Najgłośniejszy kraj świata. Mieszkańcy Indii masowo głuchną

Przez pierwsze trzy miesiące po przeprowadzce do Indii mieszkałem z moim amerykańskim współlokatorem na osiedlu Lajpat Nagar, w południowej części Delhi. To zakątek miasta uważany za zamożny, choć daleko mu do rezerwatu bogactwa. Osiedle było dobrze zaopatrzone i skomunikowane, z własną stacją metra i dużym bazarem. Do biura łatwo i szybko można się było dostać pociągiem, autobusem albo autorikszą. Na targowisku - wszelkie potrzebne sklepy, apteki, kliniki, oddziały banków, parę sieciowych kawiarni, niedrogie restauracje i niezliczone uliczne stragany. Nawet bez wielkiego talentu do targowania dało się tam kupić prawie wszystko, za rozsądną cenę.

Przy wszystkich swoich zaletach okolica miała jeden przykry defekt: była nieznośnie hałaśliwa.

W ciągu dnia z ulicznych szczekaczek płynęła muzyka albo reklamy, riksze dzwoniły, handlarze głośno zachwalali towar, a kierowcy aut, którzy z trudem przeciskali się przez tłumy kupujących, prawie nie zdejmowali dłoni z klaksonów. Szybko okazało się też, że mieszkańcy kilka razy w miesiącu coś świętowali. Od chwili naszej przeprowadzki w okolicy ciągle odbywały się jakieś uroczystości, które za każdym razem nas - indyjskich świeżaków - zaskakiwały.

Na początku września zaskoczyło nas święto Ganeś Ćaturthi obchodzone ku czci Ganeśy - przynoszącego powodzenie hinduistycznego boga o głowie słonia. Na bazarze pojawiło się więcej budek z jedzeniem, a w bocznych uliczkach zbudowano tymczasowe kapliczki. Świętowanie obejmowało dziesiątki parad i procesji, w których brały udział orkiestry dęte w galowych strojach, muzycy na platformach i kolorowo zdobione wozy ciągnięte przez konie albo wielbłądy.

Gapie wyglądali na zachwyconych przebijającymi się przez zwykły gwar targowiska melodiami płynącymi z potężnych głośników. Trudno było zasnąć? Nie szkodzi! Widok tej wielkiej ulicznej fety była tego wart!

W tym samym miesiącu przez 10 dni sen z powiek spędzało nam święto Nawaratri. Jedną z jego tradycji jest budowanie podobizn Rawany, znanego z eposu Ramajana króla-demona. Przedstawiające go monstrualne kukły widowiskowo pali się przy akompaniamencie petard.

W październiku nasze sąsiadki zaangażowały się w obchody ku czci miejscowego bóstwa domowego. Trwające przez tydzień obrządki ciągnęły się przez większość dnia i obejmowały całą masę przyjemności - na przykład częstowanie przechodniów słodkościami i sąsiedzkie pogawędki. Znacznie mniej przyjemny był fakt, że codzienne modły zaczynały się o trzeciej rano od procesji ze śpiewami i waleniem w bębny.

Gdy równolegle ruszyła kampania przed wyborami stanowymi, do kakofonii śpiewów, odgłosów bębnów, straszliwie fałszujących amatorskich orkiestr i petard dołączyły polityczne slogany i piosenki puszczane z oklejonych plakatami pojazdów.

Kampania była ciekawa, zwłaszcza że wkrótce miały się odbyć wybory parlamentarne, jak to bywa w Indiach - największe na świecie. Ale uliczny chaos i wesołe uroczystości coraz częściej powodowały, że na dyżur do redakcji jeździłem z bólem głowy.

W sensie akustycznym chyba najbardziej dopiekło nam święto Diwali - w praktyce przypominające połączenie Bożego Narodzenia i sylwestra. Liczba odbywających się imprez i zgromadzeń na ulicach i w świątyniach zachwycała, ale odpalane fajerwerki, głośne jak granaty ładunki hukowe i powodowany przez nie gęsty smog przyprawiały o mdłości.

Jakby tego nie było za wiele, nadszedł sezon ślubów. W ciągu doby okazało się, że w okolicy mieści się kilka - dotąd zakonspirowanych - domów weselnych. I tak do znanego już melanżu dźwięków dołączyły dyskotekowe kawałki z bollywoodzkich produkcji filmowych.

Uczciwość każe przyznać, że nie było tak źle, bo poza wszystkimi wymienionymi okazjami w naszej dzielnicy bywało cicho i spokojnie. W każdym razie do około dziewiątej rano. O tej porze sprzedawcy owoców i warzyw ustawiali pod oknami swoje wózki i zaczynali na cały głos je zachwalać. Obwoźni handlarze i zamiataczki wdrapywali się tymczasem na pierwsze piętro i stukali do naszych drzwi, żeby zaoferować swoje usługi. Chociaż nigdy niczego nie kupowaliśmy ani nie dawaliśmy datków, przychodzili dzień w dzień, może z ciekawości, jak mieszkają egzotyczni sąsiedzi.

Temat nieprawdopodobnego delhijskiego zgiełku i tego, że ludziom najwyraźniej wcale nie przeszkadzał, zaczął mnie mocno interesować. Po krótkich poszukiwaniach okazało się, że spece w tej dziedzinie nie mają wątpliwości: Lajpat Nagar nawet poza sezonem świątecznym jest jednym z najgłośniejszych punktów w indyjskiej stolicy.

