Padnie twierdza Teksas? W amerykańskich wyborach może dojść do sensacji
Dość nieoczekiwanie Teksas może stać się cmentarzyskiem Partii Republikańskiej i prezydentury Donalda Trumpa. Zaostrza się bój o miejsce w Senacie z tego stanu. Padają oskarżenia najcięższe z możliwych, mianowicie oskarżenia o weganizm.
Wybory połówkowe w Stanach Zjednoczonych dopiero 3 listopada, ale już budzą za oceanem gigantyczne emocje. Jesienią Amerykanie wybiorą nową Izbę Reprezentantów i 33 ze 100 senatorów. Rywalizacja o miejsca w Kongresie w Polsce rzadko cieszy się dużym zainteresowaniem, zwłaszcza gdy nie towarzyszą jej wybory prezydenckie. W tym roku warto je jednak obserwować szczególnie blisko.
Tzw. midterms to zawsze ważny test poparcia dla urzędującego prezydenta. Po dwóch latach chaotycznych rządów Donalda Trumpa będzie to istotny plebiscyt, na który wyjątkowo ostrzy sobie zęby Partia Demokratyczna, marząca, by w 2028 r. znów wprowadzić swojego kandydata do Białego Domu.
Bez wątpienia Partia Demokratyczna może patrzyć na jesień z pewnym optymizmem, bo republikanie mierzą się z ogromną niepopularnością Donalda Trumpa, skutkami wywołanej przez niego i ciągle trwającej wojny w Iranie oraz nastrojami społecznymi - Amerykanie szczególnie ostro oceniają swoją sytuacją ekonomiczną.
Wszystko to wydaje się być przepisem na jesienną katastrofę polityczną Partii Republikańskiej. Szczególnie w Izbie Reprezentantów. Z dużym prawdopodobieństwem demokraci odzyskają w niej większość. Według prognoz "The Economist" mają na to 92 proc. szans.
Zobacz również:
Do niedawna wydawało się, że to szczyt możliwości Partii Demokratycznej tej jesieni. W wyborach do dużo ważniejszego w amerykańskim systemie politycznym Senatu skazywani byli na porażkę. Droga do większości w izbie usiana jest bowiem republikańskimi cierniami. Demokraci musieliby wygrać w stanach z silnym poparciem dla Partii Republikańskiej.
Im bliżej jednak wyborów połówkowych, tym więcej w Stanach Zjednoczonych prognoz, że może dojść jednak do sensacji.
Ken Paxton to postać głęboko zakorzeniona w teksańskiej polityce. Stanowym prokuratorem generalnym jest od 2015 r., ale jak na człowieka związanego z wymiarem sprawiedliwości ma na koncie wiele problemów z prawem
Twierdza Teksas
Teksas to modelowy czerwony stan - czyli taki, w którym wygrywa Partia Republikańska. Odkąd republikanie w latach 60. i 70. XX w. stali się ugrupowaniem konserwatywnego amerykańskiego Południa, demokraci nie mają tu większych szans.
Ostatnim kandydatem na prezydenta z ramienia Partii Demokratycznej, który wygrał w Teksasie, był południowiec Jimmy Carter w dalekim 1976 r. Ostatnim demokratycznym gubernatorem stanu była Ann Richards, która wygrała tam w 1990 r. W teksańskich wyborach do Senatu demokraci nie wygrali od 1988 r.
W 2024 r. Donald Trump wygrał tu z dużą przewagą nad Kamalą Harris, zdobywając 56 proc. głosów przy 42 proc. dla demokratycznej kandydatki. Krótko mówiąc, Teksas wydaje się republikańską twierdzą nie do zdobycia.
Bohater filmu "Wojna Charliego Wilsona" - teksański kongresmen z Partii Republikańskiej - wyjaśnia lokalne osobliwości polityczne w ten sposób: "Reprezentuję jedyny dystrykt, w którym wyborcy nic nie chcą. Chcą tylko broni i niskich podatków". Tak tłumaczy swój sukces jako polityk, którego jedynym osiągnięciem do pewnego momentu było to, że dał się kilkukrotnie wybierać do Izby Reprezentantów.
