Spis treści:
- 24 sierpnia 2026. Święto św. Bartłomieja Apostoła
- Jaka jest historia świętego Bartłomieja?
- Jak zginął św. Bartłomiej Apostoł?
- Czego patronem jest św. Bartłomiej?
Według dawnych świadectw apostoł wyruszył na wschód i głosił Ewangelię daleko poza Palestyną. Jego misję wiązano z Armenią, Persją, Mezopotamią, a nawet Indiami, choć znaczenie starożytnych nazw geograficznych różniło się od współczesnego.
24 sierpnia 2026. Święto św. Bartłomieja Apostoła
W poniedziałek 24 sierpnia 2026 roku Kościół katolicki obchodzi święto św. Bartłomieja Apostoła, jednego z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa. W kalendarzu liturgicznym dzień ten przypada w XXI tygodniu okresu zwykłego, a podczas mszy kapłani założą czerwone szaty, symbolizujące męczeństwo i wierność wierze.
Obchód ma rangę święta, wyższą od wspomnienia liturgicznego. Wyjątkiem będzie powiat opoczyński, którego patronem jest św. Bartłomiej. Tam uroczystości zyskają najwyższą rangę liturgiczną.
Czytania liturgiczne na 24 sierpnia 2026 roku przypominają o miejscu apostołów w historii chrześcijaństwa. Fragment Apokalipsy św. Jana ukazuje niebiańskie Jeruzalem wzniesione na dwunastu warstwach fundamentu, na których zapisano imiona Apostołów. Ewangelia według św. Jana opowiada natomiast o spotkaniu Jezusa z Natanaelem. Chrystus określa go jako człowieka szczerego, wolnego od podstępu. Ta scena stała się podstawą tradycji, zgodnie z którą Natanael i św. Bartłomiej Apostoł to ta sama osoba.
Biblia nie potwierdza jednak tego utożsamienia wprost. Bartłomiej występuje w wykazach Dwunastu zapisanych w Ewangeliach według św. Mateusza, Marka i Łukasza oraz w Dziejach Apostolskich, natomiast Natanaela wymienia Ewangelia według św. Jana.
Obu uczniów łączy bliska relacja z Filipem, pojawiają się też w podobnym miejscu ewangelicznych opowieści. Nazwa "Bar-Tolmai" oznacza prawdopodobnie "syna Tolmaja", mogła więc pełnić funkcję rodzinnego określenia, a nie imienia. Źródła watykańskie przedstawiają Bartłomieja i Natanaela jako jedną postać zgodnie z utrwaloną interpretacją egzegetów, pozostawiając zarazem miejsce na historyczną ostrożność.
Jaka jest historia świętego Bartłomieja?
Święty Bartłomiej należał do grona dwunastu apostołów Jezusa. Tradycja chrześcijańska utożsamia go z Natanaelem z Kany Galilejskiej, którego Filip zaprosił na spotkanie z Chrystusem.
Początkowo Natanael odniósł się do tej wiadomości z rezerwą, ponieważ trudno było mu uwierzyć, że oczekiwany Mesjasz może pochodzić z niewielkiego Nazaretu. Zmienił zdanie podczas bezpośredniej rozmowy z Jezusem, który nazwał go człowiekiem szczerym i wolnym od podstępu. Ewangeliczna scena pod figowcem stała się symbolem wiary poprzedzonej pytaniami, namysłem i osobistym doświadczeniem.
Po zesłaniu Ducha Świętego apostołowie rozeszli się, aby głosić Ewangelię poza Palestyną. Bartłomiej miał wyruszyć na wschód i dotrzeć do społeczności, które wcześniej nie zetknęły się z chrześcijaństwem. Najstarszy szerzej znany przekaz na ten temat pozostawił w IV wieku Euzebiusz z Cezarei. Opisał podróż chrześcijańskiego nauczyciela Pantenusa do krainy nazywanej Indiami.
Pantenus miał odnaleźć tam hebrajską wersję Ewangelii według św. Mateusza, przyniesioną wcześniej przez Bartłomieja. Relacja powstała kilka stuleci po czasach apostoła, więc jest ważnym świadectwem dawnej tradycji, a nie dokładnym zapis jego podróży.
Zobacz również:
Określenie "Indie" oznaczało w starożytności rozległe ziemie położone na wschód od cesarstwa rzymskiego. Mogło odnosić się do części Arabii, Persji, wybrzeża Morza Arabskiego, a nawet obszarów dzisiejszych Indii. Inne przekazy prowadzą Bartłomieja przez Mezopotamię, Partię i Etiopię.
