Czy Unia Europejska przetrwa poza rok 2030

Strategię Bezpieczeństwa Narodowego USA interpretowano już na tysiące sposobów. Świadczy to o wadze dokumentu, który jest namacalnym dowodem, że politycy obecnie rządzący Stanami Zjednoczonymi postrzegają świat w fundamentalnie odmienny sposób od ich poprzedników. Acz można odnieść wrażenie, że rzeczy najistotniejsze, zwłaszcza dla Europy, w strategii przemilczano.

Tymczasem jeśli Waszyngton będzie się trzymał jej założeń, oznaczać to będzie dla Unii Europejskiej test wytrzymałości, którego może nie przetrwać. Jego skromną zapowiedzią jest zaledwie jedna fraza, mówiąca:

"Do ważniejszych problemów stojących przed Europą należą: działania Unii Europejskiej i innych organizacji transnarodowych podważające wolność polityczną i suwerenność (…)"

---

Wbrew licznym interpretacjom twierdzącym, że Stany Zjednoczone porzucają Europę, one nie zamierzają tego czynić. Jedynie zmieniają optykę i chcą wspierać państwa narodowe. Przede wszystkim te, które dowiodą, że na życzliwość USA zasługują. Natomiast UE będzie traktowana jako twór państwom narodowym szkodzący. Zatem żadnego wsparcia, które dotąd otrzymywała, już nie dostanie.

Przez ponad 70 lat jednym z głównych fundamentów Wspólnoty Europejskiej pozostawał fakt, iż była ona amerykańskim dzieckiem. Wprawdzie na Starym Kontynencie skutecznie wypierano to ze świadomości, ale wystarczy przejrzeć udostępnione publicznie archiwalia Departamentu Stanu i zbiory dokumentów, żeby spostrzec, jak Stany Zjednoczone inicjowały i wspierały proces integrowania się Europy. Począwszy od pisanych wiosną 1947 r. rekomendacji Policy Planning Staff, którym kierował George Kennan. Poprzez poczynania Departamentu Stanu w czasach George'a Marshalla i Deana Achesona. Czy dostrzegając parasol ochrony, jaki Waszyngton rozpiął nad Jeanem Monnetem.

Schemat działania USA wypracowano podczas wdrażania Planu Marshalla i trzymano się go w kolejnych dekadach. Zatem amerykańska dyplomacja przekazywała europejskim przywódcom, jakich efektów oczekuje. Jednak to druga strona musiała wymyślić sposoby realizacji zadania oraz wziąć na siebie odpowiedzialność.

Gdy przystępowano do działania, Stany Zjednoczone zapewniały szeroki pakiet pomocowy ze strony rządu, amerykańskich banków oraz kontrolowanych przez siebie instytucji międzynarodowych na czele z Bankiem Światowym i Międzynarodowym Funduszem Walutowym.

Amerykanie starali się z tą pomocą nie afiszować. Jednocześnie wybierano wybitne jednostki, dobrze znane amerykańskim elitom, oferując im protekcję. Jak to działało, szczegółowo prezentują dokumenty zebrane w opracowaniu pt. "Jean Monnet American Sources" (Jean Monnet amerykańskie źródła).

Archiwa Departamentu Stanu i innych instytucji krok po kroku ukazują perypetie francuskiego ekonomisty, który zaprzyjaźnił się z amerykańskimi elitami w latach 30. XX w., robiąc interesy na Wall Street. Jego koledzy, zarówno z Partii Demokratycznej, jak i Republikańskiej objęli najważniejsze urzędy w USA.

Każdy lubił Monneta, ale co ważniejsze - idąc za radami George'a Kennana - uważał, że zjednoczona pod amerykańskim protektoratem Europa Zachodnia powstrzyma ekspansję ZSRR. Stając się cennym dla USA sojusznikiem i znakomitym partnerem ekonomicznym. Zaś Monnet przekazywał im - "mam plan, jak zbudować Wspólnotę Europejską taką, jakiej oczekujecie".

Przyjaciele Monneta dawali rządzom na Starym Kontynencie do zrozumienia, że USA oczekują sukcesów Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Allen Dulles zawiadywał założonym przez CIA Komitetem na rzecz Zjednoczonej Europy (ACUE), który przekierowywał pieniądze od amerykańskich fundacji do instytucji i osób pragnących wspierać plany Monneta. Dawało to pożądane przez USA efekty.

Zatem jeśli widzimy dziś kolejnych polityków z Europy, regularnie peregrynujących do Waszyngtonu, to się nie dziwmy. Widać przeczytali ze zrozumieniem "Jean Monnet American Sources".

Tyle tylko, że USA Donalda Trumpa nie zamierzają już wspierać ludzi pragnących integracji Unii, tylko tych, którzy marzą o wzmocnieniu państw narodowych.

Stany Zjednoczone były katalizatorem i opiekunem procesu jednoczenia się Starego Kontynentu - podobne poczynania, lecz w odwrotną stronę zadziałają niczym ładunek wybuchowy podłożony pod spoiwa UE. I nie jest on jedynym.

"Chiny zamierzają uderzyć w samo serce europejskiego modelu przemysłowego" - oświadczył Emmanuel Macron po powrocie z Pekinu w wywiadzie dla dziennika "Les Echos". Francuski prezydent podkreślił:

"Próbuję Chińczykom tłumaczyć, że ich nadwyżka handlowa jest nie do utrzymania na dłuższą metę, ponieważ oznacza, że Chiny zabijają swoich własnych klientów"

---

Niestety nic nie wskazuje na to, by Xi Jinping dał się przekonać francuskiemu prezydentowi.

