Bloomberg: Przeskanowali ciała 100 tys. Brytyjczyków i odkryli prawdę o chorobach

Interia współpracuje z czołowymi redakcjami na świecie. Co piątek w naszym cotygodniowym cyklu "Interia Bliżej Świata" publikujemy najciekawsze teksty najważniejszych zagranicznych gazet. Założony w 1981 roku Bloomberg, z którego pochodzi poniższy artykuł, to nowojorska agencja prasowa, firma medialna, finansowa, IT. Stoi za nią Michael Bloomberg, były burmistrz Nowego Jorku.

Pewnego dnia zeszłego lata Alison zdjęła biżuterię, włożyła szpitalny fartuch, położyła się na specjalnym stole, po czym wjechała do tuby rezonansu magnetycznego. Podczas gdy maszyna wydawała uspokajające instrukcje - wdech, wstrzymaj oddech, wydech - zarejestrowała tysiące obrazów jej ciała, od palców u stóp aż po samą głowę.

Alison (której pełne imię i nazwisko nie może zostać ujawnione zgodnie z zasadami prywatności), pracownica sektora technologicznego i matka dwójki dzieci, która przekroczyła 50. rok życia, dołączyła do ogólnokrajowego badania zdrowotnego po tym, jak trafiła na ulotkę w lokalnej bibliotece.

Jej matka zmarła młodo na raka, a kobiety takie jak ona - pochodzenia karaibskiego - były niedostatecznie reprezentowane lub pomijane w dotychczasowych badaniach. Jak stwierdziła, zapisała się po to, aby zostać uwzględnioną, "aby były dane od ludzi takich jak ja".

Alison nie zdawała sobie jednak sprawy z tego, że bierze udział w jednym z najbardziej ambitnych badań nad ludzkim zdrowiem, jakie kiedykolwiek przeprowadzono.

Od momentu swojego powstania w 2006 roku UK Biobank - wspierana przez rząd inicjatywa mająca na celu zrewolucjonizowanie badań medycznych - buduje ogromną bazę danych na temat zdrowia i stylu życia 500 tys. osób w wieku od 40 do 69 lat - odkąd dołączyli do badania.

W ramach badania od uczestników pobiera się krew i inne próbki biologiczne oraz rejestruje pomiary fizyczne. Badani podają kluczowe informacje, takie jak poziom wykształcenia, miejsce zamieszkania, pochodzenie etniczne i sytuacja życiowa. Co najważniejsze, zgadzają się również na długoterminowe śledzenie ich dokumentacji medycznej.

Od 2014 r. w ramach projektu uczestnikom wykonywano również rezonans magnetyczny, co pozwoliło na wygenerowanie ponad 12 tys. obrazów na osobę. Pięciogodzinny proces, który naukowcy zamierzają powtórzyć za dwa lata (lub później) obejmował rezonans magnetyczny mózgu, serca, wątroby i jamy brzusznej, a także skany DEXA celem oceny gęstości kości i tkanki tłuszczowej oraz USG tętnic szyjnych.

Jak dotąd udało się przebadać rezonansem magnetycznym 100 tys. uczestników - a kolejni są wciąż zapraszani.

Tym sposobem naukowcy otrzymali bezprecedensowy wgląd w to, jak powoli, niezauważalnie i wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów, rozwijają się choroby. Używana do badania platforma oparta na chmurze jest obecnie wykorzystywana przez ponad 21 tys. badaczy w 60 krajach świata - również tych początkujących lub posiadających niskie zasoby (oni otrzymują bezpłatny okres użytkowania). Jak na razie zebrane dane zaowocowały powstaniem ponad 16 tys. nowych publikacji naukowych.

- Ten ogromny projekt obrazowania sprawia, że to, co niewidzialne, staje się widzialne - mówi Rory Collins, główny badacz i dyrektor generalny UK Biobank.

Jak podkreśla, jest to "badanie interakcji między genami, środowiskiem i stylem życia", z których wszystkie są "determinantami choroby".

W ramach projektu wykonano ponad miliard obrazów, czyli ponad 10 razy więcej niż w przypadku jakiegokolwiek wcześniejszego przedsięwzięcia tego typu. To z kolei przyczyniło się do przełomowych odkryć we wszystkich dziedzinach - od diagnostyki opartej na sztucznej inteligencji po wczesne przewidywanie chorób.

Szczególny potencjał projektu UK Biobank objawił się m.in. podczas pandemii COVID-19. Jako że tysiące uczestników przeszło obrazowanie mózgu przed i po wybuchu epidemii, naukowcy mogli zbadać wpływ infekcji koronawirusem na zdrowie człowieka.

