Episkopat szykuje zmiany w parafiach. Biskupi wskazali nowe zadania Kościoła
Episkopat zakończył trzydniowe obrady w Łomży. Biskupi zapowiedzieli rozwój katechezy parafialnej, wskazali nowe zadania parafii wobec rodzin i odnieśli się do wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją. W komunikacie znalazły się również informacje o współpracy Kościoła z państwem na wypadek sytuacji kryzysowych.
Spis treści:
- Katecheza parafialna zamiast samej religii w szkole. Episkopat szykuje zmiany
- Małżeństwa, rozwody i kryzysy rodzin. Biskupi wskazują nowe zadania parafii
- Sztuczna inteligencja i godność człowieka. Episkopat komentuje encyklikę Leona XIV
- Episkopat, MSWiA i MON. Parafie mają wspierać działania w czasie kryzysu
- Niezależna komisja ekspertów. Episkopat ustala zasady pracy z diecezjami
405. Zebranie Plenarne Konferencji Episkopatu Polski odbyło się w dniach 8-10 czerwca 2026 roku. Obrady zorganizowano w Łomży w związku z 100-leciem diecezji łomżyńskiej oraz 500-leciem tamtejszej katedry św. Michała Archanioła.
Katecheza parafialna zamiast samej religii w szkole. Episkopat szykuje zmiany
Najwięcej miejsca podczas obrad zajęła katecheza parafialna. Biskupi podkreślili, że lekcje religii w szkole nie wyczerpują potrzeb związanych z przekazywaniem wiary. Abp Tadeusz Wojda podkreślił, że "oprócz religii w szkole potrzebna jest katecheza parafialna", której celem ma być budowanie "parafii jutra", czyli wspólnoty bardziej otwartej, misyjnej i obecnej w codziennym życiu wiernych.
Kościół zamierza odejść od modelu, w którym parafia kojarzy się głównie z niedzielną liturgią, kancelarią i przygotowaniem do sakramentów.
Za przygotowanie programu odpowiada Zespół roboczy KEP ds. Katechezy Parafialnej kierowany przez bp. Artura Ważnego. Gotowe są już wytyczne dla katechezy parafialnej oraz poradnik dla proboszczów, a kolejnym krokiem ma być vademecum dobrych rozwiązań z parafii, które prowadzą już spotkania formacyjne, katechezy dla dorosłych, grupy dla rodziców i inicjatywy angażujące świeckich liderów. Bp Ważny podkreśla, że nie chodzi o przeniesienie szkolnej lekcji religii do sali przy kościele, lecz o "towarzyszenie w procesie rozwoju wiary" - przez relację, modlitwę, rozmowę i wejście w życie wspólnoty.
Największym wyzwaniem będzie organizacja. Parafie będą musiały znaleźć przygotowanych animatorów, katechistów, księży i osoby świeckie, a także miejsca, terminy i formułę spotkań, która nie skończy się na jednorazowej akcji. Szczególnie trudne może być włączenie młodzieży po bierzmowaniu, rodziców oraz dorosłych, którzy dotąd pojawiali się w parafii głównie przy okazji sakramentów. Pierwsze wdrożenia planowane są od roku szkolnego 2026/2027. Episkopat zaznacza przy tym, że katecheza parafialna ma uzupełniać szkolne nauczanie religii, a nie je zastępować.
Małżeństwa, rozwody i kryzysy rodzin. Biskupi wskazują nowe zadania parafii
Drugim ważnym tematem poruszanym podczas obrad była sytuacja rodzin i małżeństw. Punkt wyjścia stanowiła 10. rocznica publikacji adhortacji Amoris laetitia papieża Franciszka, ale dyskusja szybko wyszła poza rocznicowe podsumowania. Biskupi zwracali uwagę, że parafia powinna towarzyszyć rodzinom znacznie dłużej niż do dnia ślubu, chrztu dziecka czy Pierwszej Komunii.
W komunikacie po obradach podkreślono, że duszpasterstwo rodzin powinno obejmować narzeczonych, małżonków i rodziców na różnych etapach życia. Szczególnie wtedy, gdy pojawiają się kryzysy, konflikty, przeciążenie obowiązkami albo rozpad więzi. Temat był na tyle istotny, że wszyscy biskupi otrzymali roboczy raport o sytuacji rodzin i małżeństw w Polsce.
Zobacz również:
Abp Wiesław Śmigiel, przewodniczący Rady KEP ds. Rodziny, wskazywał na potrzebę stałego wsparcia, a nie wyłącznie przygotowania do sakramentu małżeństwa. Wśród omawianych działań znalazły się modlitwa za małżeństwa i rodziny, rekolekcje, wspólnoty wsparcia oraz inicjatywy dla osób przeżywających kryzysy. Abp Wojda wspomniał także o wspólnotach Sychar, skupiających osoby, które mimo trudnych doświadczeń rodzinnych chcą pozostać wierne sakramentalnemu rozumieniu małżeństwa.
Według GUS w 2024 roku zawarto w Polsce 135,4 tys. małżeństw, a liczba rozwodów przekroczyła 57 tys. Wstępne dane za 2025 rok pokazują dalszy spadek liczby ślubów i wzrost liczby rozwodów. Statystyki kościelne wskazują wyraźne zmniejszenie liczby małżeństw sakramentalnych w porównaniu z sytuacją sprzed dekady.
