Jeden region da pracę tysiącom Polaków. Szansę łatwo zmarnować

- Kumulacja wydatków we wszystkich branżach od przemysłu, przez energetykę, po porty i stocznie powoduje, że mamy w tej chwili powtórkę lat 70. Tylko wtedy kołem zamachowym gospodarki był Górny Śląsk. Teraz staje się nim północ Polski - mówi Interii Janusz Pietruszyński, analityk i komentator gospodarczy, redaktor naczelny portalu CIRE.

W tym tygodniu Orlen pochwalił się ustawieniem pierwszej ze swoich 76 turbin wiatrowych na Bałtyku. Ta fragment jednej z trzech gigantycznych inwestycji, które w najbliższych latach znacząco wpłyną na polski system energetyczny.

- Jeśli chodzi o środki na inwestycje, to numerem jeden są w tej chwili farmy na Bałtyku. Tam jest najwięcej pieniędzy i tam też projekty wyszły z fazy PowerPointa. To nie są jakieś wizualizacje tylko plac budowy - komentuje Pietruszyński.

Chodzi o morskie farmy wiatrowe trzech podmiotów:

• Baltic Power - realizowana przez Grupę Orlen i kanadyjskiego partnera Northland Power;
• Farmy Baltica - realizowane przez PGE i duńskiego partnera Ørsted;
• Farmy Bałtyk - realizowane przez prywatną Polenergię i norweskiego partnera Equinor.

Jak nietrudno zauważyć, każdy z polskich podmiotów ma zagranicznego partnera. - Wchodząc w ten biznes jako Polska nie mieliśmy potrzebnych kompetencji. Każda polska firma znalazła sobie partnera, który robił to w innych krajach - wyjaśnia nasz rozmówca.

Jednak same farmy to nie wszystko. Każdy z projektów potrzebuje baz operacyjnych na lądzie, które obsługują budowy. Takie powstają w mniejszych portach - Łebie i Ustce. Farmy będą potrzebować też inwestycji telekomunikacyjnych i w sektorze IT, który zapewni ich obsługę.

To nie koniec. - Tak naprawdę największym inwestorem w sektorze energetycznym stały się Polskie Sieci Elektroenergetyczne. Spółka na naszych oczach się zrepozycjonowała. Wcześniej dawała taką asystę technologiczną, w tej chwili jest bardzo poważnym inwestorem, na przykład stacji elektroenergetycznej, która będzie obsługiwała prąd z Bałtyku. To gigantyczna inwestycja jeżeli chodzi o budowę, więc tutaj mamy pierwszy fragment puzzla. Drugim są inwestycje w portach - mówi Interii Pietruszyński.

Polskie porty są kolejnym elementem układanki gospodarczej na Pomorzu. - Rozbudowa Świnoujścia, gigantyczne zalądowienie w porcie Gdańsk, gdzie stanął nowy terminal w Baltic Hub, mogący przyjmować większe jednostki. Do tego powstaje infrastruktura towarzysząca, drogi, rampy. Do tego dochodzą inwestycje kolejowe. Tak naprawdę w portach powstają huby logistyczne - wskazuje nasz rozmówca.

Planowana jest też rozbudowa portu w Gdyni. To jednak nadal nie koniec listy pomorskich inwestycji. - Obok będziemy mieć elektrownię jądrową w Choczewie. Tutaj mamy opóźnienia i projekt nie wygląda jeszcze tak jak w planach. Na razie odpowiedzialna za to spółka pochwaliła się drogą dojazdową. Trwają badania geologiczne, czyli sprawdzamy pod ziemią, jak przepuścić rurę z Bałtyku, która będzie chłodziła reaktor. Na razie pracuje tam kilkaset osób, ale w szczycie budowy, za kilka lat, będzie to około 10 tysięcy ludzi - podkreśla Pietruszyński.

Dodaje, że obraz inwestycji na Pomorzu uzupełniają dwa kolejne elementy. - To projekty Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Brakuje nam roku, żeby w końcu z trasą S6 połączyły się dwie wielkie aglomeracje - Szczecin i Trójmiasto. To się strasznie wlecze, ale na niektórych odcinkach mamy już normalną przejezdność - zaznacza.

Kolejne projekty drogowe to odcinki tras S3 i S11, czyli z północy na południe. - Powiem tak, ja nie pamiętam takiej dekady, żeby pomiędzy Szczecinem a Trójmiastem było tyle inwestycji - komentuje Pietruszyński. - Ostatnim elementem są inwestycje w katalogu przetargów ogłoszonych przez PKP PLK. W tej chwili na przykład to gigantyczna inwestycja na Kaszubach, gdzie Trójmiasto zostanie de facto skomunikowane z okolicami Choczewa. Myślę, że to jest przygotowanie pod mobilność pracowników - mówi dalej.

W tym miejscu pojawia się pierwszy problem w sielankowym obrazie pomorskich inwestycji.

Jednym z największych wyzwań dla inwestycji na Pomorzu będzie mobilność pracowników. W tym kontekście Janusz Pietruszyński wskazuje przykład elektrowni w Choczewie.

