4 lipca nie każda msza będzie wyglądać tak samo. Księża mają wybór
4 lipca w Kościele katolickim przypada XIII sobota tygodnia zwykłego. Tego dnia w kalendarzu liturgicznym występują dwa wspomnienia dowolne: św. Elżbiety Portugalskiej oraz Najświętszej Maryi Panny. Obecność wspomnień opcjonalnych oznacza, że duchowni odprawiający mszę świętą mogą wybrać jeden z trzech dostępnych formularzy modlitw i czytań. Wyjaśniamy, jak struktura tego dnia wpływa na przebieg liturgii i dobór kolorów szat liturgicznych.
Spis treści:
- XIII tydzień okresu zwykłego w kalendarzu liturgicznym. Co to oznacza?
- Czym są wspomnienia dowolne w liturgii?
- Św. Elżbieta Portugalska - kim była patronka z 4 lipca?
- Dlaczego każda wolna sobota jest dedykowana Matce Bożej?
- Decyzja kapłana. Trzy warianty odprawienia mszy świętej w sobotę 4 lipca
XIII tydzień okresu zwykłego w kalendarzu liturgicznym. Co to oznacza?
Okres zwykły (Tempus per annum) to najdłuższa część roku liturgicznego w Kościele. Trwa łącznie 33 lub 34 tygodnie i jest podzielona na dwa etapy. Pierwszy rozpoczyna się w styczniu po święcie Chrztu Pańskiego, a drugi - dłuższy - następuje po uroczystości Zesłania Ducha Świętego i trwa aż do Adwentu.
W przeciwieństwie do okresów ukierunkowanych na jedno wydarzenie, okres zwykły nie celebruje jednego wybranego misterium. Jest to czas skupiony na codziennej publicznej działalności Jezusa Chrystusa - naukach, cudach i przypowieściach.
Domyślnym kolorem szat liturgicznych (ornatów) używanych w tym czasie przez kapłanów jest zielony. W symbolice chrześcijańskiej kolor ten oznacza nadzieję, odrodzenie, życie oraz gotowość do duchowego wzrostu.
Czym są wspomnienia dowolne w liturgii?
Kalendarz liturgiczny Kościoła katolickiego dzieli dni w roku według ścisłej hierarchii ważności. Na samym szczycie znajdują się uroczystości (np. Bożego Narodzenia czy Bożego Ciała), niżej stoją święta, a pod nimi wspomnienia. Te ostatnie dzielą się na dwa rodzaje: obowiązkowe oraz dowolne (opcjonalne).
Wspomnienie dowolne daje osobie odprawiającej mszę świętą swobodę wyboru. Ksiądz, biorąc pod uwagę m.in. potrzeby duszpasterskie wiernych, lokalne tradycje, decyduje czy chce w danym dniu przypomnieć postać konkretnego świętego czy woli pozostać przy liturgii z dnia powszedniego.
Jeśli kapłan zdecyduje się na obchodzenie wspomnienia dowolnego, modlitwy mszalne (tzw. kolekta) są dedykowane konkretnemu świętemu lub tajemnicy wiary. Czytania biblijne najczęściej pozostają z dnia powszedniego, aby zachować ciągłość czytania Pisma Świętego.
Jeśli w ciągu jednego dnia przypada kilka wspomnień dowolnych (tak jak 4 lipca, gdy w kalendarzu zbiegają się dwa), ksiądz może wybrać do odprawienia tylko jedno z nich. Pozostałe są w danym roku liturgicznym pomijane.
Św. Elżbieta Portugalska - kim była patronka z 4 lipca?
Święta Elżbieta Portugalska urodziła się w 1271 roku. To jedna z najważniejszych postaci w historii Portugalii, zapamiętana w tradycji Kościoła jako mediatorka oraz symbol miłosierdzia. Pochodziła z królewskiego rodu Aragonii (dzisiejsza Hiszpania), a imię otrzymała na cześć swojej ciotki, św. Elżbiety Węgierskiej.
Mając 12 lat została wydana za mąż za króla Portugalii Dionizego I. Jej życie na dworze było pełne trudnych doświadczeń osobistych i politycznych, które ukształtowały jej wizerunek.
