VAT

Czwartek, 27 marca 2025 (08:16)AktualizacjaPiątek, 2 stycznia 2026 (12:50)

Podatek od towarów i usług (VAT) - z ang. Value Added Tax, czyli podatek od wartości dodanej - to danina, którą obciążona jest sprzedaż towarów i usług. Podatek VAT nie jest płacony bezpośrednio do urzędu skarbowego, ale w czasie nabycia produktu lub usługi. Dodatkowo ma charakter wielofazowy, czyli jest pobierany na każdym etapie obrotu dóbr.

Podatek od towarów i usług (VAT)/ARKADIUSZ ZIOLEK/East News

VAT

Podatek od towarów i usług VAT jest pobierany przy sprzedaży produktów i świadczeniu usług w Polsce i Unii Europejskiej.
Procentowa stawka podatku VAT standardowo wynosi 23 proc. Obniżone stawki 8 proc. i 5 proc. obowiązują dla wybranych towarów i usług.
Podatek VAT jest obowiązkiem nałożonym na podatnika - przedsiębiorcy odprowadzają VAT do urzędu skarbowego, a konsumenci płacą go w cenie towaru lub usługi.

VAT - historia

Historia podatku VAT w Europie sięga lat 50. XX wieku. Po raz pierwszy podatek VAT został wprowadzony we Francji w 1954 roku przez Maurice'a Lauré, ówczesnego dyrektora francuskiej Służby Podatkowej. VAT miał na celu eliminację "efektu kaskadowego" występującego przy podatkach obrotowych. W ślad za Francją poszła Unia Europejska, która w 1967 roku zaleciła wprowadzenie tego podatku przez wszystkie państwa członkowskie.

W Polsce podatek VAT został wprowadzony przez Ustawę z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w 2024 r. wymusiło następnie zmianę przepisów polskiego prawa podatkowego w celu dostosowania go do prawa wspólnotowego, które stanowi ogół norm obowiązujących we wszystkich państwach członkowskich. W związku z tym, 11 marca 2004 roku została uchwalona nowa ustawa o podatku od towarów i usług. Zaczęła ona obowiązywać 1 maja 2004 roku, w dniu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

VAT - jakie są stawki podatku?

W Polsce standardowa stawka VAT wynosi 23 proc. i dotyczy m.in. kosmetyków, sprzętu RTV, mebli, zabawek, przetworzonej żywności czy usług remontowych.

Jednak są także obniżone stawki VAT dla niektórych towarów i usług. 8-procentowy VAT dotyczy m.in. niektórych produktów spożywczych, wyrobów medycznych, biletów wstępów na wydarzenia kulturalne, usług związanych z zakwaterowaniem oraz mieszkalnictwem społecznym.

VAT 5 proc. obowiązuje na mięso, ryby, warzywa, owoce, smoczki dla niemowląt, niektóre napoje, a także gazety i czasopisma.

Z kolei 0-procentowy VAT dotyczy m.in. eksportu towarów, niektórych usług związanych z międzynarodowym transportem towarów oraz dostaw towarów w ramach dostaw wewnątrzwspólnotowych.

Dodatkowo, w niektórych przypadkach mogą obowiązywać specjalne stawki VAT lub zwolnienia z VAT zależne od specyfiki towaru lub usługi.

VAT - zerowy VAT na żywność

W Polsce zerowa stawka VAT na żywność obowiązywała od 1 lutego 2022 roku do 31 marca 2024 roku, gdy na ceny produktów duży wpływ miała wysoka inflacja. Obniżenie stawki VAT do zera miało ochronić gospodarstwa domowe przed wzrostem wydatków za zakupy i było wynikiem m.in. kryzysu wywołanego przez pandemię COVID-19.

VAT - "zbrodnia VAT"

Od wielu lat w Polsce występuje problem dotyczący wyłudzeń VAT. Jest to oszustwo polegające na nielegalnym uzyskaniu zwrotu podatku lub celowym uniknięciu zapłacenia należnego VAT. Wyłudzenia VAT generują duże straty do budżetu państwa. Jednym z najwyższych wyłudzeń VAT w Polsce było wyłudzenie na miliard złotych. W oszustwo to były zaangażowane legalnie działające spółki. Proceder trwał 8 lat.

W 2017 roku została wprowadzona do kodeksu karnego tzw. "zbrodnia VAT". Dotyczy ona posługiwania się w rozliczeniach podatkowych fałszywymi fakturami VAT. Za takie przestępstwo grozi od 5 do 25 lat więzienia. Najwyższy wymiar kary może zostać zasądzony w przypadku, gdy łączna suma fałszerstw przekroczy 10 milionów złotych.

Temat VAT znajdziesz również w serwisie: Biznes