Zmierzch Rosji, jaką znamy. Putin pod presją szuka rozwiązania problemu

Putin poszedł na wojnę z "ideą bezdzietności", skupiając swoją ofensywę na kobietach. Jak donosi "The Times", Rosjanki, które nie chcą mieć dzieci, zgodnie z nowymi wytycznymi Ministerstwa Zdrowia będą kierowane do psychologów. Regulacje tamtejszego resortu zdrowia zakładają również, że lekarze będą pytać kobiety o liczbę planowanych dzieci. Zalecenie to, jak zwraca uwagę dziennik, nie dotyczy mężczyzn.

Choć za przyczynę niżu demograficznego Kreml upatruje napływ złych wzorców z Zachodu, w rzeczywistości problem utrzymuje się od dekad.

- Wszystkie projekcje budowane w ciągu ostatnich dwudziestu paru lat, bez znaczenia, czyjego są autorstwa, wskazują na zmniejszanie się liczby ludności Rosji - mówi Interii demograf i gerontolog społeczny, prof. Piotr Szukalski z Uniwersytetu Łódzkiego.

- Część badań prognozuje drastyczne wyludnianie się niektórych regionów, sięgające spadków rzędu jednej trzeciej ludności. Sama piramida wieku w Rosji rysuje obraz kraju tracącego w kolejnych latach kilkanaście procent ludności. To obraz Rosji, której ludność koncentruje się w kilku największych miastach, pozostawiając wsie w zacofaniu, odbiegające od standardu współczesnego życia - kontynuuje profesor.

Jednocześnie demograf zaznacza, że dane dotyczące umieralności w Rosji, najprawdopodobniej są fałszowane, ponieważ nie uwzględniają wszystkich faktycznie zabitych na froncie.

Nowe regulacje rosyjskiego resortu zdrowia nie są pierwszym krokiem w walce ze spadkiem urodzeń w kraju. W przeszłości Kreml próbował różnych metod - od utrudniania dostępu do aborcji, po rekompensowanie kobietom rodzenia więcej niż jednego dziecka.

Do macierzyństwa zachęcano również uczennice, które w razie zajścia w ciążę mogły liczyć na jednorazową wypłatę sporego świadczenia. W końcu w 2024 roku Putin podpisał ustawę zakazującą "promowania idei, że styl życia bezdzietnego może mieć jakiekolwiek pozytywne strony".

"W ramach kolejnego posunięcia, mającego na celu zachęcenie do zawierania małżeństw i zwiększenia wskaźnika urodzeń, ponad 100 szkół, uczelni i uniwersytetów zorganizowało wizyty w urzędach stanu cywilnego dla uczniów i studentów. Wycieczki obejmowały symulowane śluby między dziećmi. W wydarzeniu uczestniczyły co najmniej dwa przedszkola" - pisze "The Times".

Wzorem dla Rosji w promowaniu zawierania małżeństw przez młodych ludzi jest Czeczenia, gdzie w związek małżeński wchodzą już nastolatkowie, głównie muzułmanie. Według Putina to "bardzo dobra tradycja". - Wydają swoje dzieci za mąż w dość młodym wieku. To naprawdę słuszne postępowanie. Powinniśmy pójść za ich przykładem - mówił rosyjski przywódca.

W walce ze spadkiem populacji Rosja skupia się nie tylko na wzroście dzietności. Już ubiegłoroczny raport Uniwersytetu Yale wskazywał, że Moskwa dąży do "rusyfikacji" mieszkańców okupowanych przez siebie terytoriów ukraińskich. Niepokojące są także dane, dotyczące liczby ukraińskich przymusowo deportowanych do Rosji. Niektóre ze źródeł mówią o nawet 20 tysiącach dzieci porwanych od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie.

Dla profesora Szukalskiego to znak, że "przechodzimy od zachęt do zakazów i w pełni świadomego powrotu do patriarchalnego społeczeństwa".

- Rosja już od 20 lat prowadzi politykę zachęcania do posiadania potomstwa. Już od rozpadu Związku Radzieckiego poziom dzietności w Rosji utrzymuje się na poziomie niezapewniającym zastępowalności pokoleń. Wcześniej stosowano zachęty - kapitał macierzyński, wsparcie w dostępie do mieszkań, różnego rodzaju ulgi. Teraz widać drastyczną zmianę. Tak, jak kilka lat temu wprowadzono zakaz promowania homoseksualizmu, tak teraz obowiązuje zakaz promowania bezdzietności, jako opłacalnego stylu życia - zauważa.

Zdaniem eksperta szanse na powodzenia misji Kremla są niewielkie. Za przykład podaje tu Rumunię. - W 1966 roku wprowadzono tam nie tylko całkowity zakaz aborcji, lecz także zakaz stosowania antykoncepcji. W efekcie, owszem, liczba urodzeń przez dwa lata wzrosła o kilkanaście procent, lecz następnie spadła. Później Rumuni borykali z tłokiem w szkołach przez liczniejsze roczniki i problemami na rynku pracy - przytacza.

To, co zaskakuje demografa, to wykorzystywanie do promowania wielodzietności w Rosji prawosławia. - Ten kraj jest zdecydowanie mniej pobożny niż jest to przedstawiane - zaznacza.

Pytany, jak na niż demograficzny w Rosji wpływa wojna w Ukrainie, profesor zwraca uwagę, że wciąż rodzi się tam więcej chłopców niż dziewczynek. - Liczba Rosjan, tracących życie na wojnie w Ukrainie, w skali kraju jest zbyt mała, by zachwiać relacje płci - ocenia. Nie oznacza to jednak, że wojna jest dla rosyjskiej demografii obojętna.

- Można odnieść wrażenie, że w wyniku wojny w Rosji następuje brutalizacja życia rodzinnego. Jest coraz większe, ciche przyzwolenie na przemoc domową. To będzie zniechęcać młode kobiety do tworzenia trwałych związków - mówi demograf, zwracając uwagę, że w nadchodzących latach liczba małżeństw w Rosji może okazać się mniejsza od spodziewanej. 

- Pewna część kobiet może być samotna z wyboru, więc nie zdziwię się, jeśli kolejnym krokiem będzie silne wsparcie samotnego macierzyństwa - stwierdza.

Według profesora Szukalskiego niżu demograficznego w Rosji nie da się już zatrzymać. - Liczba urodzeń musiałaby się zwiększyć o połowę, by zapewnić prostą zastępowalność pokoleń - podkreśla. Wpłynie to także na zdolności militarne kraju, bo - jak zauważa demograf - nie da się utrzymać dwumilionowej armii, jeśli liczba młodych ma spaść o 20-30 proc.

- Myślę, że na szczeblu centralnym wszyscy zdają sobie sprawę, że w warunkach, w których ludność Rosji się kurczy, a populacja świata rośnie, coraz trudniej będzie odgrywać rolę superpotęgi. Wydaje się, że trwająca wojna jest rezultatem pewnej świadomości, że to ostatni moment, w którym Rosja może jeszcze udawać potęgę - kwituje.

Dagmara Pakuła