Trump testuje granice władzy. Sąd i Kongres szykują mu polityczną pułapkę

W Stanach Zjednoczonych dyskusja o zakresie władzy prezydenckiej trwa - chciałoby się powiedzieć - od wieków. Amerykanista Rafał Michalski podkreśla, że spór konstytucjonalistów sprowadza się do problemu czy prezydent jest samodzielną władzą wykonawczą, czy też współwykonuje władzę wykonawczą.

W przeszłości prezydenci starali się poszerzać swoje uprawnienia. Kilka przykładów: Lincoln zawiesił sprawdzanie przez sąd legalności aresztowania w czasie wojny secesyjnej, Roosevelt internował Amerykanów japońskiego pochodzenia, George W. Bush samodzielnie forsował decyzje o operacjach wojskowych.

Obecny prezydent nie jest pierwszym, który używa nacisków do kontroli Rezerwy Federalnej, czyli amerykańskiego banku centralnego. Pierwszy robił to Harry Truman. Rozwiązanie Departamentu Edukacji? Obiecywał to Ronald Reagan. - Tylko, że każdy z tych precedensów Donald Trump próbuje rozciągać jeszcze bardziej - komentuje Michalski.

Nie oznacza to, że Trump może robić wszystko, na co ma ochotę. W najbliższym czasie czekają go rozstrzygnięcia w trzech sprawach, kluczowych dla jego planów.

Przez 12 miesięcy drugiej kadencji Trumpa do sądów trafiły zastrzeżenia w licznych sprawach: od wykorzystania Gwardii Narodowej po prawa osób transpłciowych.

Rafał Michalski w rozmowie z Interią wyróżnia trzy kwestie, które pokażą, jak duża jest władza prezydenta i czy Trump przesuwa granice swoich uprawnień skutecznie.

- Zobaczymy, jak daleko te granice zostaną mu wyznaczone przez Sąd Najwyższy - wskazuje amerykanista. Tam właśnie obecnie toczą się najbardziej istotne dla Trumpa postępowania. - To po pierwsze orzeczenie dotyczące ceł - mówi dalej Michalski.

Sędziowie badają legalność amerykańskich ceł, które mają wpływ na światową gospodarkę. Sąd ma zbadać czy Trump nakłada cła zgodnie z prawem na podstawie ustawy o stanach wyjątkowych, czy też naruszył uprawnienia Kongresu.

- Pozostałe kwestie, które wyznaczą granice władzy prezydenckiej, to sprawa naturalizacji i orzeczenie, dotyczące możliwości zwolnień urzędników federalnych - wymienia nasz rozmówca.

Wątek naturalizacji to ograniczenie prawa do amerykańskiego obywatelstwa dla osób, które urodziły się w USA. Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze, którym chciał ograniczyć imigrację. Nakazał rządowym agencjom nie uznawać obywatelstwa i prawa do stałego pobytu dzieci, które przyszły na świat w USA, ale żadne z rodziców nie ma amerykańskiego paszportu. Sąd niższej instancji zablokował dekret, uznając, że narusza on 14. poprawkę do konstytucji.

Z kolei sprawa zwolnień dotyczy masowej "redukcji etatów" w administracji federalnej, przede wszystkich w departamentach i rządowych agencjach. Sąd niższej instancji argumentował, że Trump przekroczył swoje uprawnienia. - Jeśli sąd potwierdzi, że prezydenta ma szeroką władzę do zwolnienia urzędników, to będzie oznaczać, że może wpływać na obsadę i de facto wyznaczać linię każdej z agencji, które dotychczas uznawaliśmy za niezależne - komentuje Michalski.

W każdej z wymienionych spraw ostateczną decyzję podejmie Sąd Najwyższy USA. Jego działanie ogranicza jednak czas. - Zanim dojdzie do przesłuchania, wydania orzeczenia, to są tygodnie jeśli nie miesiące. Oprócz bardzo wyjątkowych przypadków mamy dwie fale orzeczeń w roku, w sesji zimowej i letniej - wskazuje Michalski.

