"Walka trwała do nocy". Kluczowa umowa UE-USA. Unia szykuje pułapkę na Trumpa

Według zwolenników gospodarczego porozumienia ze Stanami Zjednoczonymi, przyjęcie tego dokumentu zakończy burzliwy etap próby sił między Ameryką i Unią Europejską, a także oddali widmo wojny handlowej między dwiema potęgami. Przeciwnicy porozumienia mówią za to wprost: jest mocno niekorzystne dla UE, a Stanom Zjednoczonym, zwłaszcza za kadencji Donalda Trumpa, absolutnie nie można ufać.

- Nie, nie mamy zaufania do tej administracji. Nie mamy zaufania ani tym bardziej pewności, że wywiąże się ze swojej części umowy - rozkłada ręce ważny polski europoseł, którego pytamy o tzw. umowę z Turnberry. - Decydujące było to, kto ma ropę i gaz. Chociaż zdajemy sobie sprawę, że nie jest to partner, którego stabilności możemy być całkowicie pewni - dodaje nasz rozmówca.

Wypracowana pod koniec lipca ubiegłego roku w szkockim Turnberry umowa budzi ogromne emocje. - Stała się trochę zakładnikiem dużej, międzynarodowej polityki - otwarcie mówi jeden z ważnych europosłów Europejskiej Partii Ludowej (EPL), największej frakcji politycznej w europarlamencie.

W przypadku tego porozumienia zderzają się dwie przeciwstawne racje - gospodarcze interesy i polityczne kalkulacje.

Z jednej strony, Unii Europejskiej, a zwłaszcza europejskiemu wielkiemu biznesowi, który na Brukselę mocno naciskał, bardzo zależało na zakończeniu gospodarczych przepychanek z Amerykanami i oddaleniu widma pełnoskalowej wojny handlowej między dwiema gospodarczymi potęgami. Niepewność to najgorsza perspektywa do robienia interesów.

Z drugiej jednak strony, nawet zwolennicy tego porozumienia nie mają złudzeń, z kim je podpisują. Już na przełomie lipca i sierpnia ubiegłego roku administracja Donalda Trumpa nie miała dobrych notowań w Brukseli i nie cieszyła się w UE dużym zaufaniem. Od tego czasu Stany Zjednoczone pod wodzą Trumpa chciały siłowo zaanektować Grenlandię, dokonały arbitralnej zmiany władzy w Wenezueli i rozpoczęły kosztowną gospodarczo dla całego Zachodu wojnę z Iranem. A to tylko kilka najjaskrawszych "dokonań" trumpistów w obszarze polityki międzynarodowej z ostatniego półrocza.

Entuzjazmu od początku nie budziła też sama umowa. Gdy Interia rozmawiała o niej zarówno z wysokimi rangą urzędnikami Komisji Europejskiej, jak i z europarlamentarzystami czy dyplomatami, wszyscy byli zgodni co do jednego: porozumienie jest korzystne dla Stanów Zjednoczonych - dla UE to, mimo wszystko, rodzaj kapitulacji. Nie całkowitej i bezwarunkowej, ale jednak zauważalnej już na pierwszy rzut oka.

Wystarczy zresztą spojrzeć na kluczowe postanowienia umowy, którą w Turnberry "wynegocjowała" szefowa KE Ursula von der Leyen. UE zyskuje przede wszystkim to, że Waszyngton obniża stawkę celną z 30 (a niekiedy nawet 50) do 15 proc. na większość unijnego eksportu do Stanów Zjednoczonych. Niewielką część sektorów unijnej gospodarki obejmą też zerowe cła. Chodzi m.in. o sektor lotniczy, farmaceutyki (głównie leki generyczne), zasoby naturalne i surowce krytyczne oraz technologie (zwłaszcza sprzęt potrzebny w produkcji półprzewodników).

Bardzo ważnym aspektem umowy jest też część energetyczna. Unia zobligowała się też do zakupu amerykańskich surowców energetycznych (ropa, gaz LNG, paliwo jądrowe) za kwotę 750 mld euro do 2028 roku, a także ułatwiania i wspierania inwestycji prywatnych firm europejskich w kluczowe sektory amerykańskiej gospodarki. Tu zadeklarowana kwota wynosi 600 mld euro.

Unijny komisarz ds. handlu Marcos Sefcovic po podpisaniu umowy starał się przedstawiać ją jako sukces Unii Europejskiej, samej Komisji Europejskiej, a także przewodniczącej von der Leyen, ale żeby zderzyć jego słowa z rzeczywistością, wystarczy przyjrzeć się średnim amerykańskim cłom na unijne produkty w latach 2000-2024. A te wynosiły około 2 proc. W tym kontekście umowa z Turnberry, która podnosi stawkę ponad siedmiokrotnie, jawi się jako całkowita kapitulacja UE.

I to dlatego w Parlamencie Europejskim nie brakowało i nie brakuje krytyków porozumienia z Waszyngtonem, którzy nie chcą jego akceptacji w obecnej formie. Mowa przede wszystkim o frakcjach lewicowych, na czele z socjaldemokratami, czyli drugą największą grupą w europarlamencie.

Rozmówcy Interii z PE przyznają jednak, że za umową zagłosuje większość skrajnej prawicy, dzięki czemu Europejska Partia Ludowa (EPL) zdołała zbudować koalicję potrzebną do przeforsowania umowy. - Skrajna prawica poprze umowę. Nieraz wyrażali niezwykłą wrażliwość wobec prezydenta Trumpa i jego administracji, z ogromną empatią podchodzą do wszelkich jego działań, więc nie podejrzewam, żeby chcieli zawieść swojego idola - ironizuje jeden z ważnych polityków chadeków.

