Afryka nową Rosją dla Europy
W ciągu kilku lat gaz z Afryki może w pełni zrekompensować krajom Unii Europejskiej zniknięcie dostaw z Rosji i zapobiec uzależnieniu się od USA. Pod warunkiem, że Algieria i Maroko nie rozpoczną wcześniej z jego powodu wojny.
Na dalekim południu Algierii w samym sercu Sahary 4 czerwca 2026 r. spotkali się ministrowie odpowiedzialni za zasoby paliwowe trzech afrykańskich państw. Algierski minister Mohamed Arkab zawiózł do oazy, a zarazem małego miasteczka Aoulef swego nigeryjskiego kolegę Ekperikpe Ekpo oraz ministra ds. ropy naftowej z Nigru Hamadou Tinni, aby mogli w symbolicznym dla nich miejscu, ogłosić start wielkiego projektu.
Jest nim Gazociąg Transsaharyjski (TSGP), którym za kilka lat mają popłynąć dostawy gazu, przekierowane następnie do Europy. I to w wielkości nawet 30 mld metrów sześciennych rocznie. Co zaspokajałoby np. niemal połowę zapotrzebowania Niemiec.
Wygryźć Gazprom z Europy
Na tym ambicje algierskiego prezydenta Abd al-Madżid Tabbuna się nie kończą. Wprawdzie jeszcze niedawno bywał w Moskwie i podkreślał chęć utrzymywania "strategicznego partnerstwa" z Rosją. Jednak teraz, im bardziej Władimir Putin pogrąża swój kraj, tym mocniej Tabbun pragnie zarobić na kłopotach przyjaciela, dbając, by największy w Afryce koncern paliwowy Sonatrach zajął w Europie miejsce Gazpromu.
To właśnie ta należąca do algierskiego państwa firma pokryje większość kosztów budowy długiego na 4128 km gazociągu. Oszacowano je na ok. 13-19 mld dolarów. Dzięki TSGP możliwa stanie się eksploatacja nigeryjskich złóż na masową skalę. A są one przeogromne. Już potwierdzone przez geologów zasoby gazu ziemnego w Nigerii to od 5,7 do 5,9 bilionów metrów sześciennych. Żaden innych kraj na Czarnym Lądzie nie posiada większych.
Zobacz również:
Tymczasem Algiera, dzięki biegnącemu do Włoch rurociągowi TransMed oraz łączącego ją z Hiszpanią rurociągowi Medgaz, sprzedaje odbiorcom ze Starego Kontynentu ok. 40 mld metrów sześciennych gazu rocznie z własnych złóż. Gazociąg Transsaharyjski z czasem mógłby pozwolić nawet na podwojenie tej wielkości.
Całkowite zapotrzebowanie Unii Europejskiej na gaz ziemny wynosi obecnie około 326 mld metrów sześciennych. Zatem w ciągu najbliższych pięciu lat nawet jedną czwartą tego rynku mógłby przejąć algierski Sonatrach. Wprawdzie w czasach swej świetności Gazprom zaspokajał aż 40 proc. zapotrzebowania krajów Unii na gaz. Jednak od czegoś trzeba zacząć. Zwłaszcza że możliwości są ogromne.
Poza Nigerią bogatymi złożami mogą się pochwalić w głębi kontynentu:
- i Niger.
Według danych publikowanych przez OPEC w "Annual Statistical Bulletin" obecna produkcja gazu ziemnego w całej Afryce wynosi rocznie około 230-260 mld metrów sześciennych. Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego w ciągu dekady mogłaby ona zostać podwojona. Warunek? Rozbudowa infrastruktury przesyłowej i stabilizacja polityczna.
Łatwo się domyślić, że prezydenta Abd al-Madżid Tabbun też to wie. Zwłaszcza że jego kraj mógłby pełnić rolę bramy do Europy, przez którą przepływałby cały tani gaz z Afryki. I to w takich ilością, że Stary Kontynent nie potrzebowałby żadnych innych zewnętrznych dostawców.
Wizja piękna, lecz nierealistyczna, bo Afryka to kontynent, gdzie stabilność polityczna jest jednym z najrzadziej spotykanych dóbr. Poza tym z Algierią sąsiaduje Maroko, a rządzący nim król Muhammad VI oraz premier Aziz Achannusz to także bardzo ambitni politycy.
Wyścig gazociągów
Algieria i Maroko toczą zaciętą rywalizację o to, kto dostarczy Europie alternatywę dla rosyjskiego gazu.
