Matura 2026. Pytania niejawne. CKE ułatwia zadanie, są przykłady

Matura 2026 potrwa od 4 do 30 maja (część pisemna i część ustna). Wśród egzaminów obowiązkowych znajdują się dwa ustne - z języka polskiego i wybranego języka nowożytnego.

Egzamin ustny z języka polskiego składa się z dwóch pytań. Pierwsze z nich pochodzi z listy pytań jawnych, z którymi możesz zapoznać się w artykule Agnieszki Kasprzak. Lista obejmuje 76 pytań, które będą obowiązywały uczniów przez kolejne trzy lata.

Pytania te dotyczą zagadnień związanych z lekturami obowiązkowymi w podstawie programowej na poziomie podstawowym. Drugie pytanie nie jest wcześniej znane uczniom - to tzw. pytanie niejawne. Zawsze zawiera materiał źródłowy i dotyczy utworu literackiego, dzieła sztuki lub języka.

Cały egzamin ustny z języka polskiego zajmuje 30 min. Uczniowie przystępujący do egzaminu losują swój zestaw pytań i mają 15 minut na przygotowanie swojej wypowiedzi. Po tym czasie przystępują do prezentacji, która nie może trwać dłużej niż 10 minut. W tym czasie komisja nie może przerwać uczniowi wypowiedzi.

Ostatnie 5 minut egzaminu poświęcone jest rozmowie. W tym czasie komisja zadaje pytania dotyczące prezentacji lub wylosowanych pytań. Często są to pytania wymagające od ucznia przedstawienia swojego stanowiska w kwestii poruszanej w wypowiedzi.

Pytania niejawne są zawsze niespodzianką dla zdających i powodują najwięcej stresu. Warto jednak pamiętać, że do drugiego pytania zawsze dołączony jest materiał źródłowy. Może być to fragment utworu literackiego także spoza listy lektur obowiązkowych, nieliterackiego lub dzieło sztuki.

Uczeń w swojej odpowiedzi na drugie pytanie powinien odnieść się do załączonego tekstu, a także do innego, wybranego przez siebie działa literackiego z listy lektur obowiązkowych, nieobowiązkowych lub spoza programu szkolnego.

Wśród pytań niejawnych znajdują się trzy kategorie zawierające:

• materiał literacki,
• materiał ikoniczny
• materiał do analizy językowej.

Każde pytanie złożone jest z tezy w formie pytania lub twierdzenia oraz polecenie omówienia dołączonego tekstu i jednego wybranego przez siebie. Uczeń, nawiązując do postawionej tezy, powinien zinterpretować właściwie dołączony tekst i odnaleźć podobny przykład wśród innych tekstów kultury.

Centralna Komisja Edukacyjna w materiałach dotyczących drugiej części egzaminu ustnego z języka polskiego podała przykłady pytań niejawnych. Choć uczniowie nie będą mieli tych samych pytań na egzaminie, to jednak przykład pozwala na zapoznanie się ze strukturą pytania, co ułatwi konstruowanie wypowiedzi.

W pierwszej kategorii pytań zawierających tekst literacki pojawiły się takie przykłady pytań niejawnych:

• Jakie recepty na szczęśliwe życie można znaleźć w tekstach kultury? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego. Dołączony materiał literacki: Jan Kochanowski, Pieśń IX;
• Czy opisy przyrody zamieszczone w tekstach kultury mogą być odzwierciedleniem przeżyć wewnętrznych bohaterów? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego. Dołączony materiał literacki: Johann Wolfgang Goethe, Król Olch;
• Czemu służą ukazywane w kulturze obrazy idealnego świata? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego. Dołączony materiał literacki: Ignacy Krasicki, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki (fragment);
• Czy dzieła artystyczne powinny pełnić funkcję perswazyjną? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego. Dołączony materiał literacki: Czesław Miłosz, Do polityka.

Każdy uczeń podczas konstruowania wypowiedzi powinien określić problematykę poruszanego w pytaniu zagadnienia, postawić tezę i udowodnić ją, właściwie interpretując podany materiał literacki oraz odwołując się do wybranego przez siebie dzieła. Przykładowe rozwiązania pytań niejawnych znajdują się w dokumencie opublikowanym przez CKE.

Kolejną kategorią pytań niejawnych są pytania z materiałem ikonicznym. Mogą być to obrazy, plakaty lub grafiki. Oto przykłady pytań podanych przez CKE:

• Nietrwałość istnienia jako temat tekstów kultury. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego. Dołączony materiał ikoniczny: Wiesław Wałkuski, Vanitas;
• W jaki sposób w tekstach kultury może być odzwierciedlona rzeczywistość otaczająca twórcę? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego. Dołączony materiał ikoniczny: Krzysztof Kamil Baczyński, Pokolenie;
• Czy teksty kultury mogą zachęcać człowieka do czynienia dobra? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego. Dołączony materiał ikoniczny: José Tapiró y Baró, Miłosierny Samarytanin;
• Jakie rozumienie patriotyzmu przedstawiają teksty kultury różnych epok? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego. Dołączony materiał ikoniczny: Wojciech Kossak, Olszynka Grochowska.

W czasie konstruowania wypowiedzi uczeń powinien wykazać się umiejętnością interpretowania dzieł plastycznych oraz wiedzą w zakresie sztuki.

Co powtórzyć przed egzaminem z matematyki? Podpowiadamy.

Trzecią kategorią pytań niejawnych są te zawierające materiał źródłowy do analizy językowej. Mogą to być różne teksty kultury: utwór literacki, film, reklama, kabaret, instrukcja itp. Oto przykłady pytań podanych przez CKE:

• Jakimi środkami językowymi można wyrażać uczucia? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego, albo własnych doświadczeń komunikacyjnych. Dołączony materiał: Julian Tuwim, Tak i nie;
• Dlaczego literaturze nie wystarcza język literacki? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego, albo własnych doświadczeń komunikacyjnych. Dołączony materiał: Na podstawie: Dorota Masłowska, Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną (fragment);
• Jak za pomocą środków językowych można oddać grozę wojny? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego, albo własnych doświadczeń komunikacyjnych. Dołączony materiał: Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragment).

W tej kategorii pytań uczniowie powinni wykazać się nie tylko umiejętnością interpretowania tekstu, ale także znajomością form i środków językowych oraz funkcji języka.

Egzaminy ustne z języka polskiego zostaną przeprowadzone w dniach 8-9, 11-14, 18-23 oraz 28-30 maja. Szczegółową rozpiskę przygotowują dyrektorzy poszczególnych placówek.