Choć jest w tym filmowym portrecie politycznym Teksasu wiele uproszczeń, bycie republikaninem w tym stanie wydaje się proste - wystarczy trzymać się południowego wyznania wiary i żaden demokratyczny kontrkandydat nie będzie zagrożeniem. Jeśli można z kimś przegrać, to jedynie z partyjnym kolegą w republikańskich prawyborach.
Tegoroczne prawybory w walce o Senat mogą jednak skomplikować te proste reguły gry.
Ken Paxton | Partia Republikańska |  |
James Talarico | Partia Demokratyczna |  |
Trump sprawił, że blednie republikańska czerwień
Jesienią miało być jak zawsze. Wewnętrzną rywalizację o możliwość kandydowania tradycyjnie miał wygrać urzędujący republikański senator John Cornyn. To zwycięstwo zasiadającego w Senacie od 2002 r. i cieszącego się dużą estymą wśród partyjnych kolegów polityka miało zamknąć wszelkie spekulacje na temat jesiennych wyborów.
Cornyn przegrał jednak prawybory ze wspieranym przez Donalda Trumpa teksańskim prokuratorem generalnym Kenem Paxtonem.
Prezydent wyraźnie zachęcony ostatnimi sukcesami swoich faworytów w prawyborach republikańskich i rozczarowany republikanami z Kongresu postawił na pretendenta, zamiast na sprawdzonego senatora.
Decyzja tym dziwniejsza, że Cornyn uchodził za lojalistę, który nie zaszedł prezydentowi za skórę. Ale sam Trump publicznie uznał, że był "bardzo nielojalny". Cornynowi nie pomogło pozowanie do zdjęć z książką Trumpa, ani pomysły, by jedną z autostrad nazwać jego imieniem.
Zmiana na Paxtona została przyjęta z entuzjazmem nie tylko przez Trumpa, ale także przez demokratów. Ci uważają, że ich kandydat właśnie zyskał większe szanse, by wygrać wybory.
Cook Political Report - bezpartyjny ośrodek analityczny - zmienił przewidywania co do szans na zdobycie Teksasu. Dotychczasową ocenę stanu jako "raczej republikański" zmienił na "skłaniający się ku republikanom". Przekładając z amerykańskiego na nasze: głęboka republikańska czerwień zblakła.
Głęboka religijność Talarico ma być tajną bronią w walce o miejsce w Senacie. Silnie kontrastuje z krzykliwym, ale jednak wybiórczym konserwatyzmem Paxtona. Gdy kandydat republikanów oskarżany jest o zdrady i rozwodzi się z żoną, religijny demokrata ma być ostoją moralności i odpowiedzią na degenerację Partii Republikańskiej.
Aferzysta Paxton
Ken Paxton to postać głęboko zakorzeniona w teksańskiej polityce. Stanowym prokuratorem generalnym jest od 2015 r., ale jak na człowieka związanego z wymiarem sprawiedliwości ma na koncie wiele problemów z prawem.
Tuż po objęciu urzędu został oskarżony o oszustwa związane z papierami wartościowymi. Gdyby został skazany, groziło mu wieloletnie więzienie. Sam Paxton wielokrotnie zaprzeczał oskarżeniom, a sprawa zakończyła się w 2024 r. umową przedprocesową, pracami społecznymi i odszkodowaniem.
Na tym się jednak nie skończyło. W 2020 r. zastępcy Paxtona zgłosili do FBI sprawę nadużyć z jego strony. Miał wykorzystywać swój urząd, by pomagać związanemu z nim biznesmenowi Nate'owi Paulowi.
Zobacz również:
Sprawa stała się podstawą do wszczęcia w 2023 r. przez teksańską Izbę Reprezentantów procedury impeachmentu wobec Paxtona. Co ciekawe, masowo zagłosowali za tym także zasiadający w niej republikanie.
W stanowym Senacie prokurator generalny został jednak szybko uniewinniony. W obronę Paxtona włączył się sam Trump, który wywierał presję na republikańskich senatorów, by odpuścili zarzuty.