Zyskała przydomek "Anioła pokoju" dzięki swoim niezwykłym zdolnościom dyplomatycznym. Kilkakrotnie osobiście interweniowała na polach bitew. Doprowadziła m.in. do pojednania męża i syna, a pod koniec życia wynegocjowała pokój między wojskami Portugalii i Kastylii.
Ponadto Elżbieta osobiście angażowała się w pomoc najuboższym. Fundowała szpitale, przytułki dla bezdomnych, domy dla samotnych matek oraz klasztory. Co ciekawe, z wielką cierpliwością i miłością wychowywała nie tylko własne dzieci, ale również nieślubne potomstwo swojego męża. Po śmierci króla Dionizego w 1325 roku, Elżbieta rozdała większość swojego majątku ubogim. Wstąpiła do III Zakonu św. Franciszka (jako tercjarka) i zamieszkała w skromnym domu obok ufundowanego przez siebie klasztoru klarysek w Coimbrze.
Elżbieta Portugalska zmarła 4 lipca 1336 roku podczas jednej ze swoich misji pokojowych. W 1625 roku papież Urban VIII ogłosił ją świętą. Jest oficjalną patronką Portugalii oraz osób zmagających się z trudnościami małżeńskimi.
Zobacz również:
Dlaczego każda wolna sobota jest dedykowana Matce Bożej?
Dedykowanie soboty Maryi to jedna z najstarszych i najbardziej zakorzenionych tradycji w Kościele. Gdy w dany dzień powszedni okresu zwykłego nie przypada żadne obowiązkowe święto ani wspomnienie innego świętego, liturgia daje kapłanom możliwość odprawienia mszy ku czci Matki Bożej.
Wynika to z kilku powodów. Najważniejsze uzasadnienie teologiczne odwołuje się do wydarzeń po ukrzyżowaniu Jezusa. W Wielką Sobotę, gdy ciało Chrystusa spoczywało w grobie, a uczniowie uciekli i zwątpili. Kościół widzi w Maryi tę, która zachowała niezłomną wiarę w zmartwychwstanie.
W tradycji chrześcijańskiej sobota traktowana jest jako wigilia (przygotowanie) do niedzieli, czyli Dnia Pańskiego. Ponieważ Maryja jest tą, która zrodziła Chrystusa, Kościół widzi w niej naturalną przewodniczkę, która przygotowuje wiernych do niedzielnego świętowania tajemnicy zmartwychwstania. Praktyka ta sięga czasów średniowiecza. Oficjalnie do ksiąg liturgicznych sobotnie wspomnienie Najświętszej Maryi Panny wprowadzono w XVI wieku za pontyfikatu papieża Piusa V.
Decyzja kapłana. Trzy warianty odprawienia mszy świętej w sobotę 4 lipca
Z powodu zbiegu trzech różnych okazji liturgicznych, 4 lipca wierni mogą doświadczyć zupełnie innej mszy w zależności od tego, do którego kościoła się udadzą. Ostateczny kształt nabożeństwa zależy bowiem od decyzji proboszcza lub kapłana celebrującego mszę w danej parafii.
Wariant I: Liturgia dnia powszedniego. Ksiądz decyduje się na zachowanie domyślnego charakteru dnia. Zakłada zielone szaty liturgiczne. Msza święta skupia się na tekstach i modlitwach przypisanych do okresu zwykłego, a liturgia słowa kontynuuje ciągłe czytanie wybranej księgi biblijnej.
Wariant II: Wspomnienie św. Elżbiety Portugalskiej. Kapłan postanawia wyróżnić postać świętej królowej. W tym przypadku zamienia zielony ornat na szaty koloru białego. Zmieniają się również modlitwy - kolekta (modlitwa otwierająca mszę) oraz modlitwy nad darami i po komunii nawiązują bezpośrednio do życia, miłosierdzia i zasług św. Elżbiety.
Wariant III: Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny w sobotę. Ksiądz decyduje się na pielęgnowanie tradycji maryjnej. Podobnie jak w wariancie drugim, zakłada białe szaty liturgiczne, jednak cała liturgia (poza czytaniami) zostaje oparta na formularzu wotywnym o Matce Bożej. Kazanie i modlitwy koncentrują się wówczas wokół postaci Maryi jako przewodniczki wiary.
