Nie są księżmi, ale mogą chrzcić i prowadzić pogrzeb. Jest ich coraz więcej
W Polsce posługuje już 141 diakonów stałych, a tylko w 2026 roku wyświęcono kolejnych 22 mężczyzn. To duchowni, którzy mogą mieć żony, dzieci i pracę, a jednocześnie udzielać chrztu, głosić homilie, błogosławić małżeństwa i przewodniczyć pogrzebom. Jakie uprawnienia ma diakon, a czego nie może robić?
Spis treści:
- Czy żonaty mężczyzna może być diakonem? Warunki święceń
- Jakie uprawnienia ma diakon - co może robić po święceniach?
- Czego nie może robić diakon stały?
- Czy diakon otrzymuje pieniądze za swoją posługę?
Tegoroczne święcenia odbyły się m.in. w archidiecezji katowickiej oraz w diecezjach legnickiej, elbląskiej, gliwickiej, rzeszowskiej i zielonogórsko-gorzowskiej. Największa grupa została wyświęcona 23 maja w Legnicy, tam diakonat stały przyjęło dziewięciu mężczyzn.
Czy żonaty mężczyzna może być diakonem? Warunki święceń
Jeszcze kilkanaście lat temu wielu katolików było przekonanych, że sakrament święceń mogą przyjąć wyłącznie mężczyźni stanu wolnego przygotowujący się do kapłaństwa. Dziś sytuacja wygląda inaczej.
Coraz więcej diecezji wprowadza diakonat stały dla żonatych mężczyzn, a liczba wyświęcanych diakonów systematycznie rośnie. Według najnowszych danych w Polsce wyświęcono już 149 diakonów stałych, a posługę pełni 141. Najwięcej działa ich w archidiecezjach katowickiej, łódzkiej i elbląskiej. Co ciekawe, nadal są diecezje, które dopiero przygotowują się do wprowadzenia tej posługi.
To jeden z najmniej znanych stopni sakramentu święceń. Diakon nie jest księdzem, ale należy do duchowieństwa. Otrzymuje święcenia na całe życie i pełni posługę liturgiczną, charytatywną oraz duszpasterską. Największe zainteresowanie budzi jednak pytanie o żonatych kandydatów. Kościół katolicki rzeczywiście dopuszcza ich do święceń diakonatu stałego, jednak muszą oni spełnić ściśle określone warunki:
- mężczyzna pozostający w związku małżeńskim musi mieć ukończone 35 lat. Granicę wieku może obniżyć jedynie Stolica Apostolska w wyjątkowych przypadkach;
- mężczyzna nieżonaty może zostać diakonem po ukończeniu 25 lat, ale wtedy zobowiązuje się do życia w celibacie zgodnie z prawem kanonicznym.
Kandydat powinien odznaczać się dojrzałością wiary, prowadzić ustabilizowane życie rodzinne i zawodowe, cieszyć się dobrą opinią w swojej parafii oraz aktywnie angażować się w życie Kościoła. Biskup ocenia również jego zdolność do pełnienia posługi i gotowość do pogodzenia obowiązków rodzinnych z działalnością duszpasterską.
Jednym z najbardziej charakterystycznych wymogów jest pisemna zgoda żony. Nie ma ona wyłącznie formalnego znaczenia. Kościół wychodzi z założenia, że diakon jest przede wszystkim mężem i ojcem. Posługa wpływa na życie całej rodziny, więc decyzja powinna zostać podjęta wspólnie. Zgoda małżonki jest jednym z dokumentów wymaganych przed rozpoczęciem formacji.
Lista dokumentów jest zresztą znacznie dłuższa. Kandydat przedstawia m. in. świadectwa chrztu i bierzmowania, świadectwo dojrzałości, życiorys, opinię proboszcza oraz własne podanie opisujące motywy zgłoszenia się do formacji. Następnie rozpoczyna kilkuletnie przygotowanie obejmujące studia teologiczne, formację duchową i praktykę duszpasterską.
Jest jeszcze jedna zasada, o której rzadko się mówi. Jeżeli żona diakona umrze, ponowne zawarcie małżeństwa jest co do zasady niemożliwe. Prawo kanoniczne przewiduje jedynie wyjątkowe sytuacje, w których specjalnej dyspensy może udzielić Stolica Apostolska.
Jakie uprawnienia ma diakon - co może robić po święceniach?
