Reklama

Reklama

Duży skok zgonów w październiku. Ekspert PZH: Jeszcze więcej w listopadzie

- Z danych, jakimi obecnie dysponujemy, wynika, że do 30 proc. aktualnej nadwyżki zgonów spowodowanych jest covidem - mówi Interii Bogdan Wojtyniak z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego-PZH. Ale podkreśla, że te liczby z pewnością są niedoszacowane, bo jak prognozują amerykańscy eksperci, COVID-19 może znaleźć się w ścisłej czołówce wśród przyczyn zgonów Polaków. - Od dawna żadna choroba zakaźna nie plasowała się na tak wysokim miejscu - zaznacza ekspert.

Jolanta Kamińska, Interia: W ostatnich tygodniach notujemy bardzo niepokojący ogólny wzrost liczby zgonów. Porozmawiajmy o przyczynach.

Reklama

Prof. Bogdan Wojtyniak, zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny: - Tak naprawdę możemy mówić tylko o liczbach. Wiemy, ile zgonów odnotowano w ostatnich miesiącach, ale nie wiemy jeszcze, co je spowodowało. Przyczyny umieralności w roku 2020 będziemy znali dopiero pod koniec 2021.

Dlaczego to tyle trwa?

- Proces dostarczania informacji o zgonach według przyczyn jest złożony. Jedną z głównych słabości tego systemu jest fakt, że jest on jeszcze słabo zinformatyzowany, co powoduje opóźnienie.

Jak wygląda ten proces?

- Lekarz stwierdzający zgon powinien wpisać trzy przyczyny zgonu: bezpośrednią - opis choroby (urazu), która stała się ostateczną przyczyną zgonu; wtórną - stan dający początek bezpośredniej przyczynie zgonu, wyjściową - chorobę lub okoliczności wypadku, urazu, zatrucia, które zapoczątkowały łańcuch zdarzeń chorobowych prowadzących bezpośrednio do zgonu. Kopie kart zgonu w formie papierowej wysyłane są pocztą ze wszystkich urzędów stanu cywilnego do Urzędu Statystycznego w Olsztynie. Urząd otrzymuje je zbiorczo, raz w miesiącu. Następnie wyjściowa przyczyna zgonu kodowana jest przez tzw. lekarzy koderów. To lekarz koder ma obowiązek na podstawie opisów rozstrzygnąć wyjściową przyczynę zgonu i jej kod. Następnie wpisuje ten kod do zbioru statystycznego.

- Całą procedurę znacznie przyspieszyłaby elektroniczna karta zgonów. W niektórych krajach przyczyny śmierci są kodowane automatycznie. W Polsce też zmierzamy w tym kierunku, tylko trochę powoli.

Wróćmy zatem do danych, które już znamy. Jak podał GUS, w październiku tego roku zmarło w sumie 45,4 tys. Polaków. Rok temu zgonów było ponad 14 tys. mniej. Czy to normalne, by liczby z roku na rok tak wzrosły?

- Niewątpliwie mamy istotną nadwyżkę zgonów. Polacy umierają częściej, niż to by wynikało z dotychczasowych trendów. Nie jest to zdarzenie przypadkowe. Nadwyżka jest obecnie tak duża, że wykluczamy całkowicie działanie czynnika losowego. To musi mieć swoje konkretne przyczyny.

Tą przyczyną jest koronawirus?

- Już od samego początku pandemii mieliśmy wyraźnie więcej zgonów. Jednak nie były to duże nadwyżki. Natomiast w ostatnich tygodniach ta liczba rzeczywiście jest znacznie większa. Zwraca uwagę fakt, że w większości krajów Europy największą nadwyżkę zgonów obserwowano w początkowym okresie epidemii, a obecnie jest ona znacznie mniejsza. To może wskazywać, że w początkowym okresie epidemii nasze działania były bardziej skuteczne, a teraz niestety już nie. Z danych, jakimi obecnie dysponujemy, wynika, że do 30 proc. aktualnej nadwyżki zgonów spowodowanych jest covidem. Być może - bo będziemy to w stanie rozstrzygnąć dopiero, gdy pojawią się ostateczne dane o przyczynach zgonów - ta nadwyżka wynika bardziej z innych chorób niż z covidu.

