"Financial Times": Opozycja zafundowała Węgrom "zmianę reżimu" po 16 latach
Dzięki potężnemu mandatowi społecznemu TISZA Pétera Magyara może zmienić konstytucję i przywrócić rządy prawa na Węgrzech - pisze Ben Hall z "Financial Times". I analizuje przyczyny porażki Viktora Orbána. Publikujemy jego komentarz w całości.
W kampanii Péter Magyar obiecywał na Węgrzech "zmianę reżimu", porównywalną z rozliczeniem komunistycznego rządu w 1989 roku. Dziś jest o krok od spełnienia tej obietnicy: jego opozycyjna partia TISZA (Szacunek i Wolność) rozbiła w niedzielnych wyborach parlamentarnych Fidesz Viktora Orbána.
W historycznych punktach zwrotnych rok 2026 być może nie dorówna 1989. Mimo to miażdżąca porażka Orbána - po 16 latach na stanowisku premiera - jest wydarzeniem ogromnej wagi.
TISZA ma zdobyć 138 z 199 mandatów, co daje jej większość dwóch trzecich potrzebną do zmiany konstytucji i rozluźnienia "żelaznego uścisku" Fideszu na sądownictwie, instytucjach państwowych oraz placówkach edukacyjnych i kulturalnych. Bez takiej superwiększości TISZA miałaby poważne trudności z przywróceniem rządów prawa oraz demokratycznych mechanizmów kontroli i równowagi.
TISZA otrzymała 3,3 mln głosów - najwięcej we współczesnej historii węgierskiej demokracji. To ogromny mandat.
Gdyby wynik był dużo bardziej wyrównany, Fidesz mógłby podważać rezultaty, krzycząc o fałszerstwach. Fidesz i TISZA oskarżały się nawzajem o nadużycia wyborcze i zagraniczną ingerencję.
Bliższy wynik mógłby też zachęcić Orbána - który zadzwonił do rywala Magyara i szybko uznał porażkę - by przez miesiąc, jaki pozostał mu do odejścia z urzędu, zastawiać pułapki na przyszły rząd, wykorzystując własną dotychczasową większość.
Jak powiedział Magyar w niedzielę wieczorem do wiwatującego tłumu po drugiej stronie Dunaju, naprzeciw węgierskiego parlamentu: - Ten mandat umożliwia przejście, które będzie sprawne, sprawiedliwe i pokojowe.
W geście pokazującym jego intencje Magyar wezwał prezydenta Węgier - nominata Fideszu - by powierzył mu misję utworzenia rządu, a następnie sam ustąpił ze stanowiska.
Porażka Orbána odbije się echem poza granicami Węgier. Dla zachodnich liberałów i proeuropejskich środowisk to moment, który warto celebrować - w czasie powszechnej ponurości związanej z dryfem kontynentu w stronę nacjonalistycznego populizmu. Orbán - chorąży nieliberalnej demokracji - został pokonany, a przeszkoda blokująca podejmowanie decyzji w UE zniknęła.
Zobacz również:
Peter Magyar bywa nacjonalistyczny. Jest przeciwny imigracji i odmawia uzbrojenia Ukrainy. Zapowiedział jednak odbudowę współpracy z UE - choćby po to, by odblokować 18 mld euro unijnych środków, zamrożonych przez Brukselę z powodu naruszeń zasad praworządności.
Obiecał też, że pozwoli UE popchnąć naprzód pożyczkę w wysokości 90 mld euro dla Ukrainy. Największym wygranym poza Węgrami jest Kijów, a największym przegranym - Moskwa. Orbán był najcenniejszym aktywem Kremla w UE, wnosząc opóźnienia, podziały i paraliż.
Również prezydent Donald Trump stracił cennego ideologicznego sojusznika - chrześcijańskiego nacjonalistę, podobnie myślącego i stanowiącego źródło inspiracji dla ruchu MAGA. Trump mnożył sygnały poparcia dla Orbána i mimo kryzysu wokół Iranu wysłał w ubiegłym tygodniu do Budapesztu wiceprezydenta J.D. Vance'a na dwudniową wizytę - co pokazuje, jak totemiczne znaczenie miał węgierski lider.
W 2022 roku, gdy Orbán zmiażdżył nieskuteczną opozycję, jego władza wydawała się nie do ruszenia. Cztery lata później jest poza rządem. Dlaczego? I jakie wnioski mogą z tego wyciągnąć inne, konkurencyjne systemy autorytarne, w których rządzący próbują "ustawiać" demokratyczne wybory?
Magyar - dawny człowiek z wewnątrz - odsunął na bok dotychczasową zmęczoną i skompromitowaną opozycję. Dzięki mistrzostwu w viralowych przekazach i nieustępliwej kampanii potrafił obejść kontrolę Orbána nad mediami.
Magyar bez przerwy punktował słabe strony Orbána: gospodarkę, która utknęła w miejscu, najwyższą skumulowaną inflację w UE od 2022 roku oraz kulejące usługi publiczne. Węgrzy, którzy czuli się ubożsi, rzadziej przymykali oczy na wszechobecną korupcję w zamówieniach publicznych i na bogacenie się ludzi z najbliższego kręgu premiera.
Własne przekazy Orbána zdawały się trafiać w próżnię. Burza wokół tuszowania przez rząd skandali podkopała wiarygodność i moralny autorytet władzy w oczach wielu Węgrów.
Sama strategia kampanii Orbána także zdawała się wypalona. Nie było nowych sztuczek - tylko ta sama gra: podsycanie lęku przed zagraniczną ingerencją. Podobnie jak w 2022 roku Orbán budował kampanię na strachu przed wciągnięciem Węgier w wojnę w Ukrainie. Jednak - jak zauważa Zselyke Csaky z Centre for European Reform - ludzie nie są w stanie żyć w stałym lęku przez cztery lata, więc przekaz stracił świeżość i natychmiastowość.
Na ogłoszenie końca "orbánizmu" jest jeszcze za wcześnie. Ustępujący premier zapowiedział, że będzie walczył w opozycji. Być może liczy, że Magyar się potknie albo TISZA się rozpadnie. Nieliberalni demokraci mają zwyczaj wracać do gry. Ale "podręcznik Orbána" będzie musiał zostać napisany od nowa.
Autor: Ben Hall
Data Publikacji: 13 kwietnia 2026 r.
© The Financial Times Limited 2026. Wszelkie prawa zastrzeżone. Zakaz rozpowszechniania, kopiowania i modyfikowania. Interia ponosi pełną odpowiedzialność za tłumaczenie. The Financial Times Limited nie odpowiada za jego jakość i dokładność.