W wielu parafiach wierni regularnie uczestniczą w liturgii prowadzonej przez diakona, nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Diakon może uroczyście głosić Ewangelię podczas Mszy świętej, wygłaszać homilię, a także:
- udzielać chrztu;
- przewodniczyć obrzędom pogrzebu;
- prowadzić nabożeństwa;
- błogosławić małżeństwa, jeśli otrzyma odpowiednie upoważnienie od proboszcza lub biskupa;
- zanosić Komunię Świętą chorym;
- przewodniczyć adoracji Najświętszego Sakramentu.
Dużą część jego posługi stanowi działalność charytatywna. Wielu diakonów współpracuje z Caritas, odwiedza osoby samotne, organizuje pomoc rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji, prowadzi katechezy dla dorosłych albo przygotowuje narzeczonych do zawarcia małżeństwa.
W pierwszych wiekach chrześcijaństwa właśnie troska o ubogich była jednym z najważniejszych zadań diakonów. Sobór Watykański II, przywracając diakonat stały w Kościele łacińskim, nawiązał do tej wielowiekowej tradycji.
Zobacz również:
Większość polskich diakonów nie rezygnuje z pracy. Wśród nich są lekarze, nauczyciele, prawnicy, inżynierowie, przedsiębiorcy, urzędnicy czy emerytowani funkcjonariusze służb mundurowych. Posługę pełnią przede wszystkim po godzinach pracy oraz w weekendy.
Czego nie może robić diakon stały?
Pomimo tego, że diakon przyjmuje sakrament święceń i należy do duchowieństwa, jego posługa różni się od posługi kapłana. Prawo kanoniczne wyraźnie określa granice jego uprawnień.
Najważniejsza różnica dotyczy Eucharystii. Diakon nie sprawuje Mszy Świętej, ponieważ nie posiada święceń prezbiteratu. Nie może także wypowiadać słów konsekracji, które według nauki Kościoła przemieniają chleb i wino w Ciało i Krew Chrystusa.
Nie udziela również sakramentu pokuty i pojednania, nie spowiada wiernych ani nie rozgrzesza. Nie może także udzielać sakramentu namaszczenia chorych. Te czynności należą wyłącznie do biskupów i prezbiterów.
Diakon nie otrzymuje również władzy kierowania parafią w taki sposób, jak proboszcz. Może pomagać w duszpasterstwie, prowadzić katechezę, koordynować działalność charytatywną czy przygotowywać wiernych do sakramentów, jednak odpowiedzialność za parafię spoczywa na kapłanie wyznaczonym przez biskupa.
W przypadku żonatych diakonów obowiązują także zasady dotyczące życia rodzinnego. Małżeństwo zawarte przed święceniami jest w pełni ważne i trwa nadal. Jeżeli jednak żona umrze, diakon zasadniczo pozostaje wdowcem do końca życia. Ponowne zawarcie małżeństwa wymaga wyjątkowej zgody Stolicy Apostolskiej i jest udzielane jedynie w szczególnych okolicznościach, np. ze względu na dobro małoletnich dzieci lub trudną sytuację rodzinną.
Wynika to z samej natury święceń. Diakonat, podobnie jak prezbiterat i biskupstwo, jest w Kościele katolickim sakramentem przyjmowanym raz na całe życie. Oznacza to, że święcenia trwale włączają mężczyznę do stanu duchownego i wiążą go z określonym sposobem życia, także wtedy, gdy zmieni się jego sytuacja rodzinna.
Czy diakon otrzymuje pieniądze za swoją posługę?
W Polsce zdecydowana większość diakonów stałych utrzymuje się z pracy zawodowej lub emerytury. Posługę pełnią po pracy oraz w dni wolne, traktując ją jako powołanie, a nie źródło dochodu.
Jeżeli diakon został zatrudniony przez diecezję lub parafię, może otrzymywać wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę albo innej formy zatrudnienia. Dotyczy to przede wszystkim osób pracujących na pełen etat w kurii, sądzie biskupim, Caritas, szkołach katolickich lub instytucjach kościelnych. Wysokość wynagrodzenia zależy od zakresu obowiązków i decyzji diecezji.
Osobną kwestią są ofiary składane przy okazji chrztów, pogrzebów czy ślubów, podczas których posługuje diakon. W wielu parafiach trafiają one do wspólnej kasy parafialnej, choć zasady ich rozliczania ustala miejscowy biskup. Nie istnieją ogólnopolskie przepisy określające wysokość takich świadczeń.