- Szczerze mówiąc, to ja nie wiem skąd się może pojawić 10 tysięcy ludzi na budowę, pewnie będą musieli dojeżdżać. Jeżeli będzie szybka kolej, to nie ma problemu, można sobie w godzinę pojechać, tak jak ludzie dojeżdżają do Krakowa czy do Warszawy - wskazuje. Natomiast problem mobilności jest szerszy i dotyczy nie tylko Choczewa.

Z jednej strony wyzwanie dotyczy pracodawców i ich przedsiębiorstw, które będę obsługiwały główne projekty i inwestycje towarzyszące - wskazuje Pietruszyński.

Wyzwanie polega na tym, żeby środki konsumowały polskie firmy.

- Teraz mamy o to wielką walkę i ja też tak rozumiem to, co powiedział premier Donald Tusk o repolonizacji. Jest dużo pieniędzy do podniesienia i nie tylko z KPO. Firmy energetyczne, transportowe, kolejowe ogłaszają przetargi. Potrzeba sprawnej komunikacji z jasnym przekazem: macie firmę w Lublinie, jesteście z okolic Tarnowa albo Łodzi? Przenieście się na Pomorze, otwórzcie filię, tutaj będą przetargi, tu będziecie mogli zarobić kasę - wskazuje Pietruszyński.

Z drugiej strony problem dotyczy pracowników. - Jest element ryzyka, czy współczesna Polska będzie potrafiła zdać egzamin z dziedziny, w której jeszcze nie graliśmy. Wyobraźmy sobie scenariusz amerykański, jak z serialu. Facet ma słabą pracę i postanawia ją zmienić. Pakuje się z rodziną i wyjeżdża na inne wybrzeże w Stanach. Pytanie, czy w Polsce na przełomie lat 20. i 30. powstanie mechanizm, który będzie zachęcał do takiej zmiany i ludzie pomyślą: mam słabe zarobki, pracy nie ma. Mogę przenieść się na północ, w okolice Szczecina, Świnoujścia, Gdańska - mówi nasz rozmówca.

- To scenariusz jak z budowy Gdyni przed wojną? - dopytujemy.

- Tak. W socjologii i historii postępu technologicznego to się nazywa mobilność społeczna. Tak powstała Dolina Krzemowa w USA. Tak teraz Bawaria walczy o talenty. Nazwała się europejską Doliną Krzemową i robi wszystko, że zdolni z sektora IT przenieśli się do nich z Berlina. Rzecz, nad którą zastanawiam się najbardziej, to czy to się może w Polsce udać - odpowiada Pietruszyński.

Zaznacza też, że nie ma wiele czasu na stworzenie systemu informacyjnego rządu lub samorządów dla takiej mobilności.

Kolejny trudny element pomorskich inwestycji to dialog z samorządami. Stworzenie warunków, w których lokalni włodarze będą partnerami w rozwoju Pomorza. Będą widzieli, że dla ich gmin i powiatów jest opłacalne uczestniczyć w dużych projektach na Pomorzu.

Tutaj pojawia się rola rządu. Z jednej strony chodzi o maksymalną polonizację projektów, z drugiej o zachęcenie inwestorów, a to z kolei może być trudne w kontekście opłacalności dla samorządów. Tak duże inwestycje, jak na przykład w Choczewie, będą potrzebowały zabezpieczenia w postaci kanalizacji, ośrodków zdrowia, nawet komisariatów policji. Problem w tym, że samorządy nie zawsze na takie zabezpieczenie stać.

- To mi przypomina lata 90., jak markety wchodziły do Polski. Samorządowcy mówili im: dobra, macie to pozwolenie na budowę, ale zbudujcie nam nowe rondo, nową drogę, przedszkole - wskazuje Pietruszyński.

Pytanie, czy to nie zniechęci inwestorów. Zatem rząd stanie przed zadaniem przeprowadzenia procesu inwestycyjnego w taki sposób, żeby żadna ze stron nie czuła się poszkodowana.

Są jednak rzeczy, który już udało się zrobić dobrze. Janusz Pietruszyński wskazuje zmiany wprowadzone przez obecny rząd. - Zjednoczona Prawica tak ustawiała wektory, że skoro zachodniopomorskie było ich, a pomorskie Platformy, to podejmowano decyzje inwestycyjne, które de facto sprawiały, że te regiony ze sobą konkurowały. Teraz zaczęły ze sobą współpracować - podkreśla.

Wymienia porozumienie portów morskich z czerwca tego roku, na rzecz konkurencyjności, bezpieczeństwa i odporności. Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście mają teraz wspólnie planować rozwój i zaplecze logistyczne, wdrażać nowe technologie oraz wspólnie reprezentować swoje interesy przed instytucjami krajowymi i unijnymi.

Kolejny element wzmacniana polskiej oferty na Bałtyku to połączenie sił dwóch naszych największych armatorów promowych - Unity Line i Polferries. Powołano spółkę POLSCA, która dzięki współpracy przewoźników ma lepiej odpowiadać na ofertę konkurencyjnych przewoźników z Niemiec i Skandynawii.