Zresztą Pekinowi trudno byłoby radykalnie zmienić swoją politykę gospodarczą. Państwo Środka zgromadziło na swym obszarze ok 30 proc. światowych mocy produkcyjnych. Przez to korporacje toczą ze sobą wojnę cenową, bo tamtejszy konsument nie jest wystarczająco zamożny i rozrzutny, aby wchłonąć tak olbrzymią produkcję. Zatem pchają, co tylko mogą, na eksport. Z tego powodu nadwyżka handlowa Chin bije kolejne rekordy. W listopadzie 2025 wyniosła już 1,1 biliona dolarów, gdy w całym roku 2024 "tylko" 992,2 mld USD.

Tymczasem USA podniosły taryfy celne i import towarów z Chin spadł oficjalnie aż o ok. 25 proc. Oczywiści chińscy producenci starają się omijać bariery dzięki pośrednikom z innych państw, lecz jednocześnie szukają nowych rynków. Bogata Europa jest najbardziej pożądanym.

Wedle prognoz WTO eksport z Chin do krajów UE w 2025 r. wzrośnie o ok. 6 proc. Oznacza to dla Unii nie tylko rekordowy deficyt w obrotach handlowych z Chinami, wynoszący ponad 300 mld euro, ale też spełnianie się obaw Macrona. Dotąd producenci z Europy skutki ekspansji Państwa Środka rekompensowali sobie, osiągając wysoką nadwyżkę w obrotach ze Stanami Zjednoczonymi. Ale Trump potraktował Unię niemal tak samo jak Chiny, sięgając po cła.

W efekcie licząc rok do rok wedle Eurostatu francuski eksport do USA zmalał o 3,5 proc. niemiecki o 7,8 proc., a hiszpański aż o 9,4 proc. (na tym tle ciekawy jest sukces rządzonej przez Giorgię Meloni Włoch, ze wzrostem eksportu do USA aż o 9,5 proc.).

Firmy z Chin zalewają Europę coraz tańszymi wyrobami, zaś rząd USA jako kluczowy punkt strategii wpisał reindustrializację. Zatem producenci z Europy, jeśli pragną dostępu do amerykańskiego rynku, muszą tam przenieść swoje fabryki. Gdy tego nie zrobią, rośnie groźba, iż Chińczycy ich zaduszą.

Tymczasem w Europie każda zapaść ekonomiczna byłaby obecnie falą wypychającą w górę ruchy eurosceptyczne. Zauważmy, że za dwa lat we Francji odbędą się wybory prezydenckie, które mogą sprawić, że polityka ojczyzny Monneta zmieni się nie do poznania. Unia jako całość okazuje się wciąż niezdolna do zdecydowanego postawienia tamy Państwu Środka, a Amerykanie nie przybywają z odsieczą.

"Brak pewności siebie jest najbardziej widoczny w relacjach Europy z Rosją. Europejscy sojusznicy cieszą się znaczną przewagą w twardej sile nad Rosją, niemal pod każdym względem, z wyjątkiem broni jądrowej (…)" - podkreślono w Strategię Bezpieczeństwa Narodowego.

Obecne PKB Wspólnoty Europejskiej to ponad 19 bilionów dolarów, gdy Rosji ok. 2 biliony. Powinno oznaczać to zdolność do wyprodukowanie większej liczby sprzętu militarnego, nowocześniejsze wyposażenie armii, doskonalszą logistykę, itd. Przy takiej przewadze ekonomicznej, nawet bez Stanów Zjednoczonych, Unia posiada możliwości do zapewnienia Ukrainie wsparcia, pozwalającego skutecznie walczyć z agresorem. Tymczasem przywódcy unijnych państw okazują głównie rosnący strach, że Trump zostawi ich sam na sam z Rosją i wojną. W sumie słusznie, bo ze wskaźników ekonomicznych nie da się strzelać, acz mają one swe znaczenie.

Radykalna zmiana kursu przez administrację Trumpa likwiduje europejską "dywidendę pokoju", z której Wspólnota korzystała od upadku Związku Radzieckiego. Dzieje się to w momencie, gdy państwa opiekuńcze w UE są zadłużone po same uszy, a kryzys demograficzny i zastój gospodarczy sprawiają, że wydatki socjalne ciążą coraz bardziej.

Cięcie budżetów socjalnych oznacza groźbę społecznych buntów, zaniechanie zbrojeń oznacza bezradność na arenie międzynarodowej. Pozostaje więc dalsze zadłużanie się z nadzieją, że jakoś to będzie. Niestety nadzieję na zyski likwidują Chińczycy.

I tak krąg nieszczęść się domyka, bo Unia Europejska przecież jedynie udaje jedno państwo, a w rzeczywistości pozostaje stowarzyszeniem krajów godzących się na przekazanie części swej suwerenności organom unijnym. Nie oznacza to jednak dla nich zrzeczenia się troski o własne interesy.

Tymczasem Ameryka położyła na stół ofertę, że teraz każdy wiosek o protekcję i wsparcie rozpatrzy indywidualnie. Dobrze rozumiejący to Friedrich Merz z jednej strony skrytykował nową strategię USA tak, aby w Europie to usłyszano. Jednocześnie zapowiedział, że Niemcy będą posiadały najpotężniejszą armię na kontynencie. Wreszcie w wypowiedzi skierowanej do Amerykanów oświadczył, że wprawdzie Unia może być nadal ich partnerem, ale "jeśli nie możecie nic zrobić z Europą, to przynajmniej zróbcie z Niemiec swojego partnera".

Identyczne komunikaty od innych rządów krajów UE zdają się być kwestią czasu. Od Waszyngtonu będzie zależało, czy zechce wzmacniać brak unijnej solidarności i tendencje odśrodkowe. Gdyby to nastąpiło, wówczas przetrwanie Unii Europejskiej w jej obecnym kształcie poza rok 2030 stanie się mocno wątpliwe.

Andrzej Krajewski