Inny z polityków tej frakcji mówi Interii: - Pewni jesteśmy tylko części głosów skrajnej prawicy, ale powinny wystarczyć do przyjęcia umowy. Sprawozdawczyni projektu to policzyła i zapewnia, że umowa przejdzie, my musimy wierzyć, że policzyła to dobrze. Wygląda na to, że przewaga zwolenników umowy waha się między 16 a 34 głosami.

Nasze źródła w europarlamencie zaznaczają jednak, że burzliwe rozmowy i negocjacje nad poparciem umowy trwały niemal do ostatnich godzin przed posiedzeniem europarlamentu. Zakończyły się w nocy z 24 na 25 marca. - Walka trwała do wtorkowej nocy i była na noże - relacjonuje nam jedno z naszych źródeł.

Z informacji Interii wynika, że przeciwników przyjęcia umowy nie brakowało nawet w samej Europejskiej Partii Ludowej. Krytycy umowy z Turnberry podkreślali trzy zasadnicze kwestie.

Po pierwsze, jej niekorzystne dla UE warunki, które Bruksela mogłaby renegocjować, gdyby nie bała się wojny handlowej, którą straszył ją Donald Trump.

Po drugie, wiarygodność amerykańskiej administracji w oczach większości krajów UE jest dzisiaj bardzo niska, żeby nie powiedzieć zerowa.

I po trzecie: w Europie jest świadomość, że Trump i jego otoczenie na skutek niepopularnych działań wyraźnie słabną na krajowym podwórku, co zwłaszcza w obliczu arcyważnych dla republikanów jesiennych wyborów uzupełniających do Kongresu UE powinna wykorzystać.

Zwolennicy przegłosowania porozumienia z Amerykanami odpowiadają dwoma argumentami. Pierwszy dotyczy tego, że UE zawiera umowę z państwem amerykańskim i amerykańskimi instytucjami, a nie z samą administracją Trumpa, która odejdzie do historii za niespełna trzy lata. Drugi to odebranie trumpistom możliwości rozgrywania cłami pojedynczych krajów UE, jak to miało miejsce w niedalekiej przeszłości chociażby z Francją czy Hiszpanią. Trzeci argument to... bezalternatywność dla Ameryki.

- Biorąc pod uwagę dzisiejsza geopolitykę, jesteśmy po prostu na siebie skazani. Jeśli nie ze Stanami Zjednoczonymi, to z kim, gdzie i jak? Jeśli uwolniliśmy się jako UE od Rosji, jeśli staramy się ograniczyć uzależnienie od Chin, to z kimś musimy współpracować? - pyta retorycznie jeden z ważnych polskich eurodeputowanych.

Poza uniezależnieniem się od Rosji i Chin, nasz rozmówca zawraca też uwagę na trwającą wojnę na Bliskim Wschodzie, która stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa surowcowego krajów Unii Europejskiej. - W tym momencie trzeba już być bardzo pragmatycznym. Wymachiwanie szabelką nic tutaj nie da - kwituje chłodno.

Nie jest też jednak tak, że zwolennicy przegłosowania umowy są naiwni wobec administracji Donalda Trumpa i ślepi na zagrożenia płynące z jej strony. - Nie ma spokoju ducha w UE co do tej umowy. Mamy przekonanie, że to wszystko jest niestabilne - brutalnie szczerze stwierdza polityk znający kulisy rozmów nad porozumieniem.

Dlatego właśnie w umowie znajdą się wprowadzone przez europosłów prawne bezpieczniki, których celem jest ochrona interesów UE w obliczu nieprzewidywalności amerykańskiego partnera. Dwa z nich wybijają się zdecydowanie na pierwszy plan.

Pierwszy to tzw. klauzula zachodu słońca, która zakłada, że UE przywróci swoje cła na amerykańskie produkty po 18 miesiącach, jeśli porozumienie nie zostanie odnowione. Drugi to tzw. klauzula wschodu słońca - uzależnia zniesienie unijnych ceł na amerykański eksport od tego, czy Waszyngton również wywiąże się ze swoich zobowiązań.

Nasi rozmówcy przekonują, że na tym lista bezpieczników się nie skończy. Będą dodawane w ramach konsultacji międzyinstytucjonalnych już po głosowaniu w PE, a także na etapie rozmów między przywódcami państw w Radzie Europejskiej.

Jak mówi jedno z naszych źródeł, wśród państw członkowskich też jest większość dla tej umowy, choć entuzjazmu próżno szukać. - Stolice zaciskają zęby i wykażą się wielkim pragmatyzmem. Zagłosują, ale nie będą się cieszyć - stwierdza brukselski polityk.

UE szykuje też dla administracji Trumpa niespodziankę. Chociaż fundamenty umowy zamierza przyjąć już teraz, to w drugiej części roku chce nacisnąć na Waszyngton właśnie w kwestii kolejnych klauzul zabezpieczających. Dlaczego czekać z tym do drugiej połowy roku? Bo w Brukseli kalkulują, że trumpiści są na najlepszym kursie do sromotnej przegranej w tzw. wyborach połowy kadencji do Kongresu, które odbędą się jesienią.

- Trump zacznie słabnąć u siebie, zwłaszcza po przegranych wyborach uzupełniających do Kongresu. Brutalna realpolitik - konkluduje dobrze zorientowany w temacie europoseł.

Łukasz Rogojsz