techniczne możliwości zadania poważnego ciosu wciąż ma. O czym warto pamiętać w kontekście naszych zamówień - już kilkadziesiąt wyrzutni "zrobi robotę", jednak ważniejsze od ich liczby jest to, czy zapewnimy sobie odpowiednią ilość i asortyment amunicji. Skądinąd niezwykle kosztownej.
Skłonność do ryzyka
No dobrze, ale po co, skoro realnie Rosja nie ma wielkich możliwości, by nas zaatakować? Najpierw uwaga natury ogólnej - z ryzykiem wojny jest jak z ryzykiem katastrofy lotniczej. Nawet jeśli jest niskie, bliskie zeru, to i tak - z uwagi na ewentualne skutki - należy traktować je bardzo poważnie. Wypadki lotnicze zdarzają się rzadko, ale w ich efekcie ginie mnóstwo ludzi. Podobnie z wojnami. Więc nie jest żadną fanaberią "dmuchanie na zimne", śrubowanie procedur i norm, zabezpieczanie się.
Zwłaszcza że rosyjskie elity polityczne cechuje wyraźna skłonność do ryzykanctwa i bezwzględna determinacja. Trzeba więc założyć, że Rosjanie będą szukać swojej szansy. Presją dyplomatyczną, surowcową i militarną (poniżej progu wojny) dążyć do osłabienia sojuszniczych więzi, wyizolować ze wspólnoty pojedyncze państwa. Bo w relacji jeden na jednego Moskwa ma dużo więcej atutów. Dlatego tak ważne jest - poza dbaniem o jakość relacji sojuszniczych - budowanie własnego potencjału odstraszania.
CZYTAJ WIĘCEJ: Rosja i Ukraina patrzą w stronę USA. To zdecyduje o losach wojny
Co jest istotne także z powodu, o którym często zapominamy. Własną percepcję NATO sprowadzając do relacji patronackiej, zakładając, że to "oni powinni nam pomóc". A przecież "oni" to także "my" - i to na nas w podobnym stopniu spoczywa obowiązek udzielenia pomocy. Jednym z atutów strategicznych Ukrainy jest jej przestrzenna rozległość, która okazała się dla Rosjan i ich logistyki nie do przebrnięcia. Kraje nadbałtyckie są tymczasem maleńkie, pokonane dystansu od granicy z Rosją do morza, mogłoby zająć oddziałom zmechanizowanym kilka-kilkanaście godzin. Litwa, Łotowa i Estonia stanowią obszar niewdzięczny do obrony. Moskwa o tym wie, można więc wyobrazić sobie, że w okolicznościach, które uzna za sprzyjające, zaleje "Pribałtykę" hordami fatalnej jakości, ale licznego wojska. Coś jak z filmowymi zombiakami, które przeganiają uzbrojonych ludzi z kolejnych miejsc.
By tego uniknąć, wystarczy postawić odpowiednią tamę i najeżyć ją bronią. Z gier sztabowych przeprowadzonych w Pentagonie wynika, że do skutecznej obrony państw nadbałtyckich trzeba dodatkowych 10 natowskich brygad ciężkich (40-kilku tysięcy ludzi z ponad tysiącem czołgów). Część tych oddziałów musiałaby być z Polski. No i to nasza armia pilnowałaby północno-wschodniej granicy RP, zwłaszcza kluczowego dla powodzenia operacji obronnej odcinka polsko-litewskiego (zapewniającego lądowe połączenie z "teatrem działań").
Innymi słowy, silną armię musimy mieć nie tylko dla siebie, jeśli chcemy pozostać beneficjentem formuły "jeden za wszystkich, wszyscy za jednego".
Marcin Ogdowski