Paxton był też oskarżany o niewierność małżeńską. Zdrada była elementem procedury impeachmentu, bo kobieta, z którą miał mieć romans, została zatrudniona przez wspomnianego Nate'a Paula. W ubiegłym roku żona Paxtona - teksańska senatorka - złożyła pozew o rozwód z "przyczyn biblijnych", oskarżając go o cudzołóstwo.
Aferalne historie i wątpliwa moralność Paxtona uznawane są w Partii Demokratycznej za duże obciążenie dla jego kandydatury. Chociaż republikańskie prawybory wygrał z dużą przewagą, demokraci wierzą, że sympatia najtwardszego elektoratu MAGA i przymykanie przez niego oka na wszelkie występki swoich wybrańców nie wystarczy, by rozstrzygnąć wybory w Teksasie na swoją korzyść. Demokraci liczą, że postać Paxtona zdemobilizuje wyborców republikańskich.
Talarico - kaznodzieja, który chce być senatorem
Partia Demokratyczna wierzy też w swojego kandydata - członka teksańskiej Izby Reprezentantów Jamesa Talarico.
Talarico urodził się rok po tym, gdy demokraci ostatni raz zwyciężali w Teksasie w wyborach do Senatu. Zanim trafił do polityki, pracował jako nauczyciel.
Jego działalność jest silnie naznaczona chrześcijańską wiarą. Jak sam mówił, to dzięki dziadkowi - baptystycznemu kaznodziei - zrozumiał, że polityka to służenie innym. Obecnie studiuje w seminarium prezbiteriańskim, szykując się do roli pastora.
Głęboka religijność ma być jego tajną bronią w walce o miejsce w Senacie. Ta silnie kontrastuje z krzykliwym, ale jednak wybiórczym konserwatyzmem Paxtona. Gdy kandydat republikanów oskarżany jest o zdrady i rozwodzi się z żoną, religijny demokrata ma być ostoją moralności i odpowiedzią na degenerację Partii Republikańskiej.
W skali ogólnokrajowej Partia Demokratyczna od lat podąża w stronę sekularyzacji, ale w Teksasie, gdzie przesiąknięta konserwatywną religijnością polityka jest ustawieniem fabrycznym, kaznodziejski ferwor Talarico stał się nadzieją na nieoczekiwane zwycięstwo.
Problem polega jednak na tym, że jego chrześcijaństwo niekoniecznie mieści się w teksańskim mainstreamie religijnym. Talarico nie potępia w czambuł aborcji czy małżeństw osób tej samej płci. Jak często podkreśla, Biblia nic nie mówi na ten temat, a Jezus nauczał, że zbawienie można uzyskać, "traktując ludzi dobrze".
Talarico chętnie cytuje Biblię, by uzasadniać swoją agendę polityczną. To w niej szuka odpowiedzi na dylematy codzienności, ale jego interpretacje Pisma zasadniczo różnią się od interpretacji konserwatystów.
Problem Trump, czyli gospodarka, głupcze!
Demokraci liczą nie tylko na religijność Talarico. W grze jest coś potencjalnie bardziej niebezpiecznego dla Paxtona: gospodarka.
Hasło "koszty życia" jest w amerykańskiej debacie politycznej odmienianie przez wszystkie przypadki. Zwykli Amerykanie na własnej skórze odczuwają globalne i regionalne wichry, które sprawiają, że ceny rosną, a ich stać na coraz mniej. W Teksasie społeczne nastroje nie grają na korzyść republikanów.
Kwietniowe badanie University of Texas/Texas Politics Project wskazuje na pogarszającą się ocenę kondycji ekonomicznej w kraju.
56 proc. ankietowanych uważa, że sytuacja pogorszyła się względem ubiegłego roku. W to, że jest lepiej, wierzy 27 proc. Teksańczyków. Jeszcze w lutym, zanim skutki wojny z Iranem zaczęły dotykać zwykłych Amerykanów, nastroje były bardziej optymistyczne. Odsetek dobrze oceniających sytuację ekonomiczną był o 8 pkt proc. wyższy, a odsetek pesymistów niższy o 10 pkt proc.
