Post ma niezwykle długą i bogatą tradycję - swoimi korzeniami sięga początków chrześcijaństwa. Miał wówczas dużo bardziej restrykcyjny charakter niż obecnie - pierwsi wyznawcy Chrystusa pościli w środy - co miało być zadośćuczynieniem za zdradę Judasza, w piątki - dla uczczenia męki Jezusa oraz prawdopodobnie w soboty - dla upamiętnienia złożenia Go do grobu.
Z biegiem lat zasady dotyczące poszczenia zmieniały się, lecz cel tej praktyki pozostał niezmienny - ma być ona formą uczczenia śmierci Chrystusa, który sam - przed rozpoczęciem swojej działalności - przez czterdzieści dni pościł na pustyni.
Wielki Post 2024. W Kościele wyróżnia się trzy rodzaje postu
Do tego dochodzi wymiar praktyczny - ojcowie Kościoła wielokrotnie zachęcali, by środki materialne zaoszczędzone dzięki praktykom postnym przekazać na rzecz potrzebujących. Nie chodzi więc o samą rezygnację z jedzenia, a o refleksję nad ofiarą złożoną przez Chrystusa na krzyżu.
Jakie rodzaje praktyk postnych obowiązują w Kościele katolickim? Kwestię tę reguluje Kodeks prawa kanonicznego z 1983 roku. Wyróżnia on trzy rodzaje postu: post eucharystyczny, wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych oraz post ścisły.
Post eucharystyczny
Post eucharystyczny - to najbardziej podstawowy rodzaj postu. Nakazuje on na godzinę przed przyjęciem komunii świętej powstrzymać się od spożywania jakichkolwiek pokarmów i napojów, z wyjątkiem wody i leków (kan. 919 §1).
Co ciekawe, godzinny czas poszczenia jest mocno okrojoną wersją wcześniejszych form postu. Przez wieki chrześcijanie mogli przystępować do komunii wyłącznie na czczo. Dopiero w 1959 roku ówczesny papież Pius XII zezwolił na trzygodzinny post eucharystyczny, a w 1964 roku czas poszczenia został skrócony do godziny - i ta zasada przetrwała do dziś. Ta forma postu obowiązuje wszystkich przystępujących do Komunii świętej - z wyjątkiem chorych i ich opiekunów.
Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych
Równie popularną w Polsce formą postu jest powstrzymywanie się od przyjmowania pokarmów mięsnych. Dotyczy on wszystkich piątków, które w liturgii symbolizują Wielki Piątek, dzień męki i śmierci Chrystusa – wyjątkiem są szczególne uroczystości (kan. 1251), jak na przykład pierwszy piątek po Wielkanocy (ale po Bożym Narodzeniu post już obowiązuje).
Zobacz również:
Dlaczego chrześcijanie powinni zrezygnować ze spożywania akurat mięsa? Przez wiele wieków uchodziło ono bowiem za pokarm luksusowy, rezygnacja z jego spożywania ma więc również charakter symboliczny. Co ciekawe, ów post jakościowy nie dotyczy spożywania ryb, które są uznawane za symbol chrześcijaństwa. Zgodnie z Kodeksem prawa kanonicznego wstrzemięźliwość ta obowiązuje wszystkich, którzy ukończyli 14. rok życia.
W szczególnych okolicznościach – dla słusznej przyczyny i zgodnie z prawem diecezjalnym – proboszcz może udzielić dyspensy, czyli zwolnić wiernych z obowiązku zachowania postu lub zamienić go na inny czyn pokutny. Taką możliwość ma również biskup, który może znieść post w swojej diecezji w określonych przypadkach.
Post ścisły
Najbardziej restrykcyjną formą postu jest post ścisły, zwany również ilościowym. Obowiązuje on w Kościele katolickim w dwa dni – w Środę Popielcową i w Wielki Piątek. Polega na powstrzymaniu się od spożywania mięsa oraz ograniczeniu przyjmowanych posiłków do trzech dziennie – dwóch niepełnych i jednego do syta.
Ten rodzaj postu obowiązuje wszystkich pełnoletnich do ukończenia 60. roku życia. W niepełnej formie powinien objąć również młodszych.
Jak czytamy w Kodeksie prawa kanonicznego: "Duszpasterze oraz rodzice winni zatroszczyć się o to, ażeby również ci, którzy z racji młodszego wieku nie związani jeszcze prawem postu i wstrzemięźliwości, byli wprowadzeni w autentyczny duch pokuty" (kan. 1252).
Niektórzy praktykują również dodatkowe formy postu – rezygnując w okresie Wielkiego Postu z przyjmowania określonych pokarmów lub decydując się na post o chlebie i wodzie. Wszystko po to, by poprzez ten czyn pokutny zbliżyć się do Chrystusa – i do drugiego człowieka. Wielki Post 2024 trwa od 14 lutego do 38 marca.
