Bitwa na groźby. Wrze w Iranie, USA gotowe do ataku. Jak daleko posunie się Trump?

- Islamska Republika Iranu uznaje eskalację wrogiej retoryki wobec narodu irańskiego za zagrożenie i nie będzie tolerować jej kontynuowania bez odpowiedzi - zagroził generał Amir Hatami, którego słowa przytacza agencja AFP.

Hatami, wysoki rangą dowódca irańskiej armii, ostrzegł, że "jeśli wróg popełni błąd", odpowiedź Iranu będzie silniejsza niż podczas 12-dniowej wojny z Izraelem w czerwcu zeszłego roku.

To reakcja na poparcie, jakiego premier Izraela Binjamin Netanjahu udzielił protestującym Irańczykom oraz na reakcje płynące ze Stanów Zjednoczonych. Prezydent Donald Trump zapowiedział, że "jeżeli władze w Teheranie będą strzelać i brutalnie zabijać manifestantów, USA przyjdą im z odsieczą". "Jesteśmy uzbrojeni i gotowi do akcji" - napisał w niedzielę na platformie Truth Social.

Od 28 grudnia w Iranie trwają masowe protesty związane z fatalną sytuacją ekonomiczną w kraju. Zaczęło się od akcji handlarzy, którzy zamknęli swoje sklepy. Niedługo później do protestu dołączyli studenci.

Lokalna waluta, rial - jak podaje agencja AFP - w ostatnich miesiącach gwałtownie traciła na wartości. Według oficjalnych statystyk inflacja w Iranie wyniosła w grudniu 52 proc. Jednak niektóre podstawowe artykuły są ze względu na galopujące ceny niedostępne dla części społeczeństwa. - Wszyscy tutaj walczą o kawałek chleba - powiedział jeden z protestujących, cytowany przez AFP.

Według stacji Iran International w ciągu 11 dni manifestacje objęły powyżej 200 miast w kraju.

Protesty zbierają krwawe żniwo. Agencja HRANA, opierając się na danych od lokalnych aktywistów, informuje o śmierci 29 osób - w tym czworga dzieci i dwóch przedstawicieli sił bezpieczeństwa.

Iran International ocenia, że rosnąca liczba ofiar śmiertelnych niesie ze sobą ryzyko amerykańskiej interwencji.

Czy na fali operacji specjalnej przeprowadzonej w Wenezueli Donald Trump zdecyduje się na podobny krok w Iranie?

Amerykanista dr hab. Tomasz Płudowski, prof. Akademii Ekonomiczno-Humanistycznej w Warszawie, w rozmowie z Interią wskazuje trzy kluczowe aspekty.

- Stany Zjednoczone nie są w stanie skutecznie prowadzić kilku dużych wojen jednocześnie. Dlatego Trump chce działać szybko i niskim kosztem, ale nie chce angażować wojsk na dłużej. Bo, po pierwsze - opinia publiczna jest przeciwko, po drugie - to dużo kosztuje, po trzecie - jest logistycznie niewykonalne - wylicza ekspert. Na pewno Amerykanie nie chcą już budować narodu i szerzyć demokrację - dodaje.

Jednocześnie - i tu przechodzimy do kwestii drugiej - amerykański prezydent w ocenie prof. Płudowskiego chorobliwie wręcz potrzebuje sukcesu. - Myślę, że pokazanie siły i potęgi dla Trumpa, który przecież w tym roku kończy 80 lat i zmaga się z rekordowo niskimi sondażami - jest bardzo ważne - mówi amerykanista.

Docieramy do trzeciej sprawy - zmienności i nieprzewidywalności Donalda Trumpa, o czym opinia publiczna zdążyła się wielokrotnie przekonać.

- Działanie Trumpa przypomina mi historię George'a W. Busha, który kandydował z hasłami pokojowymi, a później rozpętał wojnę w Afganistanie i Iraku. I obecny prezydent Stanów Zjednoczonych po raz kolejny grozi czymś zupełnie odwrotnym do tego, co obiecywał w kampanii. Można powiedzieć, że to ewentualny pokój przez atak - wskazuje prof. Płudowski.

W ocenie eksperta Trump może zdecydować się na działania w Iranie, ale nie na szeroką skalę, za to na przykład wymierzone w konkretne osoby. - Nie sądzę, żeby sprawy irańskiego społeczeństwa były w rzeczywistości dla prezydenta USA istotne. Przecież w Wenezueli, choć pojmał Maduro, reżim zostawił - mówi.

Tymczasem agencja Anadolu przywołuje słowa amerykańskiego senatora Lindseya Grahama, które padły w stacji Fox News. Republikanin ostrzegł ajatollaha Alego Chameneia, najwyższego irańskiego przywódcy duchowego i politycznego, że jeśli ten nie przestanie zabijać uczestników protestów, sam "obudzi się martwy". 

Jak podała AFP, prezydent Iranu Masud Pezeszkian wezwał w środę siły bezpieczeństwa do powstrzymania się od ataków na uczestników protestów. PAP zwraca natomiast uwagę, że apel nie dotyczy "uczestników zamieszek".

"Osoby uzbrojone w broń palną, noże i maczety, atakujące posterunki policji i obiekty wojskowe, uczestniczą w zamieszkach. Należy odróżniać ich od protestujących" - wskazał wiceprezydent Iranu, Mohammad Dżafar Gempanah. Według agencji HRANA zatrzymano 1,2 tys. manifestantów.
W Iranie obowiązuje kara śmierci. Podczas fali protestów w 2022 roku po śmierci 22-letniej Mahsy Amini w areszcie policyjnym władze Iranu stosowały ją wobec uczestników manifestacji - więcej na temat przeczytasz w wywiadzie z dr Karoliną Rakowiecką-Asgari.

Justyna Kaczmarczyk