Spis treści:
- 29 lipca - wspomnienie świętych Marty, Marii i Łazarza
- Kim byli Marta, Maria i Łazarz?
- Jak przedstawia się świętych z Betanii?
- Legenda o podróży rodzeństwa do Francji
29 lipca - wspomnienie świętych Marty, Marii i Łazarza
Przez wiele lat 29 lipca w kalendarzu Kościoła łacińskiego znajdowało się wyłącznie wspomnienie św. Marty. Zmieniło się to na mocy decyzji papieża Franciszka. Dekretem Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów do Ogólnego kalendarza rzymskiego wpisano wspólne wspomnienie Marty, Marii i Łazarza.
Nowe zasady zaczęły obowiązywać w 2021 roku. Od tego czasu rodzeństwo z Betanii jest wspominane wspólnie 29 lipca. Decyzję uzasadniono szczególnym miejscem, jakie ich dom zajmował w życiu Jezusa. To właśnie tam spotykał się z przyjaciółmi, przyjmował gości i prowadził rozmowy zapisane później w Ewangeliach.
Wcześniejsze oddzielne traktowanie postaci wynikało między innymi z wielowiekowych wątpliwości dotyczących tożsamości Marii z Betanii. Bywała ona utożsamiana z Marią Magdaleną lub anonimową grzesznicą opisaną w Ewangelii. Współczesne badania biblijne pozwoliły wyraźniej rozróżnić te postacie.
Zobacz również:
Kim byli Marta, Maria i Łazarz?
Marta, Maria i Łazarz byli rodzeństwem mieszkającym w Betanii, położonej około trzech kilometrów od Jerozolimy, na wschodnim stoku Góry Oliwnej. Dzisiejsza miejscowość Al-Ajzarijja swoją nazwą nadal nawiązuje do Łazarza.
Ewangelie nie podają wielu informacji o codziennym życiu rodzeństwa. Wiadomo jednak, że Jezus utrzymywał z nimi bliską relację i bywał w ich domu. Święty Jan pisze wprost, że darzył Martę, jej siostrę i Łazarza miłością.
Każde z rodzeństwa zostało przedstawione w Nowym Testamencie w inny sposób:
- Marta kojarzy się z działaniem i gościnnością,
- Maria ze słuchaniem i skupieniem na słowach Jezusa,
- Łazarz stał się świadkiem zwycięstwa życia nad śmiercią.
Święta Marta - gospodyni i kobieta mocnej wiary
Marta przyjęła Jezusa w swoim domu i zatroszczyła się o gościnę, podczas gdy Maria słuchała jego słów. Scena ta nie potępia pracy Marty, lecz przypomina o potrzebie równowagi między działaniem a duchowym skupieniem. Jej głęboka wiara ujawniła się po śmierci Łazarza, gdy wyszła Jezusowi na spotkanie i wyznała wiarę w jego mesjańskie posłannictwo.
Święta Marta jest patronką między innymi gospodyń domowych, kucharzy, hotelarzy, pracowników zajazdów i osób zajmujących się sprzątaniem.
Maria z Betanii - ta, która potrafiła słuchać
Maria z Betanii zapisała się w Ewangelii jako uważna słuchaczka Jezusa. Siedząc u jego stóp, zajmowała miejsce tradycyjnie przeznaczone dla ucznia. Podczas uczty namaściła jego nogi drogocennym olejkiem, co było gestem miłości, wdzięczności i zapowiedzi zbliżającego się pogrzebu. Nie należy utożsamiać jej z Marią Magdaleną: obie mają w kalendarzu liturgicznym osobne wspomnienia.
Święty Łazarz - człowiek, którego Jezus wyprowadził z grobu
Łazarz, brat Marty i Marii, został wskrzeszony przez Jezusa po czterech dniach spędzonych w grobie. Wydarzenie to ukazuje zarówno niezwykłą więź Chrystusa z rodziną z Betanii, jak i chrześcijańską nadzieję na życie silniejsze od śmierci. Ewangelia nie opisuje późniejszych losów Łazarza. Według tradycji wschodniej został biskupem na Cyprze, natomiast zachodnie przekazy wiążą go z Marsylią.
Zobacz również:
Jak przedstawia się świętych z Betanii?
W sztuce sakralnej rodzeństwo można rozpoznać po charakterystycznych atrybutach.
- Marta pojawia się z pękiem kluczy, naczyniem, łyżką, księgą lub różańcem. Przedmioty te odnoszą się do prowadzenia domu, gościnności i służby. Niekiedy towarzyszy jej poskromiony Tarask.
- Maria jest przedstawiana u stóp Jezusa albo z naczyniem zawierającym olejek. Drugi motyw nawiązuje do namaszczenia Chrystusa podczas uczty w Betanii. Trzeba jednak zachować ostrożność przy interpretacji starszych dzieł, ponieważ artyści często łączyli jej wizerunek z ikonografią Marii Magdaleny.
- Łazarz najczęściej występuje w scenie wskrzeszenia. Ukazywany jest jako człowiek wychodzący z grobu, jeszcze owinięty w płótna pogrzebowe. W dziełach opartych na późniejszych tradycjach może mieć również strój biskupa, mitrę i pastorał.
Legenda o podróży rodzeństwa do Francji
Zgodnie z jedną ze średniowiecznych legend Marta, Maria i Łazarz zostali zmuszeni do opuszczenia Ziemi Świętej. Umieszczono ich na łodzi pozbawionej steru i pozostawiono na Morzu Śródziemnym. Mimo niebezpieczeństwa mieli dotrzeć do wybrzeży dzisiejszej Francji.
Według prowansalskich przekazów Łazarz został później pierwszym biskupem Marsylii. Marta miała założyć wspólnotę zakonną, natomiast Maria zamieszkać w pustelni. Opowieści te należą do tradycji i nie znajdują bezpośredniego potwierdzenia w Ewangeliach.
Z Martą związana jest również legenda o pokonaniu Taraska - potwora pustoszącego okolice francuskiego miasta Tarascon. Święta miała poskromić go modlitwą i wodą święconą. To właśnie dlatego na niektórych obrazach przedstawiana jest obok smoka.
