Dwa dni wyjątkowych uroczystości. W tym roku mają wyjątkowy kontekst

To zestawienie nadaje tegorocznym obchodom szczególny ton. Jednego dnia liturgia mówi o Maryi jako Matce wierzących, następnego rodzinny kalendarz przypomina o kobietach, które dla wielu osób są pierwszym doświadczeniem troski, cierpliwości i bezpieczeństwa.

25 maja 2026 roku Kościół katolicki obchodzi święto Najświętszej Maryi Panny, Matki Kościoła. To jeden z tych dni w kalendarzu liturgicznym, który wyrasta bezpośrednio z wielkanocnej radości i prowadzi wiernych do samego początku historii Kościoła.

Przypada zawsze w poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego, więc jest naturalnym przedłużeniem Zielonych Świątek, momentu, w którym apostołowie otrzymali Ducha Świętego i wyszli z ukrycia, by głosić Ewangelię.

Kościół widzi Maryję jako Matkę wierzących przede wszystkim w dwóch scenach: pod krzyżem, gdy Jezus powierza Ją umiłowanemu uczniowi, oraz w Wieczerniku, gdzie jest obecna pośród apostołów oczekujących zesłania Ducha Świętego. W obu tych obrazach Maryja trwa blisko wspólnoty - w godzinie bólu, w doświadczeniu lęku i u progu drogi, która dopiero nabierze rozmachu.

W Polsce święto Najświętszej Maryi Panny, Matki Kościoła zostało wprowadzone do kalendarza liturgicznego już w 1971 roku, za zgodą papieża Pawła VI, a dopiero w 2018 roku papież Franciszek zdecydował, że wspomnienie Maryi Matki Kościoła będzie obchodzone w całym Kościele obrządku łacińskiego.

Kościół widzi początek macierzyństwa Maryi wobec wierzących na Kalwarii. WEwangelii według św. Jana Jezus, umierając na krzyżu, mówi do Maryi "Niewiasto, oto syn Twój", a do umiłowanego ucznia "Oto Matka twoja".

Tradycja chrześcijańska odczytuje tę scenę szerzej niż jako prywatne powierzenie opieki nad Matką. Umiłowany uczeń jest tu znakiem wszystkich uczniów Chrystusa, a Maryja zostaje ukazana jako Matka wspólnoty, która rodzi się z ofiary Jezusa. Ten motyw pojawia się później w nauczaniu Kościoła coraz wyraźniej, zwłaszcza w "Lumen gentium", konstytucji dogmatycznej Soboru Watykańskiego II.

Drugi ważny obraz prowadzi do Wieczernika. Po wniebowstąpieniu Jezusa apostołowie trwali na modlitwie razem z Maryją, Matką Jezusa. To jeszcze nie jest Kościół z rozbudowaną strukturą, świątyniami i wielką historią, lecz mała wspólnota czekająca na Ducha Świętego. Właśnie dlatego ta scena jest tak ważna. Maryja jest obecna przy uczniach w momencie, gdy Kościół dopiero zaczyna swoją misję.

Watykański dekret z 2018 roku, którym papież Franciszek wpisał wspomnienie Maryi Matki Kościoła do ogólnego kalendarza rzymskiego, przypomina, że takie rozumienie Jej roli ma bardzo stare korzenie. Dokument przywołuje św. Augustyna, który pisał o Maryi jako Matce wszystkich, którzy należą do Chrystusa, ponieważ przez miłość współdziałała w duchowym narodzeniu wiernych w Kościele. Wspomina też św. Leona Wielkiego, który łączył narodzenie Chrystusa, Głowy Kościoła, z narodzeniem Jego Ciała, czyli wspólnoty wierzących.

Sam tytuł "Matka Kościoła" najmocniej wybrzmiał jednak dopiero w XX wieku, podczas Soboru Watykańskiego II. Polscy biskupi, z prymasem Stefanem Wyszyńskim na czele, zabiegali w Rzymie, aby rola Maryi została wyraźnie wpisana w naukę o Kościele. 16 września 1964 roku kardynał Wyszyński przemawiał w auli soborowej w imieniu polskiego Episkopatu, a 21 listopada 1964 roku papież Paweł VI ogłosił Maryję Matką Kościoła, czyli całego ludu chrześcijańskiego, wiernych i pasterzy.

Przez wieki Kościół patrzył na Maryję przede wszystkim przez wielkie tytuły i dogmaty, które broniły prawdy o Chrystusie oraz podkreślały Jej wyjątkowe miejsce w historii zbawienia.

