Nie tylko Narodowe Święto Niepodległości. To ważny dzień w całej Europie

11 listopada, oprócz Narodowego Święta Niepodległości, wierni obchodzą wspomnienie św. Marcina z Tours, patrona żebraków i żołnierzy. W Polsce dzień św. Marcina tradycyjnie kojarzy się z pieczoną gęsiną i poznańskimi rogali świętomarcińskimi.

Jednak obchodom tym przyświeca także głębszy, duchowy wymiar - nawiązanie do chrześcijańskich cnót miłosierdzia i wolności, które symbolizuje gest św. Marcina dzielącego się płaszczem z ubogim. Podobnie wyjątkowe zwyczaje występują także w innych krajach Europy, co podkreśla różnorodność świętomarcińskich tradycji.

Święty Marcin urodził się około 316-336 roku w Pannonii, na terenie dzisiejszych Węgier, jako syn rzymskiego oficera. W młodości wstąpił do armii, ale to nie wojenne czyny, lecz gest miłosierdzia przyniósł mu nieśmiertelną sławę.

Na mroźnej drodze podzielił się płaszczem z napotkanym żebrakiem. Tej samej nocy miał ujrzeć we śnie Chrystusa odzianego w jego płaszcz, co stało się punktem zwrotnym w jego życiu i potwierdzeniem chrześcijańskiego powołania.

Kościół czci go jako patrona żołnierzy, którzy kierują się sprawiedliwością i pokojem. Według przekazów Marcin odmawiał udziału w walce, uzbrojony jedynie w krzyż i swoją wiarę.

Dziś jego wspomnienie przypadające na 11 listopada, przypomina o wartościach miłosierdzia i gotowości do pomocy. Choć z biegiem czasu święto wzbogaciło się o ludowe tradycje związane z końcem jesieni, dziękczynieniem za plony, czy ucztowaniem przy gęsinie, jego duchowy sens pozostaje niezmienny: dzielić się dobrem i ufać w Bożą opiekę.

W Polsce dzień św. Marcina nierozerwalnie wiąże się z Poznaniem i Wielkopolską, gdzie już w średniowieczu narodziła się tradycja wypieku rogali świętomarcińskich. Każdego 11 listopada na ulicy Święty Marcin odbywa się barwny pochód z postacią biskupa, który symbolicznie otwiera "imieniny ulicy".

Rogale z białym makiem i bakaliami przypominające kształtem podkowę, nawiązują do konia św. Marcina i symbolizują szczęście oraz zwycięstwo dobra.

Z kolei gęsina, równie nieodłączna w ten dzień, ma swoje korzenie w legendzie: kiedy Marcin chciał uniknąć wyboru na biskupa, ukrył się w gęsiarni, lecz ptaki zdradziły go głośnym gęganiem. Na pamiątkę tej historii gęś stała się tradycyjnym daniem świętomarcińskim.

Z biegiem czasu zwyczaje te nabrały charakteru wspólnego świętowania. Dawniej na wsiach urządzano nawet konkursy na "najtłustszą gęś", a jej kości służyły do wróżenia pogody.

W wielu krajach Europy święto św. Marcina ma wspólne korzenie, ale różne, lokalne odcienie. Jego obchody wywodzą się z dawnych tradycji kończących żniwa i przygotowujących do zimy - był to czas wdzięczności, wspólnoty i radości, coś na kształt amerykańskiego Święta Dziękczynienia.

Przez wieki 11 listopada świętowano w Niemczech, Austrii, Holandii i Francji przy muzyce, pochodach i suto zastawionych stołach.

W krajach niemieckojęzycznych dzień św. Marcina (Martinstag) ma wyjątkowo barwny charakter. Wieczorem 10 listopada dzieci uczestniczą w Laternenumzug - pochodzie z własnoręcznie wykonanymi lampionami, śpiewając pieśni ku czci świętego.

W miastach pojawia się jeździec na białym koniu w czerwonym płaszczu symbolizujący św. Marcina, a całemu wydarzeniu towarzyszą ogniska i wspólne śpiewanie. Na zakończenie pochodu serwuje się Stutenkerl lub Weckmann - drożdżowe figurki w kształcie żołnierza z fajką lub lampką w dłoni.

W Austrii i południowych Niemczech tradycja Martinigansl - pieczonej gęsi podawanej z kapustą i knedlami - przypomina polskie zwyczaje. Towarzyszy jej degustacja wina marcowego (St. Martin's wine) - pierwszego trunku z nowego rocznika, który symbolizuje wdzięczność za owoce ziemi i początek nowego cyklu w winiarstwie.

Z kolei w Holandii i Belgii święto znane jest jako Sint Maarten. Dzieci wieczorem 11 listopada chodzą od domu do domu z lampionami i koronami św. Marcina, śpiewając Sint-Maartenliedjes w zamian za słodycze lub owoce.

Zwyczaj ten, nieco przypominający Halloween, zachował jednak radosny, wspólnotowy charakter - dawniej był świętem ubogich, dziś łączy całe społeczności. W Utrechcie i innych miastach odbywają się barwne parady i spektakle, a w niektórych regionach rozpalane są ogniska Sint-Maartensvuur, symbolizujące przejście między jesienią a zimą.

W wielu regionach Europy święto św. Marcina ma bardziej winiarski, niż religijny charakter. We Francji, ojczyźnie świętego, 11 listopada tradycyjnie otwiera się pierwsze butelki vin de Saint-Martin - młodego wina, którym winiarze świętują zakończenie zbiorów. Św. Marcin jest tam czczony jako patron winiarzy, żebraków i podróżnych.

Podobne zwyczaje istnieją w innych krajach. W Czechach, gdzie dzień ten nazywa się Martinské víno, dokładnie o godz. 11:11 wznosi się toast młodym winem za pomyślne zbiory. W Portugalii 11 listopada otwiera się beczki z dojrzewającym winem, a w Belgii i na Łotwie obchody przypadają często dzień wcześniej - z ludowymi zabawami i pieczeniem rożnych przysmaków.