"Cokolwiek zechce" Trump. Wyspiarski kraj na granicy katastrofy

"Kuba tak! Blokada nie!", "Niech żyje Kuba!" - transparenty z takimi napisami trzymają aktywiści, gdy ich łódź dobija do portu w Hawanie. Statek symbolicznie przemianowano na Granma 2.0 na cześć jachtu, którym Fiedel Casto z towarzyszami przybył na Kubę w czasie rewolucji w 1956 roku.

Z transportem pomocy humanitarnej z Meksyku przybyli działacze zrzeszeni w Nuestra America, która ma drogą powietrzną i morską dostarczyć na Kubę w sumie 50 ton pomocy humanitarnej. Pierwsze transporty przybyły w ubiegłym tygodniu samolotami z Europy, Ameryki Łacińskiej i USA w ramach misji o nazwie Our America Convoy. Granma 2.0 dotarła 24 marca. Dwa kolejne statki zaginęły.

Na Kubie pogłębia się kryzys energetyczny. To w dużej mierze efekt trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się wyspa po 3 stycznia, kiedy amerykańskie wojska ujęły przywódcę Wenezueli Nicolasa Maduro. Kraj ten pod rządami Maduro był największym dostawcą ropy na Kubę.

- Do końca 2025 roku dostawy ropy z Wenezueli malały, a w styczniu 2026 roku USA nałożyły sankcje na wszelkie dostawy ropy na wyspę. W miarę popadania Wenezueli w coraz głębszy kryzys Kuba sprowadzała ropę z Meksyku, Rosji i Algierii. Obecnie wszystkie dostawy zostały zablokowane przez USA - mówi w rozmowie z Interią dr Joanna Gocłowska-Bolek, latynoamerykanistka z Uniwersytetu Warszawskiego.

Jak wskazuje, Kuba wydobywa co prawda własną, "ciężką ropę", jednak produkcja ta jest niewielka i coraz bardziej niewystarczająca. 

- W listopadzie 2025 r. było to około 24 tysięcy baryłek dziennie, podczas gdy do pełnego funkcjonowania gospodarki i zapewnienia mieszkańcom elektryczności i transportu potrzeba ok. 100-120 tys. baryłek. Niewielka część energii jest produkowana z wykorzystaniem źródeł odnawialnych, głównie paneli słonecznych i bez sporych inwestycji nie będzie możliwe przestawienie gospodarki na energię słoneczną. Ze względu na zapaść infrastruktury i problemy z importem, faktyczne zużycie zostało poważnie ograniczone przez władze. Kuba posiada pewne zapasy energii, ale nie wystarczą one na kilkumiesięczne funkcjonowanie bez nowych dostaw ropy - obrazuje ekspertka.

Wyspę w marcu dotknął już dwa razy ogólnokrajowy paraliż energetyczny, który pozbawił mieszkańców całej elektryczności. Problemy pojawiają się też lokalnie.

Prezydent Kuby Miguel Diaz-Canel w wywiadzie przyznał, że kraj zmaga się również z paraliżem systemu opieki zdrowotnej, który jest efektem "braku zaopatrzenia, a także problemów z elektrycznością w szpitalach". Na zabiegi chirurgiczne w szpitalach czeka ponad 120 tys. osób, w tym tysiące najmłodszych.

W tym samym wywiadzie prezydent Diaz-Canel pochwalił odporność Kubańczyków na kryzys oraz ich kreatywność.

Rzeczywiście, doniesienia o kreatywności Kubańczyków, podyktowanej dramatycznymi brakami, obiegają media - jak historia 56-letniego mechanika, który przerobił Fiata 126p tak, by był on napędzany węglem drzewnym.

Kubańczycy chcą też być gotowi. "Żądam mojego AKM-a, jeśli zaczną. Pamiętajcie, mówię całkowicie poważnie" - napisał w mediach społecznościowych niemal osiemdziesięcioletni kubański muzyk Silvio Rodriguez. Dwa dni później pojawił się w telewizji w otoczeniu najwyższych rangą dowódców wojskowych, którzy chwalili gotowość do walki.

Rodriguez swój wpis zamieścił po tym, jak prezydent USA Donald Trump oświadczył: "Wierzę, że będę miał zaszczyt zdobyć Kubę (…) w jakiejkolwiek formie" i że może "zrobić z nią cokolwiek zechce".

Niedługo później kubański wiceminister spraw zagranicznych Carlos Fernandez de Cossio oznajmił, że jego kraj przygotowuje się na ewentualną agresję militarną ze strony USA. Dodał jednak, że nie widzi obecnie powodów, dla których Kuba miałaby zostać zaatakowana, a władze w Hawanie są gotowe do negocjacji.

Dlaczego w ogóle Kuba znalazła się w obszarze zainteresowania Donalda Trumpa? I co może mieć na myśli amerykański prezydent, gdy mówi, że zrobi z wyspą "cokolwiek zechce"?

- Plany Donalda Trumpa wobec Kuby nie są jasno sprecyzowane - wskazuje dr Gocłowska-Bolek. Jak zauważa, prezydent USA w sposób niejednoznaczny mówi on o "przejęciu wyspy" (przyjaznym bądź nieprzyjaznym), ale nie wiadomo, jak takie przejęcie miałoby wyglądać. - Czy powtórzy się hollywoodzki scenariusz, przećwiczony podczas porwania Maduro w piżamie z jego rezydencji w Caracas, czy może Trumpowi wystarczy "zagłodzenie" oblężonej wyspy poprzez blokadę dostaw ropy - dywaguje ekspertka.