- Nie rywalizacja, tylko współpraca, synergia dwóch wielkich województw, równe, a nie partyjne wsparcie rządu, próby budowania aliansów biznesowych, portów i przewoźników - wskazuje Pietruszyński, jako drogę dla Pomorza.

Tymczasem jest jeszcze jedno zagrożenie, które w najgorszym scenariuszu może pokrzyżować polskie plany. Dotyczy obrony naszej infrastruktury na Bałtyku.

W ostatnich miesiącach zagrożenia na Morzu Bałtyckim często są utożsamiane z działaniami rosyjskiej "floty cieni" - od operacji szpiegowskich po niszczenie infrastruktury podwodnej. W tym kontekście Polska ma czego bronić. Gazociąg Baltic Pipe, platformy wiertnicze, teraz budowane morskie elektrownie i podmorskie kable przesyłowe, które połączą farmy wiatrowe z lądem.

O tym, jak przeciwdziałać działaniom hybrydowym na morzu, rozmawiamy z Krzysztofem Ligęzą, kierownikiem Katedry Operacji Morskich na Akademii Marynarki Wojennej.

Nasz rozmówca wskazuje, że w czasie pokoju ochroną obiektów infrastruktury krytycznej zajmuje się przede wszystkim ich operator. - Na przykład Rafineria Gdańska jest chroniona przez odpowiednie służby, które zatrudnia tenże podmiot. To on odpowiada za stworzenie systemu ochrony - tłumaczy Ligęza. Jednak trudno sobie wyobrazić, że na przykład Grupa Orlen własnymi środkami w pełni zabezpieczy farmę wiatrową przed działaniami hybrydowymi.

- Mieliśmy taką sytuację niedawno, gdzie wysłano statek powietrzny i okręt. Kiedy sytuacja narasta, uruchamiane są kolejne podmioty. Oczywiście mówimy już o reakcji spóźnionej, ponieważ w okresie pokoju jest swoboda żeglugi i żadne państwo nie jest w stanie dawać eskorty do każdej jednostki - mówi nam Ligęza.

Chodzi o sytuację z maja, kiedy statek "floty cieni" wykonywał podejrzane manewry w rejonie kabla podmorskiego łączącego Polskę i Szwecję. Na miejsce wojsko wysłało samolot, następnie okręt hydrograficzny. Wtedy Rosjan udało się odstraszyć. Nie jest pewne, że zawsze tak będzie, choć NATO podejmuje działania, by chronić własną żeglugę i infrastrukturę, chociażby w ramach patroli morskich w operacji "Baltic Sentry".

Ochrona w czasie pokoju i prawo to tylko część wyzwań. Czym innym jest ewentualna obrona w warunkach wojennych. Jeśli chodzi o możliwości bojowe Marynarki Wojennej RP, to w zasadzie dwie starzejące się fregaty i korweta zbudowana jeszcze w PRL-u. Nowsza korweta patrolowa ORP Ślązak wciąż nie została do końca uzbrojona, małe okręty rakietowe Orkan też się starzeją. W Dywizjonie Okrętów Podwodnych została jedna, poradziecka jednostka.

Polska rozpoczęła co prawda budowę trzech nowych fregat klasy Miecznik, ale pierwsza wejdzie do służby najwcześniej w 2028 roku. Co jeśli Rosjanie zagrożą na przykład naszym farmom wiatrowym w warunkach wojennych?

- Straty będą na pewno, ale myślę, że żaden potencjał nie zapewniłby w pełni bezpieczeństwa - mówi Ligęza. Podkreśla też, że w kontekście działań morskich powinniśmy równolegle, oprócz budowy okrętów, rozwijać systemy bezzałogowe, latające i pływające.

Przed Polską wyzwanie w zakresie przygotowania ochrony i obrony infrastruktury morskiej, współpracy z samorządami, sprawiedliwego rozwoju północnych województw i mobilności społecznej.

Jeśli się uda, to korzyści mogą wykraczać poza inwestycje dziś realizowane i zaplanowane. - Miejscem do ekspansji jest współpraca z małymi bałtyckimi tygrysami typu Litwa, Łotwa, Estonia. Oni mają swoje plany dotyczące wiatraków i my jako Polska, nasze spółki, które teraz uczą się takich inwestycji, mogą tam zarabiać pieniądze - podkreśla Janusz Pietruszyński.

Polskie firmy mają szansę stać się takimi partnerami, jak dziś są dla nich samych wspomniane Nordland czy Equinor. - Pytanie, w którym kierunku będziemy w stanie nowe kompetencje zmonetyzować. Nie mówimy tylko o budowie od zera, ale też repoweringu, czyli wdrażaniu nowszych technologii w już istniejących farmach wiatrowych - tłumaczy Pietruszyński.

Podsumowując, Polska ma do wykorzystania olbrzymią szansę rozwojową. Ma też sporo do zrobienia, by jej nie zmarnować.

Jakub Krzywiecki

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz na jakub.krzywiecki@firma.interia.pl