Zamrożone miliardy i wątpliwa spółka. Bruksela i Budapeszt w trybie oczekiwania

Z puli mechanizmu SAFE Węgrom przypadało 16,2 mld euro, natomiast plany - przedstawione na początku grudnia 2025 r. przez węgierski rząd - opiewały na 17,4 mld euro. Jest to trzecia - po Polsce i Francji - kwota pożyczki.

Fakt zgłoszenia zapotrzebowania na sumę wyższą, aniżeli pierwotnie ujęta, została uzasadniona strategicznym położeniem kraju - wschodnia flanka NATO, wojna za granicą, a także położenie na bałkańskim szlaku migracyjnym

Rząd zadeklarował, że środki te zostaną przeznaczone przede wszystkim na rozwój krajowego przemysłu obronnego, infrastrukturę podwójnego zastosowania oraz ogólne wzmocnienie zdolności militarnych. Chociaż rząd od początku pozostawał zwolennikiem SAFE, to w maju 2025 r. stały przedstawiciel Węgier przy UE wstrzymał się (jako jedyny) podczas głosowania nad programem.

Minister gospodarki narodowej Márton Nagy podkreślał w swoich styczniowych wypowiedziach, że kredyt z SAFE, ze względu na korzystne oprocentowanie pozwoliłby zaoszczędzić dziesiątki, a nawet setki miliardów forintów rocznie.

Według wstępnych wyliczeń byłoby to co najmniej 125 mld forintów rocznie (ok. 1,38 mld zł). Minister podkreślał, że SAFE to linia kredytowa, która zostanie wykorzystana wyłącznie na projekty już wcześniej zaplanowane w budżecie, "co pozwala nam na ogromne oszczędności w obsłudze długu publicznego".

Prezes Narodowego Banku Węgier Mihály Varga mówił natomiast, że napływ taniego euro z kredytu obronnego pomógłby w stabilizacji kursu forinta i walce z inflacją bez konieczności utrzymywania ekstremalnie wysokich stóp procentowych.

Pod koniec lutego 2026 r. Narodowy Bank Węgier podjął decyzję o obniżeniu podstawowej stopy procentowej o 25 punktów bazowych z poziomu 6,50 proc. (wprowadzonego we wrześniu 2024 r.) do 6,25 proc.

Po drodze pojawiły się jednak problemy. Unia Europejska wyraziła bowiem wątpliwości, co do ochrony funduszy unijnych przed nadużyciami.

Co ważne, wyraża je nie po raz pierwszy. W 2022 r. - z uwagi na zastosowany mechanizm warunkowości - Rada UE zdecydowała o zawieszeniu części środków z węgiersiego KPO. Jako przyczynę wskazywano zmiany w systemie sądownictwa, które nie dają rękojmi właściwej kontroli nad wydatkowaniem unijnych funduszy.

Tak samo jest teraz z SAFE. Komisja Europejska do teraz nie zaakceptowała węgierskiego planu (jako jedynego kraju UE). Najpewniej nie zrobi tego przed 12 kwietnia, gdy na Węgrzech odbędą się wybory parlamentarne. Co więcej, Węgry prawdopodobnie nie otrzymają nawet 15-procentowej zaliczki na poczet wydatków - ta planowana jest na przełomie marca i kwietnia.

Na marginesie warto wspomnieć, że w dyskursie mediów opozycyjnych pojawiły się zarzuty, zgodnie z którymi mechanizm SAFE miałby zostać wykorzystany przez Fidesz w kampanii wyborczej do łatania dziury budżetowej.

Rząd od razu od takich oskarżeń się odciął, wskazując, że ścisłe i transparentne przeznaczenie tych funduszy jest jednoznacznie udokumentowane w przedłożonym w Brukseli planie operacyjnym.

Inne wątpliwości budził fakt, że na. kontraktach także w ramach mechanizmu SAFE miałaby zarabiać spółka zależna od firmy 4iG. Jej prezesem jest Gellért Jászai, który przez lata pozostawał najbliższym współpracownikiem najbogatszego Węgra, a prywatnie przyjaciela Viktora Orbána z dzieciństwa - Lőrinca Mészárosa.

Przez lata firma stała się narzędziem węgierskiego rządu do przejmowania kontroli nad strategicznymi sektorami.