Dla Episkopatu oznacza to zmianę duszpasterskich priorytetów. Parafie coraz częściej spotykają osoby po rozstaniu, samotnych rodziców, małżonków żyjących w długotrwałych konfliktach i seniorów bez wsparcia po śmierci współmałżonka. Biskupi przypomnieli, że rodzina jest pierwszym miejscem przekazywania wiary, odpowiedzialności i solidarności. Jeśli wierni borykają się z samotnością lub rozbiciem rodziny, parafia nie może ograniczać się do jednorazowych spotkań przed ślubem.
Sztuczna inteligencja i godność człowieka. Episkopat komentuje encyklikę Leona XIV
Jednym z mniej oczywistych tematów obrad była sztuczna inteligencja. Biskupi odnieśli się do encykliki Magnifica humanitas, ogłoszonej przez papieża Leona XIV 15 maja 2026 roku. Dokument poświęcony jest godności człowieka w epoce gwałtownego rozwoju nowych technologii i stanowi jedną z pierwszych tak szerokich prób włączenia AI do katolickiej nauki społecznej.
Papież nie pisze wyłącznie o chatbotach czy automatyzacji pracy. W encyklice pojawiają się także prawda w komunikacji, wolność człowieka, edukacja, rynek pracy, konflikty zbrojne, nadzór społeczny oraz koncentracja cyfrowej władzy w rękach największych podmiotów technologicznych. Dokument dotyczy zatem zarówno ekspertów od technologii, jak i rodzin, szkół, pracowników i wspólnot religijnych.
Abp Tadeusz Wojda podkreślił, że sztuczna inteligencja powinna służyć człowiekowi i wspierać jego rozwój, a nie zastępować ludzkie zdolności czy ograniczać godność osoby. W papieskiej encyklice pojawia się idea "rozbrojenia" AI. Nie chodzi o odrzucenie technologii, lecz o tworzenie takich rozwiązań, które pozostaną pod kontrolą człowieka i nie staną się narzędziem dominacji, wykluczenia albo bezosobowych decyzji dotyczących ludzkiego życia.
Obecność tego wątku w komunikacie Episkopatu pokazuje, że Kościół widzi w sztucznej inteligencji jedno z najważniejszych wyzwań społecznych najbliższych lat.
Episkopat, MSWiA i MON. Parafie mają wspierać działania w czasie kryzysu
Najbardziej wymiernym efektem obrad są prace nad systemem współpracy Kościoła z instytucjami państwowymi na wypadek sytuacji kryzysowych. Przy KEP działa zespół roboczy przygotowujący zasady postępowania dla parafii, diecezji i innych jednostek kościelnych w przypadku katastrof naturalnych, zagrożeń bezpieczeństwa oraz innych nadzwyczajnych wydarzeń.
Konsultacje prowadzone są z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministerstwem Obrony Narodowej. Jesienią mają ruszyć specjalistyczne szkolenia dla delegatów diecezjalnych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, ochronę ludności i zabezpieczanie zabytków. Powstaje również poradnik określający, w jaki sposób jednostki kościelne powinny działać w czasie kryzysu.
Zobacz również:
Ks. Jarosław Mrówczyński podkreślił, że Kościół nie zamierza zastępować państwa w realizacji jego obowiązków. Chce jednak wykorzystać potencjał, którym dysponuje w całym kraju: sieć parafii, budynki kościelne, lokalnych wolontariuszy, struktury Caritas oraz bliskie relacje z mieszkańcami, szczególnie w mniejszych miejscowościach. Wcześniejsze informacje dotyczące konsultacji z administracją publiczną wskazywały, że rozmowy obejmują również pomoc humanitarną, ochronę zabytków, wsparcie uchodźców i organizację działań pomocowych.
W wielu miejscowościach parafia pozostaje jednym z najlepiej rozpoznawalnych punktów lokalnej wspólnoty. Ma sale, zaplecze, ludzi i wiedzę o tym, kto może potrzebować pomocy. Ten potencjał można wykorzystać podczas powodzi, awarii infrastruktury, ewakuacji czy nagłego napływu uchodźców.
Niezależna komisja ekspertów. Episkopat ustala zasady pracy z diecezjami
Biskupi zakończyli w Łomży prace nad roboczą wersją porozumienia, które ma otworzyć drogę do realnej współpracy niezależnej komisji ekspertów z diecezjami i zakonami. Dokument ma określić, w jaki sposób komisja będzie mogła zwracać się o informacje, korzystać ze wsparcia kościelnych struktur i prowadzić swoje prace bez każdorazowego sporu o zakres uprawnień.
Abp Tadeusz Wojda poinformował, że Episkopat wciąż czeka na statut przekazany do MSWiA. Robocze porozumienie ma być podstawą rozmów z kandydatem na przewodniczącego komisji. Z wcześniejszych informacji PAP wynika, że komisja ma zbadać skalę i charakter krzywdzenia małoletnich w Kościele w Polsce, z uwzględnieniem zmieniającego się kontekstu prawnego, społecznego i historycznego. Ma również wysłuchać osób skrzywdzonych, lecz nie będzie organem śledczym i nie zastąpi prokuratury ani sądów.
Przewodniczący będzie mieć wpływ na dobór ekspertów, aby komisja mogła pracować niezależnie, bezstronnie i wiarygodnie.
Dla Kościoła to sprawdzian przejrzystości, odpowiedzialności i gotowości do oddania części kontroli osobom spoza własnych struktur. Dla wiernych i opinii publicznej ważne będzie nie samo powołanie komisji, lecz to, czy otrzyma dostęp do materiałów, jasne zasady współpracy z diecezjami oraz przewodniczącego, którego niezależność nie będzie budzić wątpliwości.