Te 30 proc. spowodowane przez covid to dużo czy mało?

- W mojej ocenie mniej niż moglibyśmy oczekiwać na podstawie tego, co dzieje się w innych krajach. Covid prawie na pewno odpowiada za więcej zgonów, niż to wynika z obecnych danych. Te liczby są niedoszacowane.

Co z pozostałymi 70 proc.? Czy istotny wpływ na ostatnie wzrosty może mieć nie sam wirus, ale cała sytuacja pandemii: chaos w służbie zdrowia, problem z dostaniem się do lekarza specjalisty, kłopoty z dostępnością karetek, miejsc w szpitalach itd.?

- Niewątpliwie tak. Ponadto słychać w wypowiedziach specjalistów, że dotychczas chorzy rzadziej zgłaszali się po poradę czy na zabieg, bo obawiali się zakażenia. Dokładne dane o przyczynach zgonów dadzą odpowiedź na pytanie: pacjentom, z której grupy chorób ta epidemia najbardziej zaszkodziła.

Co jest najczęstszą przyczyną zgonów w normalnej sytuacji? 

- Zwykle najwięcej Polaków umiera z powodu chorób układu krążenia, czyli sercowo-naczyniowych, a doprecyzowując z powodu choroby niedokrwiennej serca, w tym zawału. Na następnym miejscu są choroby naczyń mózgowych. Podejrzewam, że te grupy osób będą licznie reprezentowana w statystyce zgonów za 2020 rok, bo jak donosili lekarze, to właśnie ci pacjenci znacznie rzadziej zgłaszali się na badania. Powodem były trudności w dostępie do specjalistów, ale także strach przed zakażeniem. 

- Kolejne miejsce zajmuje rak płuca, a jak szacują eksperci amerykańscy prowadzący światowe badanie Globalnego Obciążenia Chorobami, na następnym miejscu w bieżącym roku w Polsce mogą się znaleźć zgony spowodowane COVID-19. Od dawna żadna choroba zakaźna nie plasowała się na tak wysokim miejscu wśród przyczyn zgonu Polaków.

Czy uda się w przyszłości odpowiedzieć na pytanie, jak bardzo sytuacja pandemii wpłynie na umieralność w Polsce?

- To będzie bardzo trudne, bo problemów wynikających ze stanu pandemii jest wiele. Ludzie z powodu lockdownu zmienili swoje zachowania zdrowotne - brak ruchu, problemy z otyłością. Pod koniec roku opublikujemy raport o stanie zdrowia Polaków. Z naszych badań przeprowadzonych w październiku wynika m.in. że blisko 30 proc. dorosłych Polaków stwierdziło, że przytyli w okresie pandemii, a około 40 proc. mężczyzn i 30 proc. kobiet zmniejszyło swoją aktywność fizyczną. Znaczna część zwiększyła palenie tytoniu i picie alkoholu. To wszystko są czynniki ryzyka, które powodują pogorszenie ogólnego stanu zdrowia. Ale z drugiej strony trzeba zauważyć, że podobnie często ograniczono palenie i picie, co powinno przynieść pozytywne zmiany w zdrowiu.

Dane za październik - do 44. tygodnia roku - były niepokojąco wysokie. Spodziewa się pan, że nadwyżka zgonów w listopadzie będzie jeszcze większa?

- Już teraz mogę powiedzieć, że największą nadwyżkę umieralności jak dotychczas zanotowaliśmy w 45. tygodniu tego roku, gdy szacowana nadwyżka liczby zgonów odpowiadała za około połowę wszystkich zgonów w tym tygodniu, a potem - w 46. i 47. tygodniu zmniejszała się.

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama