Nieoczekiwany skutek systemu kaucyjnego w Szczecinie. "Wolą pieniądze"
Po wprowadzeniu ogólnopolskiego systemu kaucyjnego chętnych do korzystania z lokalnych butelkomatów jest 10 razy mniej. Urzędnicy ze Szczecina zastanawiają się teraz co zrobić z urządzeniami, które powstały dzięki głosom mieszkańców w budżecie obywatelskim, ale które po wprowadzeniu krajowego systemu są prawie nieużywane. Ministerstwo Klimatu i Środowiska problemu nie widzi.
W kilku miejscach Szczecina butelkomaty - urządzenia, do których można wrzucić puste butelki plastikowe - stanęły na długo przed tym, jak podobne znalazły się w marketach w ramach wprowadzonego jesienią 2025 roku systemu kaucyjnego.
Już w 2020 roku pomysł lokalnego aktywisty, Igora Podeszwika, poparli mieszkańcy w głosowaniu w Szczecińskim Budżecie Obywatelskim.
Pięć butelkomatów znalazło się w popularnych miejscach: m.in. przy dworcu kolejowym, hali sportowej czy kąpielisku. Zasada jest prosta: za oddane plastikowe butelki mieszkańcy mogą odbierać nagrody: zniżki do instytucji kultury i obiektów sportowych. Mogą też wybrać wsparcie dla lokalnego schroniska.
- Właśnie przekazanie punktów na schronisko dla bezdomnych zwierząt jest najczęstszym wyborem - wylicza w rozmowie z Interią Paulina Łątka z Urzędu Miasta w Szczecinie.
Ale punktów - przeliczanych później na złotówki - przekazywanych schronisku jest coraz mniej. Zbiegło się to w czasie z uruchomieniem ogólnopolskiego systemu kaucyjnego. W nim zasada jest nieco inna: do kupowanych przez nas butelek i puszek doliczana jest kaucja, którą potem możemy odebrać.
Dane: 10 razy mniej butelek. "Ludzie wolą pieniądze"
Paulina Łątka przekazała Interii dokładne dane, z których wynika jak krajowy program wpływa na lokalną inicjatywę. Od początku 2025 roku do końca kwietnia mieszkańcy Szczecina oddali niemal 11 tysięcy butelek. Rok później, w te same pięć miesięcy, zaledwie 1200 sztuk. W międzyczasie zaczął funkcjonować ogólnopolski system kaucyjny.
- Miasto na bieżąco śledzi, ile butelek trafia do recyklomatów i oczywiście spadek po nowym roku jest znaczny - przyznaje Paulina Łątka.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które zajmowało się wprowadzaniem systemu kaucyjnego, zauważa, że to wyraźny znak, że klienci wolą gotówkę niż lokalne benefity.
- Zakłada się, że mając wybór, klienci będą chętniej zwracać butelki z oznakowaniem systemu, gdyż będą za nie odzyskiwać kaucję - podają urzędnicy z Departamentu Edukacji i Komunikacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska w odpowiedzi na pytania Interii.
- Butelki, które nie są objęte ogólnokrajowym systemem kaucyjnym mogą być zbierane bez przeszkód dalej w tym urządzeniu - dodają.
- Ludzie wolą odzyskiwać swoje pieniądze, niż bawić się w poszukiwanie pięciu butelkomatów i zbierać punkty na skrajnie nieatrakcyjne benefity - komentował w jednym z pism do Urzędu Miasta były wiceprezydent Szczecina, a obecnie radny Prawa i Sprawiedliwości, Marcin Pawlicki.
W interpelacji pytał m.in. o to, jaki jest plan władz miasta wobec spadających liczb dotyczących butelkomatów.
Zobacz również:
Ostatnia szansa dla butelkomatów. Pomoże lato?
Urzędnicy zamierzają dać jeszcze jedną szansę urządzeniom, które powstały dzięki inicjatywie mieszkańców, ale które stały się niemal bezużyteczne.
- Warto zwrócić uwagę na lokalizację: przy kąpieliskach, skateparku czy dworcu kolejowym. To powoduje, że latem mogą być alternatywą albo uzupełnieniem systemu kaucyjnego - przekonuje w rozmowie z Interią Łątka.
Deklaruje, że jeśli po lecie liczba nie wzrośnie, to urzędnicy będą szukali nowego pomysłu.
- Będziemy analizować liczby jeszcze raz po wakacjach, a jednocześnie analizujemy inne rozwiązania i sposoby funkcjonowania butelkomatów miejskich w systemie kaucyjnym - mówi urzędniczka.
Lokalnie liczba spada, a ministerstwo świętuje miliard
Czy tym sposobem byłoby połączenie dwóch systemów: szczecińskich butelkomatów i ogólnopolskiego?
- Nie ma przeszkód ustawowych - informuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Zaznacza jednak, że to zależy od "zgodności butelkomatów ze standardami automatów kaucyjnych i możliwością integracji z systemem IT". Urzędnicy przyznają też, że koniecznie byłoby ustalenie "jak odbierać opakowania kaucyjne i jak można by rozliczać zwrot kaucji".
Ten zwrot dostali już klienci miliarda pustych opakowań po napojach. Niedawno urzędnicy z Ministerstwa Klimatu i Środowiska chwalili się, że więcej niż 80 proc. opakowań od początku funkcjonowania systemu kaucyjnego było zwróconych w automatach kaucyjnych.
Tobiasz Madejski
