Deutsche Welle: "Grupa przyjaciół" zrewolucjonizuje Unię Europejską?

Interia współpracuje z czołowymi redakcjami na świecie. W naszym cotygodniowym, piątkowym cyklu "Interia Bliżej Świata" publikujemy najciekawsze teksty najważniejszych zagranicznych mediów. Deutsche Welle to niemiecki nadawca publiczny funkcjonujący od 1953 r. Ze stacji radiowej DW z czasem przeobraziło się w medialny konglomerat obejmujący telewizję i portal internetowy.

Opuszczenie sali obrad na "przerwę kawową", tworzenie skomplikowanych konstrukcji prawnych dotyczących wykorzystania dochodów z odsetek z zamrożonych rosyjskich aktywów czy oświadczenia końcowe szefów państw i rządów bez udziału węgierskiego premiera Viktora Orbana - to przykłady wybiegów, do jakich uciekała się UE, aby podjąć niektóre decyzje bez udziału Węgier lub pomijając ten kraj.

Pakiety sankcji wobec Rosji - obecnie trwają negocjacje nad pakietem numer 19 - muszą być zatwierdzone przez wszystkie państwa członkowskie. Również w dziedzinie podatków lub w przypadku przyjmowania nowych członków UE pojedyncze państwo może zablokować każdą decyzję, korzystając z prawa weta.

- Nie jest to niestosowne z moralnego punktu widzenia - mówi w rozmowie z DW Nicolai von Ondarza z niemieckiej Fundacji Nauki i Polityki (SWP). W końcu kwestie te dotyczą "kluczowych obszarów suwerenności narodowej", wskazuje. I wyjaśnia, że państwa niechętnie godzą się na to, by ich interesy były przegłosowane. W przypadku Niemiec dotyczy to na przykład polityki UE wobec Izraela.

Ondarza uważa jednak za problematyczne, że Węgrom często nie chodzi o samą sprawę, której decyzja dotyczy. Czasem, jak ocenia ekspert, kraj ten wykorzystuje swoje prawo weta, aby "szantażować" państwa członkowskie w innych kwestiach.

W żargonie UE nazywa się to "wetem taktycznym". Orban często blokuje działania UE, zwłaszcza w kwestii polityki wobec Ukrainy. Przez taką postawę nadal nie można wypłacić Ukrainie wsparcia w wysokości około 6,6 mld euro z Europejskiego Instrumentu Pokojowego.

Budapeszt nie chce też postępów w sprawie ewentualnego przystąpienia Ukrainy do UE. Węgry argumentują między innymi, że przez to Unia mogłaby zostać wciągnięta w wojnę z Rosją. Jednak rząd Orbana ostatecznie zgodził się na wszystkie 18 pakietów sankcji wobec Rosji, które zostały dotychczas przyjęte.

Rzadko zdarzało się, że także inni członkowie UE stosowali tę taktykę, mówi von Ondarza. Na przykład Cypr zablokował w 2020 r. sankcje wobec Białorusi, aby wymusić bardziej zdecydowane działania wobec Turcji.

UE ma problem konstytucyjny - oznajmił duński minister spraw zagranicznych Lars Løkke Rasmussen podczas niedawnego nieformalnego spotkania w Kopenhadze.

- Najwolniejszy statek w kolumnie wyznacza prędkość. Powinniśmy znaleźć sposoby na to, aby większość w Europie mogła przeforsować swoje stanowisko - ocenił. Jego zdaniem UE powinna zatem poszukiwać "innowacyjnych rozwiązań".

O tym, jak takie innowacyjne metody podejmowania decyzji w UE miałyby wyglądać, w Kopenhadze nie mówiono. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas przekazała jednak ,że dyskusja taka "zdecydowanie" powinna nastąpić w ciągu najbliższych miesięcy. Jest to "kwestia wiarygodności" UE - dodała.

Już w 2023 r. z inicjatywy Niemiec powstała "grupa przyjaciół na rzecz lepszych decyzji w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa" UE. Według informacji Rady Unii do grona tego należy już 12 państw. Oprócz Niemiec są to: Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Włochy, Luksemburg, Holandia, Rumunia, Słowenia, Hiszpania i Szwecja.

"Grupa przyjaciół" zaproponowała na przykład, aby decyzje dotyczące sankcji, oświadczenia w kwestiach praw człowieka lub wysyłanie misji cywilnych były podejmowane kwalifikowaną większością głosów. Jest ona osiągnięta, gdy zgodę wyrazi co najmniej 15 państw członkowskich, reprezentujących co najmniej 65 procent ludności UE. Miałoby również istnieć coś w rodzaju siatki bezpieczeństwa dla ochrony istotnych interesów narodowych państw członkowskich.

Wprowadzenie takich zmian wymagałoby jednak zgody wszystkich 27 szefów państw i rządów UE.

Według jednego z unijnych dyplomatów niektóre państwa z tej grupy chcą rozszerzyć debatę o zmianach na politykę podatkową, aby również w tym obszarze złagodzić zasadę jednomyślności. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w swoim przemówieniu o stanie UE na początku września również opowiedziała się za reformą procesów decyzyjnych, aby uniknąć blokad. Wezwała, by w niektórych obszarach UE uwolniła się od "okowów jednomyślności" 27 państw członkowskich.

• Niemcy,
• Belgia,
• Dania,
• Finlandia,
• Francja,
• Włochy,
• Luksemburg,
• Holandia,
• Rumunia,
• Słowenia,
• Hiszpania,
• Szwecja.

Jak ocenia von Ondarza, kolejną możliwością złagodzenia zasady jednomyślności w UE byłaby zmiana traktatów unijnych, na przykład przy okazji przyjęcia nowego państwa członkowskiego. Również w tym przypadku konieczna byłaby zgoda wszystkich 27 państw członkowskich. Politolog uważa obecnie, że takie porozumienie jest "politycznie mało prawdopodobne".

Gdyby jednak "grupa przyjaciół" dalej by się powiększała, mogłyby to wywrzeć większą presję na pozostałe państwa, aby w późniejszym terminie przeforsować decyzję większościową. Jednak według von Ondarzy w przyszłości i tak trzeba byłoby zapłacić Węgrom wysoką cenę, aby zrezygnowały z tego potężnego atutu, jakim jest weto.

Również w Brukseli "grupa przyjaciół" jest postrzegana jako środek wywierania presji, jak powiedział dyplomata UE w rozmowie z DW. Węgry są coraz bardziej izolowane. Obecnie Komisja Europejska pracuje nad planem wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów do odbudowy Ukrainy. Jak donosi agencja Reutera, Komisja od samego początku szuka możliwości obejścia węgierskiego weta.

Lucia Schulten, Deutsche Welle

Oryginalny materiał znajdziecie tutaj.