Niepewne losy kluczowego miejsca na mapie. Trump ustąpi Chinom, cenę zapłaci Europa?

Bratysława, kwiecień, forum CEEasia. Temat konferencji: Strategiczne interesy Europy w regionie Indo-Pacyfiku. Podczas jednego z paneli pada pytanie: Czy Europa powinna wesprzeć Tajwan w razie ewentualnego konfliktu zbrojnego z Chinami? Większość uczestników podnosi rękę do góry. Na "nie" jest tylko kilka osób.

Gdy myślimy o Tajwanie, wiele osób widzi źródło potencjalnego konfliktu w odległej części Azji. Coś tak odległego, że wcale nas nie dotyczy. Tymczasem rzeczywistość nie do końca tak wygląda.

- W razie ewentualnej agresji naszym obowiązkiem jest pomóc kolejnemu demokratycznemu krajowi w obronie przed większym sąsiadem, który stosuje agresję jako środek do umocnienia swojej regionalnej dominacji - mówi Matej Simalcik z Central European Institute of Asian Studies (CEIAS), jeden z organizatorów wspomnianego forum.

Jak podkreśla, owa agresja może przybrać wiele form - od pełnej inwazji po blokadę Tajwanu. Argument moralny, choć mocny, nie wyczerpuje tematu. Istnieją bowiem równie istotne powody pragmatyczne, dla których stabilność Tajwanu leży w interesie Europy.

Tajwan odpowiada za około 60 proc. światowej produkcji półprzewodników, które są fundamentem współczesnej elektroniki. Bez nich większość urządzeń, z których korzystamy (od smartfonów po samochody) nie byłaby w stanie funkcjonować.

Tajwan jest więc nieodzownym ogniwem współczesnej gospodarki. Wszelkie zakłócenie jego funkcjonowania odbiłoby się na portfelach europejskich konsumentów i konkurencyjności europejskich firm. Jest też ważnym partnerem gospodarczym dla coraz większej liczby europejskich państw, w tym dla Polski.

- Tajwan jest tak niesamowicie powiązany z globalną gospodarką, że każda znacząca zmiana obecnego status quo w postaci agresji lub innych form przymusu wiązałaby się z ogromnymi kosztami nie tylko dla gospodarki europejskiej, ale i globalnej, prawdopodobnie rzędu bilionów euro - mówi Simalcik.

- Jeśli już teraz odczuwamy, że koszt rosyjskiej inwazji na Ukrainę jest zbyt wysoki, to koszt chińskiej inwazji na Tajwan byłby znacznie wyższy - dodaje.

W zeszłym tygodniu Donald Trump odwiedził Chiny. Na pokładzie prezydenckiego Air Force One w rozmowie z dziennikarzami Trump, że znaczna część rozmów z Xi Jinpingiem poświęcona była Tajwanowi.

Prezydent USA oświadczył, że stanowisko USA w kwestii Tajwanu nie uległo zmianie, po czym dodał, że "może podpisze, a może nie" dokument zezwalający na sprzedaż amerykańskiego uzbrojenia na rzecz Tajpej.

- Trudno tę wypowiedź jednoznacznie ocenić, bo cała polityka amerykańska za rządów prezydenta Trumpa jest dość niejasna i często chaotyczna - mówi Interii Marcin Przychodniak, analityk ds. Chin z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

- Trump potwierdził, że rozmawiał z Xi Jinpingiem na temat samego Tajwanu, ale także dostaw broni, co jest pewnym naruszeniem zasad, które amerykańskie administracje od Reagana przestrzegały - tłumaczy analityk.

Za prezydentury Ronalda Reagana w 1982 roku przyjęto tzw. Six Assurances (Sześć Gwarancji). Miały one chronić interesy Tajwanu w czasie ocieplania relacji Waszyngtonu z rządem w Pekinie.

Mówią one m.in. o tym, że Stany Zjednoczone nie wyznaczą ostatecznej daty zakończenia sprzedaży broni dla Tajwanu oraz, że nie będą konsultować się z rządem Chin przed podjęciem decyzji o sprzedaży uzbrojenia Tajwanowi.

I to może być niepokojące. - Na ile Amerykanie są zdeterminowani, by Tajwańczyków wspierać czy też wesprzeć jeszcze bardziej, jeśli sytuacja będzie tego wymagać - zastanawia się Przychodniak.

Z kolei sekretarz stanu USA Marco Rubio już po spotkaniu przywódców podkreślił, że Stany Zjednoczone nie zmieniają swojego stanowiska wobec Tajwanu, a jakakolwiek próba siłowego podporządkowania wyspy przez Chiny byłaby katastrofalna w skutkach.

- Kwestia wznowienia sprzedaży tego uzbrojenia będzie dla USA elementem negocjacji z Chinami - ocenia analityk PISM. Według niego jednak jest za wcześnie, by Tajwan się niepokoił. - Podkreślam: jeszcze za wcześnie.

- Myślę, że Trumpowi byłoby dużo łatwiej "odpuścić" wschodnią flankę NATO, niż zobowiązania partnerskie czy sojusznicze wobec Japonii, Korei Południowej, Australii czy Filipin - uważa Przychodniak.