W efekcie odkryto zauważalne zmiany w mózgu - w obszarach związanych z zapachem, pamięcią i emocjami - nawet u osób, u których zakażenie miało łagodny przebieg. Odkrycia te zmieniły sposób postrzegania przez naukowców neurologicznego żniwa wirusa.

Finansowany przez rządową Radę ds. Badań Medycznych (MRC) i organizacje charytatywne, w tym Wellcome Trust, UK Biobank wyrósł na świadomości, że zrozumienie zawałów serca lub chorób, takich jak demencja, wymaga badania nie tylko chorych, ale i rzeszy zdrowych - w określonym czasie.

Collins i inni naukowcy zaobserwowali, że mniejsze badania mogą dawać mylące wyniki, zwłaszcza w przypadku czynników ryzyka, takich jak podwyższone ciśnienie krwi. Dostrzegli również ogromną wartość w połączeniu danych genetycznych z długoterminowym śledzeniem stanu zdrowia.

Podejście to już opłaciło się w przypadku lepszego zrozumienia i leczenia cukrzycy. Przez długi czas uważano, że cukrzyca typu 1 dotyka tylko dzieci, a lekarze zakładali, że osoby, które zachorowały na nią w średnim lub starszym wieku, z pewnością mają typ 2. Jednak badania UK Biobank wykazały, że wskaźnik zachorowalności na typ 1 jest taki sam, niezależnie od wieku.

Dysponując bardziej precyzyjnymi danymi, naukowcy zdali sobie sprawę, że wiele starszych pacjentów zostało błędnie zdiagnozowanych, a co za tym idzie, otrzymało niewłaściwe leczenie.

W połączeniu z danymi genetycznymi obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego pomaga również wykrywać choroby wcześniej, a także zrozumieć ich rozwój.

Weźmy na przykład tkankę tłuszczową. Wskaźnik masy ciała danej osoby (BMI) od dawna używa się jako przybliżony wskaźnik zdrowia. Jednak obrazowanie przeprowadzone przez UK Biobank pokazuje, że dwie osoby z tym samym BMI mogą gromadzić tłuszcz w radykalnie różny sposób - jedna w miejscach, które zwiększają ryzyko cukrzycy i chorób serca, druga w sposób, który może działać ochronnie.

- BMI jest bardzo prymitywną miarą - mówi Collins.

Skany UK Biobank zostały wykorzystane w różnych badaniach: aby wykryć wczesne oznaki uszkodzenia serca, choroby wątroby, a nawet kurczenie się mózgu związane z łagodnym spożyciem alkoholu.

Inne badanie wykazało, że 1 na 10 osób w średnim wieku, bez żadnych objawów, miała zwapnienia w aorcie brzusznej - czyli największej tętnicy brzucha. To niebezpieczny stan związany z chorobami serca, które często pozostają niezdiagnozowane.

Naukowcy wykorzystują sztuczną inteligencję do przeszukiwania ogromnych ilości danych, trenowania modeli do przewidywania chorób takich jak Alzheimer lub do budowania "cyfrowego bliźniaka" pacjenta - dzięki któremu zyskują punkt odniesienia i mogą porównać, jak chora lub zdrowa jest dana osoba.

Jak twierdzą naukowcy, wraz ze wzrostem liczby przypadków chorób wśród uczestników i coraz większą liczbą powtórnych skanów w chmurze najbardziej przełomowe odkrycia mają dopiero nadejść. Jak to ujął Collins: "Jeszcze niczego nie zobaczyliśmy".

Alison przyznaje, że udział w badaniach jest jedną z najważniejszych rzeczy, jakie kiedykolwiek zrobiła.

- To jest coś, o czym ludzie wcześniej nawet nie śnili. To punkt wyjścia do tego, abyśmy zaczęli dostrzegać głębsze połączenia między naszymi ciałami a naszym życiem - podkreśla.

Skan po skanie i warstwa po warstwie, UK Biobank ujawnia, że choroba nie bierze się znikąd. Pojawia się po cichu, kształtowana przez geny, środowisko i indywidualne nawyki. Uwidocznienie tych zmian na długo przed pojawieniem się objawów pozwala naukowcom wykryć chorobę w odpowiednim momencie i zatrzymać jej rozwój.

To przełom nie tylko w medycynie, ale także w sposobie myślenia: od leczenia choroby po jej wystąpieniu, do zrozumienia i potencjalnego zahamowania jej rozwoju.

---

Tekst przetłumaczony z Bloomberg.com. Autorzy: Jason Gale i Ashleigh Furlong

Tłumaczenie: Nina Nowakowska

Tytuł, śródtytuły, lead oraz skróty pochodzą od redakcji

---