5 czerwca wielu wiernych skorzysta z dyspensy. Decyzja ma jednak dodatkowe warunki

W wielu diecezjach biskupi już wydali dekrety, ale ich treść nie zawsze jest taka sama. Część decyzji zawiera jedynie zgodę na odstąpienie od wstrzemięźliwości od mięsa, inne wskazują dodatkową modlitwę, jałmużnę albo uczynki miłosierdzia.

Dyspensa należy do najstarszych instytucji prawa kanonicznego. Nie oznacza zniesienia obowiązującej normy, lecz jej czasowe złagodzenie w konkretnych okolicznościach, gdy wymaga tego dobro duchowe wiernych. Kościół od wieków przyjmuje bowiem, że przepisy dyscyplinarne służą człowiekowi i prowadzą go do głębszego przeżywania wiary, a nie stanowią celu samego w sobie.

W przypadku piątkowej wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych podstawę prawną stanowi kan. 87 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Przepis ten przyznaje biskupowi diecezjalnemu możliwość zwolnienia wiernych z ustaw dyscyplinarnych obowiązujących na terenie jego diecezji, ilekroć uzna to za pożyteczne dla ich dobra duchowego.

Sam obowiązek zachowania pokutnego charakteru piątku wynika natomiast z kanonów 1249-1251 KPK, które wskazują wszystkie piątki roku jako dni pokuty, a wstrzemięźliwością od pokarmów mięsnych obejmują wiernych po ukończeniu 14. roku życia.

Każdy biskup podejmuje decyzję samodzielnie dla swojej diecezji. W jednym regionie Polski wierni mogą więc zostać zwolnieni z określonego obowiązku, a w sąsiedniej diecezji taki dekret może w ogólnie nie zostać wydany.

Warto również pamiętać, że dyspensa nie jest "anulowaniem" pokuty. W kościelnym rozumieniu stanowi raczej zmianę sposobu jej przeżywania. Dlatego w dekretach biskupich często pojawia się prośba o zastąpienie zwolnionego obowiązku inną praktyką religijną, na przykład modlitwą, uczynkiem miłosierdzia, jałmużną lub pomocą potrzebującym.

Dyspensa ma charaktery terytorialny. W większości przypadków obejmuje ona wszystkich wiernych przebywających w granicach danej diecezji, niezależnie od miejsca zamieszkania czy przynależności parafialnej. Wierni, którzy wyjeżdżają do innej części kraju, powinni kierować się decyzją biskupa właściwego dla miejsca, w którym faktycznie przebywają.

Piątek 5 czerwca 2026 r. wypada tuż po uroczystości Bożego Ciała, obchodzonej w czwartek 4 czerwca. Dla wielu osób to początek długiego czerwcowego weekendu, czas wyjazdów, rodzinnych obiadów, spotkań przy grillu i odpoczynku po jednym z najważniejszych świąt eucharystycznych w roku.

W kościelnym kalendarzu piątek ma jednak charakter pokutny, dlatego wiernych obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, chyba że właściwy biskup diecezjalny ogłosi dyspensę.

Na 3 czerwca 2026 r. takie decyzje potwierdzono już w wielu częściach Polski, między innymi w archidiecezjach:

• warszawskiej,
• gdańskiej,
• krakowskiej,
• poznańskiej,
• gnieźnieńskiej,
• lubelskiej,
• katowickiej
• częstochowskiej,

Identyczną decyzję podjęli także biskupi w diecezjach: płockiej, łowickiej, kieleckiej, ełckiej, sosnowieckiej, siedleckiej, legnickiej, warszawsko-praskiej, opolskiej i pelplińskiej oraz w Ordynariacie Polowym Wojska Polskiego.

W Archidiecezji Warszawskiej abp Adrian Galbas udzielił dyspensy wszystkim osobom przebywającym w jej granicach, zalecając przy tym modlitwę w intencji papieża oraz włączenie się w dzieła miłosierdzia.

Podobny ton wybrzmiewa w innych decyzjach, choć akcenty rozkładają się różnie. Archidiecezja Gdańska wskazuje modlitwę "Ojcze nasz" w intencji nowych powołań kapłańskich i życia konsekrowanego, diecezja kielecka oraz Archidiecezja Katowicka również kierują uwagę wiernych ku modlitwie o powołania, a diecezja ełcka dodaje do niej intencję pokoju na świecie.

W części diecezji dyspensa została opisana szerzej, z wyraźnym duszpasterskim dopowiedzeniem. Archidiecezja Częstochowska łączy zgodę na odstąpienie od wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych z zachętą do jałmużny i uczynków miłości wobec potrzebujących.

Diecezja płocka prosi, aby wierni zastąpili rezygnację z mięsa inną formą pokuty, zwłaszcza uczynkami miłości i pobożności. W diecezji Ł=łowickiej, bp Wojciech Osial przypomina, że osoby korzystające z dyspensy mają podjąć konkretny akt zadośćuczynienia, np. modlitwę w intencjach Ojca Świętego, jałmużnę albo czyny pobożności i miłości.