Kanadyjski sąd przeciwko odsyłaniu uchodźców do USA
Umowa o bezpiecznym kraju trzecim między Kanadą a USA jest niekonstytucyjna, USA nie mogą być uznane za bezpieczny kraj trzeci i nie można tam odsyłać uchodźców - uznał kanadyjski Sąd Federalny.
Sąd uznał, że w obecnej sytuacji ubiegający się o azyl w Kanadzie, po odesłaniu do USA na mocy postanowień umowy o bezpiecznym kraju trzecim (Safe Third Country Agreement - STCA), są narażeni na aresztowanie. Tym samym naruszane są ich prawa określone w Karcie Praw i Wolności, która jest częścią konstytucji Kanady.
STCA to część kanadyjsko-amerykańskiego porozumienia w sprawie bezpieczeństwa granicy, podpisanego w 2002 r., które weszło w życie w grudniu 2004 r. Zgodnie z umową ubiegający się o azyl są - z pewnymi wyjątkami - zobowiązani złożyć wniosek w pierwszym bezpiecznym kraju, do którego trafiają. Postanowienia umowy dotyczą przekraczających granicę na oficjalnych lądowych przejściach granicznych, wjeżdżających pociągiem i przylatujących na kanadyjskie lotniska (jeśli odmówiono im azylu w USA).
Sąd Federalny zajmuje się określonymi typami spraw, do jego kompetencji należy między innymi orzekanie w sprawach imigracyjnych. Sprawa trafiła do sądu na wniosek grup pomocy ubiegającym się o azyl, Kanadyjskiej Rady Kościołów, Amnesty International, a także kilku osób starających się o azyl.
Skarżący wnosili o uznanie, iż rząd Kanady nie wykonał swoich obowiązków, ponieważ nie rozważył bieżącej sytuacji i w tym kontekście - możliwości dalszego uznawania USA za bezpieczny kraj trzeci. Ponadto wnosili też o uznanie, że przepisy implementujące postanowienia STCA są niezgodne z konstytucją.
Naruszenie art. 7
"Uznaję, że działania władz kanadyjskich mające na celu egzekwowanie STCA prowadzą to tego, że ubiegający się o azyl, którzy go nie otrzymali, są aresztowani przez władze amerykańskie. Konkluduję, że uwięzienie i związane z tym konsekwencje są niespójne z duchem i celem STCA i naruszają prawa gwarantowane w artykule 7 Karty" - napisała sędzia Ann McDonald.
Orzeczenie stwierdza, że aresztowania ubiegających się o azyl są możliwe do przewidzenia, więc Kanada narusza prawa gwarantowane a artykule 7 Karty. Artykuł ten stanowi, że "każdy ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego i prawo do niepozbawiania go tychże, z wyjątkiem sytuacji zgodnych z podstawowymi zasadami sprawiedliwości".
Jak wyjaśnia na swoich stronach internetowych federalne ministerstwo sprawiedliwości, "ochrona na mocy artykułu 7 przysługuje każdej osobie przebywającej na terenie Kanady". "Podstawowe zasady sprawiedliwości" to pojęcie używane w kanadyjskim prawie do definiowania zarówno sprawiedliwego procesu jak i sprawiedliwego stanowienia prawa.
Wielokrotne apele
O zaprzestanie uznawania USA za bezpieczny kraj trzeci wielokrotnie apelowały w minionych latach organizacje pomagające uchodźcom, gdy do Kanady zaczęły od 2017 r. trafiać znaczne ich grupy między innymi z Ameryki Południowej, które nie starały się o azyl w USA.
Uchodźcy przekraczali granicę nie w oficjalnych punktach granicznych i tym samym naruszali postanowienia STCA, więc kanadyjskie prawo dawało im możliwość złożenia wniosku o azyl. Mimo to wiele organizacji prosiło rząd Kanady o wycofanie się z umowy.
Sędzia przyznała rację skarżącym, jednak wykonanie orzeczenia zawiesiła na pół roku, do 22 stycznia 2021. Media cytowały stanowisko biura prasowego ministra bezpieczeństwa publicznego, w którym podkreślono, że resort zna orzeczenie i się do niego ustosunkowuje.
z Toronto Anna Lach