Do zanieczyszczenia hałasem najbardziej przyczynia się ruch uliczny, a ten jest niemiłosierny. Nie tylko dlatego, że samochodów stale przybywa i że raczej nie miewają tłumików. Ważną częścią indyjskiej kultury drogowej jest trąbienie.

Szydercy mawiają, że przeciętny kierowca znad Gangesu jest przekonany, że jego auto nie ruszy z miejsca bez wciśniętego do oporu klaksonu. Później naciska go na każdym, nawet najmniejszym skrzyżowaniu, żeby uniknąć stłuczki. Montowane tu klaksony elektromechaniczne są głośniejsze i o dłużej trwającym dźwięku niż te znane w Europie. Ci, którym i to nie wystarcza, instalują jeszcze głośniejsze klaksony pneumatyczne. Za każdym razem kiedy po wyjściu ze stacji metra słyszałem, jak taki kierowca trąbił bez żadnej widocznej przyczyny tuż za moimi plecami, z ust wymykały mi się przekleństwa.

Kilka lat temu naukowcy z jednej z delhijskich uczelni medycznych zmierzyli natężenie hałasu w najważniejszych punktach miasta i porównali je z normami zdrowotnymi. W najgłośniejszych punktach odczyty wahały się od 80 do 93 decybeli, a w skrajnych wypadkach sięgały 125 dB - to tyle, co podczas startu odrzutowca. Miejska norma wynosi 55 dB, ale w całej blisko 30-milionowej metropolii nie udało się znaleźć ani jednego miejsca, w którym hałas mieściłby się w bezpiecznym przedziale. W innych indyjskich megamiastach - Bombaju i Kalkucie - niektóre osiedla i dzielnice handlowe spełniały co prawda wytyczne, ale tylko te wyznaczone dla terenów przemysłowych.

Zanieczyszczenie hałasem prowadzi do chorób cywilizacyjnych.

Według lekarzy, którzy przeanalizowali dane z dziesięciu lat, Indusi z wielkich miast masowo głuchną. Delhijczycy na pierwsze problemy ze słuchem skarżą się tuż po sześćdziesiątce - o 15 lat wcześniej niż ich równolatkowie w krajach Zachodu. Z powodu nadmiernej dawki decybeli mają zaburzenia snu i stany lękowe. Narażenie na chroniczny hałas nie tylko powoduje uporczywe dzwonienie w uszach, ale także nadciśnienie, wywołane przez nie problemy z sercem i cukrzycę. Na liście dolegliwości spowodowanych uporczywym wielkomiejskim hałasem są depresja, rozdrażnienie i napady paniki, często uzupełnione zaburzeniami pamięci. Zamyka ją całkowita utrata słuchu.

Seria medialnych publikacji na ten temat doprowadziła do powstania inicjatyw obywateli, którzy chcieli choć trochę uciszyć Indie. W akcje w Bombaju, Kalkucie i Bangalurze zaangażowały się organizacje pozarządowe i celebryci. Publikowali dźwiękowe mapy miast, organizowali kampanie informacyjne, przekonywali, że trzeba inaczej budować miejskie drogi, zakazać zbyt głośnych klaksonów, a nade wszystko przekonać ludzi, że hałas nie jest wydumanym problemem.

W Delhi akcję "Nie trąb" przez wiele lat prowadziła organizacja Earth Saviours Foundation. Jej założyciel, zmarły w 2021 roku Ravi Kalra, uważał, że wszechobecny hałas powoduje straty w handlu, inwestycjach zagranicznych i w turystyce. Razem z wolontariuszami edukował kierowców, przyklejał kampanijne naklejki do szyb i tylnych zderzaków pojazdów i zamalowywał hasła wzywające do trąbienia. Przy okazji Diwali i Nowego Roku walczył też z petardami i fajerwerkami. Mieszkańcy osiedla Panchsheel Park na południu Delhi, tuż przy jednej z obwodnic, wygrali z miastem w sądzie, który nakazał sprawniejsze regulowanie ruchu ciężkich pojazdów i instalację na pobliskim wiadukcie ekranów akustycznych.

Wreszcie w 2022 roku indyjska stolica zdelegalizowała klaksony pneumatyczne, ale egzekwowanie zakazu nie jest łatwe. Policja tylko wyrywkowo i nieregularnie wyłapuje łamiących przepisy kierowców - i na pokaz odwiedza zbyt hałaśliwe place budowy i używające głośników świątynie i meczety.

Kilka małych zwycięstw nie zmienia zasadniczo obrazu sytuacji.

Chociaż od mojej przeprowadzki do Delhi minęła ponad dekada, to walka Indii z hałasem trwa. Może dlatego, że walczą bez większego przekonania. Miasta najludniejszego kraju świata rosną w historycznie szybkim tempie, ruch uliczny się powiększa, a kampanie społeczne nie zmieniły kulturowego przyzwolenia na zakłócanie spokoju sąsiadom ani upodobania do hucznego świętowania.

Wszystko wskazuje na to, że imponujący rozwój Indii będzie oznaczał coraz większą gęstość zaludnienia i więcej hałasu. Według ONZ w 2035 roku w indyjskich miastach ma mieszkać 675 mln osób - o 175 mln więcej niż dzisiaj. Co na to władze?

Rozważają budowę kolejnych metropolii, w których prawdopodobnie trudno będzie zasnąć.

Tomasz Augustyniak od 2013 roku jest korespondentem w Azji