Ale w kontekście konstytucyjnego sporu, o którym wspomnieliśmy na początku, nie tylko sąd kontroluję władzę prezydenta. Konstytucja USA była uchwalona w XVIII wieku i z poprawkami funkcjonuje do dzisiaj. Została zbudowana na trójpodziale władzy i sporo decyzji pozostawiła w kompetencjach Kongresu. Władza ustawodawcza mocno ograniczała głowę państwa. Jak wskazuje nasz rozmówca, po wojnie secesyjnej tak naprawdę najpotężniejszymi politykami byli przewodniczący komisji kongresowych, a nie prezydent.

Zaczęło się to zmieniać w XX wieku, na bazie kolejnych reform. W końcu poszczególne stany zorientowały się, że finansowo nie poradzą sobie przede wszystkim z polityką socjalną i zaczęły się uzależniać od finansowej pomocy, a więc i od decyzji władz federalnych. Czym Kongres jest dzisiaj?

- Mamy Kongres, który jest bierny. Dzisiaj nie ma inicjatywy większości republikańskiej do tego, żeby weryfikować, co Donald Trump robi lub co może robić - podkreśla Michalski i dodaje, że spiker Mike Johnson blokuje wszelkie próby weryfikacji działań prezydenta.

Nasz rozmówca zaznacza jednak, że republikanie nie są jednolitą, stuprocentowo zgodną formacją. Skłóceni wewnętrznie, dysponują minimalną większością w Izbie Reprezentantów. - To najmniejsza większość partyjna od 1939 roku. Dzisiaj republikanie w Izbie nie mogą stracić trzech głosów, bo przegrają głosowanie. Donald Trump to wykorzystuje, rozszerzając władzę wykonawczą. Republikanie są tutaj winni, bo mogliby kontrolować władzę wykonawczą - ocenia Michalski i dodaje, że dziś republikanie bez Trumpa nie są w stanie być skuteczni.

- Są tak wewnętrznie skłóceni, że bez błogosławieństwa władzy wykonawczej, mówię to trochę z przekorą, ale bez zgody Donalda Trumpa nie mogą się zmobilizować w całości - podkreśla amerykanista.

Problem prezydenta polega na tym, że wszystko może się zmienić jesienią 2026 roku.

W listopadzie Amerykanów czekają wybory, które mogą zmienić układ sił w Kongresie. - Jeżeli obecne sondaże utrzymają się do listopada, co wydaje się prawdopodobne, to demokraci odzyskają Izbę Reprezentantów z dosyć bezpieczną większością. Będą mieli władzę nad komisjami. Będą mogli wzywać członków administracji i rozpoczynać śledztwa. Będą obecni przy każdej ustawie - wymienia Rafał Michalski.

Tymczasem Donald Trump podkreśla, że on osobiście wprowadza zmiany. - Każda porażka będzie postrzegana jako jego osobista porażka. Wojna między władzą ustawodawczą i prezydentem to będzie główny temat polityki amerykańskiej w latach 2027-2028 - wskazuje nasz rozmówca. W 2028 Amerykanów czekają kolejne wybory - prezydenckie.

Opór demokratów może być tylko częściowo skuteczny, jeśli nie przejmą izby wyższej, czyli Senatu. - Ale też nie wiemy jak będzie wyglądała polityka za rok. Może pojawi się grupa republikanów, którzy będą chcieli głosować w Senacie za ponadpartyjnymi rozwiązaniami - komentuje amerykanista.

- Dzisiaj Trump korzysta z tego, że Kongres jest rozbity. Korzysta z tego, że republikanie nie mają lidera wewnątrz partii. Krytykujemy za to demokratów, a republikanie mają ten sam problem. Oprócz Trumpa nie ma tam drugiej osoby łączącej frakcje i on z tego korzysta. Jeśli demokraci wrócą, będą prowadzili wielogodzinne przesłuchania członków administracji, wydawali raporty. Republikanie robili to w czasach Joe Bidena i już się okazało, że to może być narzędzie prowadzenia silnej polityki. Zobaczymy otwartą wojnę polityczną, bo tak spolaryzowanej polityki amerykańskiej nie było od długiego czasu - podsumowuje Rafał Michalski w rozmowie z Interią.

Jakub Krzywiecki

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz na jakub.krzywiecki@firma.interia.pl