Przy wsparciu finansowym ze strony państwowych banków i budżetu, 4iG wykupowało m.in. węgierskich operatorów telefonii komórkowej oraz węgierski oddział Vodafone, a także silnie weszło w obszar obronności przez spółkę zależną 4iG Űr és Védelmi Zrt. - 4iG Przestrzeń Kosmiczna i Obrona.

Na początku marca spółka ta podpisała z węgierskim Sztabem Generalnym dwa porozumienia ramowe. Ich łączna wartość wynosi ponad 4,06 miliarda euro. Czas obowiązywania umowy sięga 31 grudnia 2030 r.

Informacja o powiazaniu środków na zbrojenia z mechanizmem warunkowości spotkała się z krytyką węgierskich polityków.

Minister Obrony, Kristóf Szalay-Bobrovniczky mówił m. in.: - Suwerenność państwa nie opiera się na hasłach, ale na konkretnych zdolnościach i nowoczesnym sprzęcie. Środki z SAFE mają sfinansować budowę węgierskiego przemysłu obronnego, abyśmy nie byli tylko kupującym, ale i producentem. To jest fundament pokoju. Nie pozwolimy, by Bruksela dyktowała nam, jak mamy dbać o nasze bezpieczeństwo, wiążąc te fundusze z ideologicznymi warunkami.

Z kolei minister ds. Unii Europejskiej János Bóka określił decyzję Brukseli mianem "kolejnej próby politycznego szantażu":

W mechanizmie SAFE upatruje się nadziei dla węgierskiego przemysłu obronnego. Tłumaczył to na jednym z wystąpień minister obrony. Jak podkreślił: - Węgierska strategia obronna opiera się na dwóch filarach: najnowocześniejszym sprzęcie i silnym krajowym przemyśle.

Fundusze z mechanizmu SAFE miały trafić do fabryk w Zalaegerszeg i Várpalota. Obydwa zakłady powiązane są z niemieckim koncernem zbrojnym Rheinmetall. Warto zauważyć, że niemiecki przemysł obronny był jednym z głównych beneficjentów całego programu modernizacji sił zbrojnych pod nazwą Zrínyi2026.

W fabryce w Zalaegerszeg produkowane są pojazdy bojowe KF41 Lynx, głównie na potrzeby węgierskich sił zbrojnych. Powstało także centrum badawcze, dedykowane projektowaniu i rozwojowi pojazdów wojskowych.

Z kolei w Várpalota powstał nowoczesny kompleks przemysłu obronnego, specjalizujący się w produkcji różnego rodzaju amunicji. Został on uroczyście przekazany latem 2024 roku, a seryjna produkcja ruszyła pod koniec tego samego roku. W pierwszym etapie fabryka została przystosowana do produkcji amunicji kalibru 30 mm, która stanowi główne uzbrojenie produkowanych w Zalaegerszeg wozów bojowych Lynx.

Docelowo zakład ma poszerzyć swoje portfolio o produkcję amunicji czołgowej kalibru 120 mm oraz deficytowych w Europie pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm.

To, na co przy okazji programu SAFE warto zwrócić uwagę, to pewien dysonans między narracją władzy - dotyczącą kreowania Węgier na państwo najbardziej propokojowe w Europie - a tym, że jednocześnie Budapeszt pozostaje jednym z największych beneficjentów europejskiego funduszu na zbrojenia.

Przywołany wcześnie minister gospodarki Nagy mówił m.in., że SAFE to "kredyt obronny, a nie wojenny". Wskazywał też, że "dzięki tym środkom węgierskie siły zbrojne zyskają zdolności, które zagwarantują, że Węgry pozostaną wyspą pokoju i nie zostaną wciągnięte w żaden konflikt".

Rząd tłumaczy, że SAFE służy budowie "narodowej suwerenności obronnej" i "odstraszania". To rozróżnienie jest kluczowe w przekazie dla krajowego wyborcy.

Jednocześnie ostatnie decyzje Węgier, dotyczące blokowania środków dla Ukrainy w postaci 90 mld euro, mają być według części analityków nie tyle odwetem za wstrzymywanie przez Ukrainę dostaw ropy ropociągiem "Przyjaźń" na Węgry, a właśnie próbą wymuszenia na Brukseli odblokowania środków z mechanizmu SAFE.

Póki co o kredycie na obronność niewiele się mówi, co związane jest z wyczekiwaniem na rezultat wyborów. Fidesz liczy na to, że odwróci negatywny trend sondażowy i będzie w stanie kontynuować rządy, a tym samym doprowadzić do uruchomienia finansowania modernizacji armii.

Dominik Héjj