Piotr Beczała, Jan Józef Orliński, Rafał Siwek, a zwłaszcza Tomasz Konieczny są dużo bardziej znani za granicą niż w Polsce.
Ten ostatni, z wykształcenia aktor po łódzkiej filmówce, obdarzony pięknym bas-barytonem, wydaje się być w nieustannym ruchu, przemieszczając się między nowojorską Metropolitan Opera, Amsterdamem, Tokio i niemieckim Bayreuth. Jest bowiem najsłynniejszym w tej chwili Wotanem, kluczową postacią epickiego dzieła Ryszarda Wagnera, czteroczęściowego cyklu "Pierścień Nibelungów".
Gdy pokusa przeważa nad ryzykiem
Wybitnych śpiewaków wagnerowskich w każdym pokoleniu jest niewielu, bo wymagania są niezwykłe. Głosy powinny być wielkie, by przebić się przez nawałnicę dźwięków orkiestry w dramatycznych kulminacjach i subtelne, by nie zakrzyczeć emocjonalnej głębi postaci i oddać śpiewem wyrażane muzyką niezauważalne niemal poruszenia duszy. Śpiewacy wagnerowscy muszą też mieć nie lada kondycję.
Kiedyś w Metropolitan Opera byłem świadkiem, jak wiodący tenor tamtej epoki opadł z sił przed ostatnim aktem "Tristana i Izoldy", w którym czekało go półgodzinne, samotne śpiewanie na scenie. Jego zachrypniętą melodeklamację zapamiętam do końca życia, jako lekcję, ile wysiłku kosztuje osiągnięcie lekkości i pełni dźwięku w tym repertuarze.
Do śpiewania partii wagnerowskich trzeba też dorosnąć i wiedzieć, jak nie zniszczyć sobie głosu, starając się ponad możliwości, więc wielu śpiewaków albo nagrywa te partie tylko na płytach, gdzie zawsze można przerwać i odpocząć, albo czeka jak Placido Domingo do końcówki kariery, gdy pokusa przeważa nad ryzykiem porażki.
Festiwal wagnerowski - dowód jakości i umiejętności
Festiwal wagnerowski w Bayreuth po raz pierwszy odbył się w 1876 roku, a więc prawie 150 lat temu, w specjalnie zaprojektowanym przez kompozytora teatrze, o słynnej akustyce i równie słynnych niewygodnych krzesłach, by miękkie poduszki siedzisk nie pochłaniały dźwięków.
Na festiwal pielgrzymują miłośnicy Wagnera z całego świata, krytycy z najważniejszych gazet, a bilety, owszem, można kupić, o ile robi się to z kilkuletnim wyprzedzeniem. Sukces w Bayreuth jest stemplem jakości i skutkuje lawiną zaproszeń z całego świata.
Tylko w tym roku Tomasz Konieczny śpiewał w "Fideliu" Beethovena w Metropolitan Opera wraz z największą w tej chwili śpiewaczką operową Lise Davidsen, obdarzoną głosem tak wspaniałym i wielkim, że tylko nieliczni śpiewacy potrafią jej w pełni partnerować.
Rozmiar tego głosu genialnej Norweżki przypomina największe soprany wagnerowskie w historii, jej rodaczki Kirsten Flagstad i Birgitte Nilsson. O potędze jej głosu świadczą liczne anegdoty. Choćby taka: jeden sławny tenor doradzał drugiemu: "Możesz nagrać płytę z Nilsson bez kompromitacji, jeśli zapewnisz sobie w kontrakcie, że będzie stała trzy metry dalej od mikrofonu niż ty".
Następnie Konieczny zaśpiewał w Amsterdamie tytułową rolę w "Borysie Godunowie" Modesta Mussorgskiego, recital polskich pieśni w Tokio, a na koniec dwukrotnie po trzy opery w Bayreuth, w których występuje Wotan. W międzyczasie zdążył jeszcze zorganizować 4. edycję wymyślonego przez siebie festiwalu Baltic Opera Festival, który przywraca Operze Leśnej w Sopocie międzynarodową rangę operową.
Fascynująca podróż z Tomaszem Koniecznym
Wotan Tomasza Koniecznego skrzy się wszystkimi odcieniami ludzkich i boskich emocji. Zaplatany w swoje własne machinacje i słabości, odbywa metafizyczną podróż od poczucia wszechwładzy i nieśmiertelności do świadomej rezygnacji z wpływania na rzeczywistość, skoro jego działanie sprowadza na najbliższych śmierć i cierpienie. Od przekonania, że wolno mu wszystko, do realizacji, że nie może już nic, dokładnie dlatego, że myślał kiedyś, iż może wszystko. Konieczny wyposaża Wotana w dumę i rozpacz, uleganie wszelkim pokusom i samoświadomość; dumę ze swej potęgi i odkrywanie ograniczeń. Jest to podróż fascynująca i pełna niuansów.
Filmowe wykształcenie aktorskie pozwala mu na unikanie zbyt prymitywnych środków aktorskich, o co w operze niestety łatwo, a mistrzowska kontrola nad głosem umożliwia mu płynne przechodzenie w obrębie jednej frazy od potęgi głosu do kruchości, od dumy do pełnej rozpaczy rezygnacji.
Szczególnie wspaniała jest końcówka "Walkirii", gdy zmuszony swą własną przysięgą, musi umieścić ukochaną córkę, Brunhildę, w kręgu ognia, skazując ją na wieczny sen. Samotny na pustej scenie przenosi widzów do wnętrza swego cierpienia, kogoś, kto nie umiał być ani ojcem, ani bogiem.
Muzyka Wagnera to dziś przedsięwzięcie wielonarodowe. Wymagania wobec śpiewaków są takie, że nie ma mowy o wystawieniu narodowej obsady.
W tym cyklu festiwalowym oprócz Koniecznego, najlepiej wypadły role Amerykanina Michaela Spyres'a (Siegmund), Węgierki Anny Kissjudith (Erda), Islandczyka Olafura Sigudarsona (Alberich), Koreańczyka Ya-Chung Huanga (Mime), Fina Miki Karesa (Hagen), Ukraińca Wasyla Kowaliowa (Hunding) czy norweskiej Nigeryjki Viktorii Randem (Valdvogel), zaś orkiestrę wspaniale prowadziła Australijka Simone Young.
Można się tylko cieszyć, że w tym najtrudniejszym z trudnych repertuarze najjaśniej świeciła gwiazda naszego rodaka, Tomasza Koniecznego.
Maciej Strzembosz