Już Sobór Efeski w 431 roku potwierdził tytuł Theotokos, czyli Bogarodzica, ponieważ spór o Maryję dotyczył w istocie Jezusa: tego, że jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem. Później mocny akcent padał na Jej przywileje. W 1854 roku Pius IX ogłosił dogmat o Niepokalanym Poczęciu, a w 1950 roku Pius XII ogłosił dogmat o Wniebowzięciu Maryi z ciałem i duszą do chwały nieba. Widziano w Niej wybraną przez Boga, najczystszą z ludzi, wyniesioną ponad całe stworzenie i otoczoną szczególną czcią.

Sobór Watykański II nie zerwał z tym dziedzictwem, lecz przesunął ciężar opowieści. Zamiast mówić o Maryi głównie przez pryzmat przywilejów, pokazał Ją w żywej relacji z Chrystusem i wspólnotą wierzących. Właśnie dlatego nauka o Matce Jezusa znalazła się w ósmym rozdziale konstytucji "Lumen gentium", poświęconej Kościołowi. Maryja została ukazana jako Matka Boga, Matka Odkupiciela, wzór wiary i miłości, a zarazem osoba głęboko związana z tymi, którzy idą za Chrystusem. Sobór przypomniał też, że Jej rola nie przysłania jedynego pośrednictwa Jezusa, lecz prowadzi wierzących ku Niemu. Cześć oddawana Maryi ma prowadzić do Chrystusa, a nie zatrzymywać uwagę wyłącznie na Niej.

Część ojców Kościoła chciała stworzyć osobny dokument o Maryi, inni uważali, że należy wpisać Jej rolę w naukę o Kościele. Ostatecznie zwyciężyła druga droga, bardziej oszczędna w formie, ale bardzo mocna w sensie. Maryja została pokazana bliżej Ewangelii i bliżej ludzi: jako pierwsza wierząca, Matka Chrystusa, uczestniczka Jego drogi, a także znak tego, czym Kościół ma być w swojej najgłębszej naturze.

W Polsce święto Najświętszej Maryi Panny, Matki Kościoła ma wyraźny rytm liturgiczny i bardzo rodzimy ton. Tego dnia kapłani używają białych szat, czyli koloru radości, światła i świąt maryjnych.

Msza ma własny formularz, a więc zestaw modlitw przeznaczonych właśnie na ten obchód. Czytania także układają się w spójną opowieść: Księga Rodzaju przywołuje Ewę jako matkę żyjących, Dzieje Apostolskie pokazują Maryję modlącą się z uczniami w Wieczerniku, a Ewangelia według św. Jana prowadzi pod krzyż, do słów Jezusa "Oto Matka twoja".

Święto Matki Kościoła w kalendarzu państwowym nie jest dniem wolnym od pracy, a w kalendarzu kościelnym także nie należy ono do świąt nakazanych, czyli dni z obowiązkiem udziału w mszy poza niedzielą. Mimo to figuruje wśród ważnych obchodów katolickich, przy których polscy biskupi zachęcają wiernych do udziału w liturgii.

Obchody mają też swoją warstwę ludową. Maj to czas Litanii Loretańskiej, śpiewanej w kościołach, przy kapliczkach i krzyżach przydrożnych.

Przewodniczący Episkopatu zachęcał w maju 2026 roku do udziału w nabożeństwach majowych, przypominając, że wierni powierzają Maryi codzienne sprawy właśnie przy kapliczkach, krzyżach i w parafiach. W święto Matki Kościoła ta tradycja zyskuje dodatkowy sens.

Pieśni proponowane na 25 maja 2026 roku także są bardzo polskie w tonie: "Weź w swą opiekę", 'Serdeczna Matko", "Cześć Maryi", "Bogarodzico, przeczysta Panno" czy śpiewy nawiązujące do Wieczernika. Niosą pamięć kilku pokoleń, dla których Maryja była Matką, opiekunką i kimś bliskim w sprawach najbardziej zwyczajnych.

W 2026 roku święto Najświętszej Maryi Panny, Matki Kościoła przypada 25 maja, dzień przed Dniem Matki, który w Polsce od lat obchodzony jest 26 maja. Ten układ dat jest wymowny. Najpierw liturgia przypomina Maryję jako Matkę wspólnoty wierzących, dzień później rodzinny kalendarz kieruje uwagę ku matkom: ich obecności, trosce i codziennemu wysiłkowi.