Najmocniej jego działalność zapisała się jednak w tradycji Armenii, która uznaje Bartłomieja i św. Judę Tadeusza za swoich pierwszych ewangelizatorów. Z tego powodu Ormiański Kościół Apostolski odwołuje się do dziedzictwa obu apostołów, choć dokładnej trasy ich misji nie da się dziś odtworzyć.
Historia św. Bartłomieja pokazuje zatem, jak rodziło się chrześcijaństwo poza granicami świata opisywanego w Nowym Testamencie. Apostoł miał przemierzać miasta i szlaki handlowe, zakładać pierwsze wspólnoty oraz przekazywać miejscowym naukę Jezusa. Brak dokumentów z I wieku pozostawia wiele pytań bez ostatecznej odpowiedzi, lecz zgodność kilku wczesnych tradycji wskazuje na silny związek Bartłomieja ze wschodnimi kierunkami misyjnymi.
Jak zginął św. Bartłomiej Apostoł?
Nowy Testament nie opisuje ostatnich lat ani śmierci św. Bartłomieja. Informacje na ten temat pochodzą z późniejszych tradycji chrześcijańskich, które łączą jego męczeństwo przede wszystkim z Armenią. Apostoł miał prowadzić tam działalność misyjną i zdobywać nowych wyznawców, czym naraził się miejscowym władzom.
Jako prawdopodobne miejsce jego śmierci wskazywano Albanopolis, jednak starożytnego miasta nie udało się jednoznacznie zlokalizować. Poszczególne przekazy umieszczają je na terenie dawnej Wielkiej Armenii lub w okolicach dzisiejszego Baku.
Najbardziej rozpowszechniona tradycja głosi, że Bartłomiej został poddany wyjątkowo surowej karze, a następnie stracony. Inne przekazy wspominają o ukrzyżowaniu głową w dół albo ścięciu. Rozbieżności te pokazują, że nie zachowała się relacja świadka ani dokument pozwalający dokładnie odtworzyć przebieg wydarzeń.
Za wiarygodny historycznie można uznać przede wszystkim sam fakt, że od pierwszych wieków chrześcijaństwa Bartłomiej był czczony jako apostoł i męczennik. Szczegóły jego śmierci należą natomiast do tradycji hagiograficznej, rozwijanej przez kolejne stulecia.
Czego patronem jest św. Bartłomiej?
Święty Bartłomiej jest patronem Armenii, która zalicza go wraz ze św. Judą Tadeuszem do swoich pierwszych ewangelizatorów. Opiekę apostoła tradycyjnie przywołują również przedstawiciele dawnych rzemiosł, m. in. garbarze, introligatorzy, szewcy, rymarze, kuśnierze, rękawicznicy i rzeźnicy. W sztuce sakralnej Bartłomieja można rozpoznać po charakterystycznych atrybutach, najczęściej nożu, księdze lub zwoju. Symbole te nawiązują do jego działalności apostolskiej oraz przekazów utrwalonych przez wielowiekową tradycję chrześcijańską.
Kult św. Bartłomieja jest szczególnie żywy w Opocznie. W 2012 roku Stolica Apostolska ustanowiła apostoła patronem powiatu opoczyńskiego, a 24 sierpnia stał się również Dniem Powiatu. Obchody rozpoczyna uroczysta msza w miejscowej kolegiacie, po której odbywa się sesja Rady Powiatu i wręczenie wyróżnień zasłużonym mieszkańcom. Wydarzeniu towarzyszą też koncerty, prezentacje folkloru, kiermasze rękodzieła i regionalnych potraw
Dzień św. Bartłomieja zajmował również ważne miejsce w dawnym kalendarzu mieszkańców wsi. Schyłek sierpnia wyznaczał końcówkę żniw, zapowiadał zmianę pogody i przypominał o zbliżającej się jesieni. Do obserwacji przyrody nawiązywało przysłowie "Na Bartłomieja Apostoła bocian do drogi dzieci woła", ponieważ w tym okresie dostrzegano już przygotowania bocianów do odlotu. Święto obchodzone 24 sierpnia łączyło więc religijną pamięć o apostole z rytmem prac polowych i zjawiskami zachodzącymi w przyrodzie.