Odpowiedzią republikanów na minorowe nastroje Teksańczyków ma być przeniesienie ciężaru kampanii na kwestie kulturowe, migrację, przestępczość czy prawa osób transpłciowych. Oraz oczywiście "wypaczone" chrześcijaństwo Talarico.
Czy weganin może wygrać w Teksasie?
- Nie ma wątpliwości, że republikanie będą chcieli prowadzić wojnę kulturową. My chcemy skupić się na kosztach życia - mówi cytowany przez CNN doradca Talarico Chuck Rocha.
- Kiedy galon benzyny kosztuje cztery dolary a ludzi nie stać, by zapłacić za opiekę dla dzieci, tego typu sprawy nie rezonują tak bardzo jak kiedyś. Będą mówić o zaimkach. My będziemy mówić o cenach. Oni będą mówić o jedzeniu mięsa, a my będziemy mówić o cenach mięsa - dodaje.
Wspomniane mięso nie pojawia się w wypowiedzi Rocha przez przypadek. W ramach kampanii przeciwko Talarico republikanie wytaczają najcięższe działa, oskarżając go o weganizm - bodaj najgorszy grzech, o jaki można oskarżyć Teksańczyka. - Jadłem mięso z grilla, jeszcze zanim Paxton usłyszał pierwsze zarzuty - ripostował kandydat demokratów.
Talarico, by wygrać, będzie musiał udowadniać nie tylko swoją mięsożerność. Będzie musiał przezwyciężyć kiepską markę Partii Demokratycznej w Teksasie, zmobilizować stanowych wyborców demokratów, sięgnąć po wyborców niezależnych i wyrwać z objęć republikanów część ich elektoratu.
- Aby wygrać, musi na ciebie zagłosować każdy demokrata, 80 proc. wyborców niezależnych i trochę republikanów - nakreśla skomplikowaną sytuację wyborczą, cytowany przez "Washington Post" były przewodniczący teksańskiej Partii Demokratycznej, Manny Garcia.
Odwracają się od Trumpa. Zagłosują na demokratów?
Sztab Talarico wierzy, że hasła dotyczące kosztów życia trafią do wyborców latynoskich. Badania wskazują, że są rozczarowani swoją sytuacją ekonomiczną i odwracają się od Trumpa i republikanów. Nie znaczy to, że są łatwi do przechwycenia przez demokratów, bo ich ocena Partii Demokratycznej jest bardzo krytyczna.
Trudniej będzie sięgnąć po białych wyborców bez wykształcenia wyższego. Co prawda odczuwają skutki problemów gospodarczych, ale, jak zwraca uwagę CNN w swojej analizie, to w dużej mierze ewangelicy są szczególnie czuli na argumenty z arsenału wojny kulturowej, które proponuje im Paxton.
CNN zwraca jednak uwagę na białych Teksańczyków z wyższym wykształceniem. Talarico ma większe szanse, by przeciągnąć ich na swoją stronę. Nawet jeśli identyfikują się jako republikanie, niekoniecznie widzą się w obozie MAGA, którego Paxton jest reprezentantem. Znów jednak mogą mieć problem, by zagłosować na Talarico, słysząc jego najbardziej kontrowersyjne wypowiedzi związane z wiarą.
Polityczna układanka w Teksasie jest więc dla demokratów niezwykle skomplikowana i aby zwyciężyć, musi wydarzyć się wiele rzeczy na raz. Kluczowe wydaje się być jednak rozczarowanie republikańskich wyborców: ich ewentualna duża demobilizacja lub - mniej prawdopodobne - zaciśnięcie zębów i zagłosowanie na Talarico.
Optymistyczne nastroje tonuje Nancy Zdunkewicz, teksańska badaczka opinii publicznej związana z Partią Demokratyczną. - Nawet w dobrym dla demokratów z Teksasu dniu przynajmniej 53 proc. wyborców identyfikuje się jako republikanie - mówiła "Washington Post".
Ewentualne zwycięstwo Talarico, choć stało się trochę bardziej prawdopodobne, ciągle jednak będzie rozstrzygnięciem z kategorii "sensacja".
Tomasz Walczak