Wśród wniosków po wspomnianej konferencji podkreślona została obawa: Europa ryzykuje powtórzenie błędu popełnionego w stosunku do Rosji, pozwalając na pogłębianie się strategicznej zależności od Chin.

Co to oznacza? Przez lata uzależnialiśmy się od rosyjskich paliw kopalnych. Dziś, próbując odejść od rosyjskich surowców i rozwijać energię odnawialną, ryzykujemy wpadnięciem w analogiczną pułapkę - tym razem z Chinami.

Większość światowej produkcji paneli słonecznych pochodzi z Chin. Turbiny wiatrowe i inne technologie zielonej energii w dużej mierze opierają się na chińskich komponentach lub surowcach wydobywanych pod chińską kontrolą. Jak mówią eksperci, rodzi to dwa rodzaje ryzyka. - Pierwsze to uzależnienie się od dostaw, które Pekin może w każdej chwili ograniczyć lub odciąć. Drugie to ryzyko aktywne - chińskie komponenty elektroniczne zamontowane w europejskiej infrastrukturze energetycznej mogą zawierać ukryte furtki, które w razie konfliktu posłużą do cyberataku lub wyłączenia sieci - mówi Matej Simalcik.

Europa ma narzędzia, by temu zapobiec. Może zadbać o to, by importowane technologie spełniały rygorystyczne standardy cyberbezpieczeństwa, a jednocześnie aktywnie wspierać własnych producentów. Przykład branży wiatrowej jest tu wymowny.

- Chiny są wschodzącym graczem w dziedzinie wytwarzania energii wiatrowej, ale wciąż mamy światowych liderów w tym sektorze, którzy pochodzą z Europy. To na przykład firmy z Danii. Europa powinna aktywnie wspierać te przedsiębiorstwa, aby zapewnić utrzymanie aktywności tej branży i nie powtórzyć błędów z przeszłości - uważa Matej Simalcik.

Rozwiązaniem jest również dywersyfikacja partnerów technologicznych. Korea Południowa intensywnie pracuje nad małymi reaktorami modułowymi, Japonia nad technologiami wodorowymi, a Tajwan nad panelami słonecznymi nowej generacji.

Chiny inwestują ogromne środki, by budować swój pozytywny wizerunek na świecie i łatwiej móc osiągać swoje cele polityczne. Jak na tym tle wyglądają wysiłki Tajwańczyków?

W zeszłym roku CEIAS sprawdził, jaki stosunek do Tajwanu mają mieszkańcy czterech środkowoeuropejskich państw. Odsetek respondentów wyrażających pozytywne lub bardzo pozytywne nastawienie wyniósł w Czechach 40 proc., w Polsce 44 proc., na Węgrzech 34 proc. i na Słowacji 36 proc.

Jak te nastroje mają się do obecności tajwańskiego soft power w Europie? Jego przejawy w naszej części kontynentu są zauważalne zdecydowanie rzadziej niż miękka siła Chin.

- Festiwale literackie i filmowe, na których prezentują się tajwańscy artyści, cieszą się coraz większą popularnością - mówi Matej Simalcik. - Tajwan strategicznie pozycjonuje się jako alternatywa dla Chin. Na przykład jako miejsce nauki języka mandaryńskiego, tak aby studenci z Europy mogli się go uczyć się poza kontynentalnymi Chinami. Tam bowiem system edukacji jest oczywiście pod wieloma względami podporządkowany potrzebom partii komunistycznej - dodaje.

Problemem pozostaje jednak kwestia kapitału kulturowego, którym Tajwan może się chwalić. - W dużej mierze pokrywa się on z kulturą chińską, co rodzi dylemat: czy Tajwan powinien przedstawiać się jako część cywilizacji chińskiej, czy jako odrębna, unikalna tożsamość - zastanawia się sinolog Marcin Jacoby. - Obecne władze skłaniają się ku drugiej opcji - podkreślają odrębność Tajwanu i jego własną tożsamość. Jednak taka strategia ogranicza dostępny "zasób" kulturowy do promocji na świecie. Gdyby Tajwan odwoływał się do dziedzictwa chińskiego, mógłby korzystać z bogatego dorobku kulturowego, w tym tradycji i zbiorów muzealnych, które częściowo zanikły w Chinach. Tego jednak obecnie nie robi.

Przykładem tajwańskiego soft power jest choćby słynny napój bubble tea. - Problem polega jednak na tym, że wiele osób nie kojarzy go bezpośrednio z Tajwanem.

Podobnie jest z innymi elementami, jak herbata oolong, również nie zawsze łączona z tym krajem. - To pokazuje, jak wiele pozostaje jeszcze do zrobienia w budowaniu rozpoznawalności - mówi sinolog.

Dochodzą do tego zewnętrzne przeszkody: Chiny systematycznie utrudniają Tajwanowi budowanie rozpoznawalności na arenie międzynarodowej. Na przykład podczas wydarzeń artystycznych czy kulturalnych często nie może występować pod własną nazwą - bywa określany jako "Chinese Taipei" czy "Taiwan China".

- Takie praktyki znacząco utrudniają skuteczne budowanie marki Tajwanu za granicą - uważa Marcin Jacoby. A to właśnie wyjście z cienia mogłoby pomóc w zauważeniu, jak ważna także dla Polski jest stabilność tej oddalonej o ponad 8000 kilometrów wyspy.

Anna Nicz

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl