Nie tylko pierwszy piątek miesiąca. 3 lipca wypada ważny dzień w Kościele
W piątek 3 lipca 2026 roku w kalendarzu liturgicznym wypada wspomnienie św. Tomasza Apostoła. Dla wiernych będzie to także pierwszy piątek miesiąca, związany ze spowiedzią, adoracją i nabożeństwem do Najświętszego Serca Pana Jezusa.
Spis treści:
- 3 lipca 2026. Pierwszy piątek miesiąca i wspomnienie św. Tomasza Apostoła
- Kim był święty Tomasz Apostoł?
- Co stało się ze św. Tomaszem Apostołem? W jaki sposób zmarł?
- Kogo patronem jest św. Tomasz?
- Jak obchodzone jest wspomnienie św. Tomasza? Kościół i dawne zwyczaje
Ta data ma również ciekawy historyczny kontekst. Niewiele osób wie, że św. Tomasza wspominano kiedyś 21 grudnia. Dopiero po reformie kalendarza liturgicznego jego święto przeniesiono na 3 lipca, nawiązując do starożytnej tradycji związanej z przeniesieniem relikwii Apostoła do Edessy.
3 lipca 2026. Pierwszy piątek miesiąca i wspomnienie św. Tomasza Apostoła
W kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego 3 lipca przypada wspomninie św. Tomasza Apostoła. Tego samego dnia w 2026 roku wypada również pierwszy piątek miesiąca, dlatego wiele parafii organizuje dodatkowe okazje do spowiedzi, adoracji Najświętszego Sakramentu oraz nabożeństwa wynagradzające Najświętszemu Sercu Pana Jezusa.
To zbieżność, która zdarza się regularnie, ale za każdym razem nadaje temu dniu szczególny charakter. Dla części wiernych pierwszy piątek oznacza kontynuację praktyki dziewięciu kolejnych pierwszych piątków miesiąca, związanej z objawieniami św. Małgorzaty Marii Alacoque z XVII wieku. Kościół zachęca wówczas do spowiedzi, Komunii Świętej i modlitwy wynagradzającej.
Mało osób wie, że 3 lipca jako dzień św. Tomasza obowiązuje w Kościele dopiero od reformy kalendarza liturgicznego po Soborze Watykańskim II. Wcześniej wspomnienie Apostoła obchodzono 21 grudnia. Obecną datę wybrano dlatego, że według starożytnej tradycji właśnie 3 lipca 394 roku przeniesiono relikwie św. Tomasza do Edessy, dzisiejszej Şanlıurfa w Turcji.
Kim był święty Tomasz Apostoł?
O samym Tomaszu wiadomo zaskakująco niewiele. Ewangelie nie podają, z jakiej dokładnie miejscowości pochodził ani czym zajmował się przed spotkaniem z Jezusem. Należał jednak do grona Dwunastu Apostołów wybranych przez Chrystusa spośród wielu uczniów i od początku towarzyszył Mu podczas publicznej działalności w Galilei i Judei.
W Ewangelii Jana występuje także pod przydomkiem Didymos, czyli "Bliźniak". Greckie słowo didymos jest tłumaczeniem aramejskiego imienia Ta'oma (Toma), które również oznacza "bliźniaka". Do dziś nie wiadomo jednak, czy rzeczywiście miał rodzeństwo bliźniacze, czy przydomek miał inne znaczenie.
Ewangelie przedstawiają Tomasza jako człowieka szczerego i odważnego. Nie przyjmował niczego bez zastanowienia. Gdy czegoś nie rozumiał, zadawał pytania. Podczas Ostatniej Wieczerzy to właśnie on przerwał Jezusowi, mówiąc: "Panie, nie wiemy, dokąd idziesz. Jak więc możemy znać drogę?" (J 14,5). W odpowiedzi Chrystus wypowiedział jedne z najbardziej znanych słów Nowego Testamentu: "Ja jestem drogą i prawdą, i życiem" (J 14,6).
Zobacz również:
Najbardziej znany epizod rozgrywa się jednak po zmartwychwstaniu Jezusa. Tomasza nie było wśród Apostołów, gdy Chrystus ukazał się im po raz pierwszy. Gdy usłyszał relację pozostałych uczniów, odpowiedział, że uwierzy dopiero wtedy, gdy sam zobaczy ślady po gwoździach i ich dotknie.
Osiem dni później Jezus ponownie ukazał się Apostołom i zaprosił Tomasza, aby uczynił dokładnie to, czego oczekiwał. Wtedy padły słowa: "Pan mój i Bóg mój!" (J 20,28), uznawane za jedno z najpełniejszych wyznań wiary zapisanych w Ewangeliach.
Współcześni bibliści zwracają uwagę, że określenie "niewierny Tomasz" jest pewnym uproszczeniem. Apostoł nie odrzucił wiary, lecz szukał pewności. Co więcej, wcześniej wielokrotnie wykazywał się odwagą.
Gdy Jezus postanowił wrócić do Judei, mimo że groziło Mu tam śmiertelne niebezpieczeństwo, Tomasz powiedział do pozostałych uczniów: "Chodźmy także i my, aby razem z Nim umrzeć" (J 11,16). Z tego powodu wielu biblistów uważa go za jednego z najbardziej ludzkich i autentycznych uczniów Chrystusa - człowieka, który potrafił wątpić, zadawać pytania, a jednocześnie pozostał wierny aż do końca.
Co stało się ze św. Tomaszem Apostołem? W jaki sposób zmarł?
Według źródeł wczesnochrześcijańskich po Zesłaniu Ducha Świętego miał udać na misję na pograniczu ówczesnej cywilizacji: najpierw w Persji, a następnie jeszcze dalej, w kierunku Indii.
Historycy podchodzą do tych przekazów ostrożnie. Duża część narracji pochodzi z tradycji hagiograficznej oraz tekstów apokryficznych, zwłaszcza z "Dziejów Tomasza". Ten utwór nie jest źródłem historycznym w ścisłym sensie, ale stanowi bardzo wczesne świadectwo tego, jak pierwsze wspólnoty chrześcijańskie wyobrażały sobie działalność Apostoła poza granicami Imperium Rzymskiego. Co istotne, sama pamięć o jego obecności w Indiach ma głębokie korzenie i przetrwała w żywej tradycji aż do dziś.
W południowych Indiach, w regionie Kerali, istnieje wspólnota znana jako chrześcijanie św. Tomasza. To jedna z najstarszych grup chrześcijańskich poza obszarem śródziemnomorskim. Encyclopaedia Britannica opisuje ją jako wspólnotę wywodzącą swoją tożsamość bezpośrednio od misji Apostoła, z silnym zakorzenieniem w tradycji syryjskiej liturgii i wczesnych kontaktów z chrześcijaństwem Wschodu.
Według przekazów Tomasz miał dotrzeć najpierw na Wybrzeże Malabarskie, a następnie na wschodnie wybrzeże Indii, w okolice dzisiejszego Chennai (dawne Mylapore). Tam miał ponieść śmierć męczeńską, najczęściej opisywaną jako przebicie włócznią lub oszczepem podczas modlitwy.
Starsze źródła kościelne wiążą miejsce jego pochówku z Mylapore. W tradycji lokalnej pojawia się również St. Thomas Mount, wzgórze w rejonie Chennai, które od wieków wskazywane jest jako przestrzeń związana z ostatnimi chwilami Apostoła. Catholic Encyclopedia podaje przekaz, według którego ciało Tomasza spoczęło pierwotnie w Mylapore, a później część relikwii została przeniesiona do Edessy, jednego z ważnych centrów wczesnego chrześcijaństwa na terenie Mezopotamii.
Według syryjskiej "Kroniki Edessy", przywoływanej w badaniach nad kultem świętych (m.in. w projekcie Oxford University "The Cult of Saints"), w 394 roku relikwie Apostoła miały zostać przeniesione do Edessy. Późniejsze tradycje zachodnie mówią o ich dalszej wędrówce - przez Chios i ostatecznie do Ortony we Włoszech, gdzie do dziś znajduje się jedno z głównych miejsc jego kultu.
Kogo patronem jest św. Tomasz?
Święty Tomasz jest patronem ludzi zmagających się z wątpliwościami, ale także architektów, budowniczych, geodetów, kamieniarzy, teologów oraz osób niewidomych.
Patronuje również chrześcijanom w Indiach. 3 lipca ma dla Kościoła syromalabarskiego szczególną rangę jako Dukrana, czyli dzień pamięci o św. Tomaszu jako "ojcu wiary" tej wspólnoty.
Patronat nad architektami jest powiązany z apokryficzną opowieścią o królu Gundaforze, który miał powierzyć Tomaszowi budowę pałacu. Apostoł, według tej historii, rozdał środki ubogim i tłumaczył, że buduje pałac w niebie. Tego motywu Kościół nie traktuje jak pewnego reportażu z I wieku, ale jako przypowieść o innym rodzaju budowania: na wierze, miłosierdziu i odpowiedzialności za człowieka.
Jak obchodzone jest wspomnienie św. Tomasza? Kościół i dawne zwyczaje
Wspomnienie św. Tomasza ma rangę święta liturgicznego, dlatego podczas Mszy Świętej odczytywane są specjalne czytania i modlitwy poświęcone Apostołowi. Kapłani często przypominają wiernym o wartości szczerego poszukiwania prawdy oraz o znaczeniu osobistego spotkania z Chrystusem.
Ze względu na to, że w 2026 roku święto przypada w pierwszy piątek miesiąca, w wielu parafiach wierni będą mogli uczestniczyć także w nabożeństwach do Najświętszego Serca Pana Jezusa, adoracji oraz skorzystać z sakramentu pokuty.
W Indiach, w stanie Kerala oraz w Chennai odbywają się uroczyste procesje, pielgrzymki i nabożeństwa przy miejscach związanych z tradycją działalności misyjnej Apostoła. Dla milionów tamtejszych chrześcijan św. Tomasz jest postacią, która zapoczątkowała historię ich Kościoła niemal dwa tysiące lat temu.