Rozmówczyni Interii nie ma wątpliwości, że rzecznikiem sprawy kubańskiej jest Marco Rubio, sekretarz stanu USA i syn kubańskich imigrantów. - Wielokrotnie wypowiadał się on na temat rychłego upadku reżimu i zapewne nie ustanie w wysiłkach, aby do tego doprowadzić, gdy tylko Trump znajdzie wolną chwilę pomiędzy bombardowaniami Teheranu - mówi ekspertka.

Mimo wojny na Bliskim Wschodzie, jaką zapoczątkował atak USA i Izraela na Iran, Donald Trump wraca do tematu "wyzwolenia Kuby", które zapowiadał już niedługo po pojmaniu Maduro początkiem stycznia. Na początku marca Trump mówił: "To ostatnie momenty Kuby w dotychczasowej formie. Będzie miała nowe, wspaniałe życie".

Dziś "nowego, wspaniałego życia" na wyspie nie widać. - Jeśli obecna sytuacja się utrzyma i zapasy paliwa w kraju wyczerpią się, obawiamy się gwałtownego pogorszenia sytuacji, co może wiązać się z ofiarami śmiertelnymi - powiedział stały koordynator ONZ na Kubie Francisco Pichon, cytowany przez PAP. Według portalu France24 Organizacja Narodów Zjednoczonych przedstawiła plan pomocy Kubie o wartości ponad 94 mln dolarów.

Życie na Kubie było trudno jeszcze przed styczniem i blokadą ropy.

- Wenezuela od czasu prezydentury Chaveza wspierała Kubę dostawami taniej ropy naftowej, którą reżim kubański częściowo wykorzystywał na wyspie, a częściowo odsprzedawał z dużym zyskiem. Jednak od 2013 roku Wenezuela sama przeżywa kryzys gospodarczy, co boleśnie odczuła także Kuba. Reżim zezwolił na niewielkie poluzowanie sektora prywatnego, ale reforma okazała się niewystarczająca. Dodatkowo sytuację pogorszyła pandemia, która spowodowała zapaść jedynej lukratywnej gałęzi gospodarki, czyli turystyki. Z tego kryzysu Kuba nie zdołała się podnieść, a dodatkowe sankcje USA jeszcze pogorszyły stan gospodarki - mówi dr Joanna Gocłowska-Bolek

Podkreśla, że warunki życia Kubańczyków są na skraju kryzysu humanitarnego - brakuje żywności, lekarstw, a nawet materiałów higienicznych. Kryzys naftowy, jak zaznacza latynoamerykanistka, to tylko jeden z kilku czynników.

- To, że Kuba znalazła się na skraju kryzysu humanitarnego, to efekt fatalnie zarządzanej gospodarki socjalistycznej, pandemii, która pogrążyła turystykę, problemów Wenezueli oraz amerykańskiego embarga - wylicza. Jak mówi, kryzys gospodarczy, potęgowany przez rosnące nierównowagi strukturalne i sankcje USA, zwłaszcza brak ropy naftowej, przekłada się na tragiczną sytuację ludności. - Od 2021 roku z wyspy uciekło ponad milion mieszkańców, którzy nie widzieli dla siebie szansy w rozpadającej się gospodarce pod rządami autokratycznymi - dodaje.

Obecnie Kuba i Stany Zjednoczone prowadzą dwustronne rozmowy. Według dziennikarzy "The New York Times", którzy powołują się na cztery źródła, zaznajomione ze sprawą, Waszyngton dąży do odsunięcia prezydenta Diaz-Canel od władzy. W zamian Stany Zjednoczone mają złagodzić sankcje i powstrzymać się od podejmowania jakichkolwiek działań przeciwko rodzinie Castro.

Hamulcowym takiego rozwiązania może być jednak Marco Rubio. Sekretarz stanu USA, choć urodził się w Miami, wychowywał się w - jak to opisuje agencja Reutera - "kulturze diaspory kubańskiej", która zawsze okazywała niechęć wobec kubańskiej rewolucji. Każde porozumienie, które pozostawi Partię Komunistyczną u władzy i nie dotknie rodziny Casto, może być dla Rubio trudne do przyjęcia.

Z drugiej strony plan militarnego przejęcia, do jakiego może dążyć sekretarz stanu USA, niesie za sobą ryzyko nasilenia migracji i spotęgowania problemu karteli narkotykowych. Rząd Kuby - jak zauważa Reuters - współpracuje obecnie w walce z handlem narkotykami i jego nagły koniec stworzyłby okazję dla zorganizowanej przestępczości w kraju o linii brzegowej o długości 5746 km i odległości zaledwie 150 km od wybrzeży USA.

Istotną rolę w tej układance odgrywa też 94-letni Raul Castro, który w czasie rewolucji walczył u boku swego starszego brata Fidela. Oficjalne Raul Castro nie zajmuje żadnego stanowiska (prezydentem przestał być w 2018 roku, przywódcą Partii Komunistycznej w 2021 r.). Jednak kiedy Diaz-Canel ogłosił, że Kuba rozpoczęła rozmowy z USA, powiedział, że przewodzą im Castro i on sam. Diaz-Canel wielokrotnie podkreślał zaangażowanie Castro w sprawy państwowe.

Justyna Kaczmarczyk
justyna.kaczmarczyk@firma.interia.pl