14 kwietnia szefowa marokańskiego krajowego biura ds. węglowodorów i kopalń Amina Benkhadra ogłosiła, że w tym roku zostanie podpisana umowa inicjująca budowę gazociągu Nigeria-Maroko. Ma on przebiegać lądem oraz po dnie morskim przez terytoria 13 krajów Afryki Zachodniej i mieć długość ok. 6,9 tys. km. Podobnie jak w przypadku Gazociągu Transsaharyjskiego jego docelowa przepustowość wyniesie ok. 30 mld metrów sześciennych błękitnego paliwa rocznie.
Zobacz również:
Maroko z Hiszpanią łączy gazociąg Maghreb-Europa, ale afrykański kraj nie może pochwalić się złożami gazu porównywalnymi z algierskimi. Jednak premier Aziz Achannusz chce ten problem rozwiązać za sprawą infrastruktury umożliwiającej przesył nigeryjskiego paliwa. I nie tylko nigeryjskiego, bo także ze złóż gazu zlokalizowanych w Mauretanii i Senegalu. To uczyniłoby z Maroka gazowy hub Europy. Sporym wyzwaniem jednak pozostaje zgodna współpraca aż 13 państw.
Poza tym sama Nigeria, rządzona przez prezydenta Bolę Tinubu, boryka się z wysoką przestępczością. Zbudowanie oraz chronienie infrastruktury gazociągowej pośród kotłowaniny rebeliantów i ekstremistów religijnych nie będzie łatwym wyzwaniem zarówno dla inwestorów z Maroka, jak i Algierii. Ale nawet fanatycy z Państwa Islamskiego nie wygenerują tylu zagrożeń dla obu konkurencyjnych projektów, co sami Marokańczycy i Algierczycy.
Wojenna gorączka
"Rosnące napięcia między Algierią a Marokiem popychają Maghreb w kierunku destabilizującej konfrontacji, która ma bezpośrednie konsekwencje dla bezpieczeństwa Europy, zaopatrzenia w energię i zarządzania migracjami" - alarmuje, datowany na 2 kwietnia 2026 r. raport Centrum Stimsona.
Już na samym początku podkreślono, że UE lub jej kraje muszą zrobić wszystko, aby zapobiec nadciągającej wojnie między Algierią a Marokiem. Skłócone kraje bowiem od kilku lat eskalują napięcie wokół spornych regionów Sahary Zachodniej oraz szukają sojuszników. Jednocześnie zbroją się na potęgę.
"Pod względem militarnym oba państwa w Afryce przodują w imporcie broni, co pogłębia klasyczny dylemat bezpieczeństwa. Algieria w dużym stopniu polega na rosyjskich systemach, w tym zaawansowanych samolotach i okrętach podwodnych, podczas gdy Maroko pozyskuje broń głównie ze Stanów Zjednoczonych, Francji i Izraela, rozwijając potencjał rakietowy i dronowy. Wynikający z tego wyścig zbrojeń pogłębia wzajemną podejrzliwość" - wylicza Centrum Stimsona. A teraz rozpoczął się jeszcze wielki wyścig dwóch megagazociągów.
Zobacz również:
Dodatkowo od wiosny Algieria próbuje na różne sposoby paraliżować pracę Tanger Med, największego portu kontenerowego Maroka. Jednocześnie prezydent Tabbun ogłosił plan przekształcenia algierskich portów w tzw. drogi ekspresowe dla Afryki. Dał też mały pokaz siły. Oto 5 maja wspierany przez Algierię Front Polisario przeprowadził atak rakietowy na kontrolowane przez Maroko miasto As-Samara na terytorium Sahary Zachodniej.
W odpowiedzi król Muhammad VI zacieśnia relacje z Donaldem Trumpem. Dzięki temu w kwietniu i maju na południu Maroka, blisko terytoriów spornych, odbyły się manewry wojskowe "African Lion" z udziałem armii USA.
Zatem zamiast potencjalnych dostaw 100 mld metrów sześciennych gazu rocznie Unia może wkrótce dostać kolejną wojnę u swych granic. Jak łatwo przepłynąć Morze Śródziemne, migranci po wielokroć udowadniali podczas ostatniej dekady.
Wielka szansa na rozwiązanie problemów energetycznych Starego Kontynentu tworzy jednocześnie ogromne zagrożenie. Jednego i drugiego zdaje się zupełnie nie dostrzegać Bruksela. Instytucje unijne działają tu w trybie ignorowania problemu za wszelką cenę.
Co do reakcji kluczowych krajów UE raport Centrum Stimsona opisuje je następująco:
Wszyscy są więc nastawieni na wyciągnięcie krótkoterminowych korzyści. A co będzie w Afryce, to będzie.
Zatem ma ona szansę stać się dla Europy drugą Rosją. Ale czy głównym dostawcą paliw, czy też dostawcą zagrożenia wojennego i milionów migrantów, o tym już rozstrzygną Maroko i Algieria między sobą.
Andrzej Krajewski
