Zamieszanie po podpisie prezydenta. ZUS wyjaśnia szczegóły zmian

Wspomniany akt prawny to ustawa z 18 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Nowe regulacje nie wejdą w życie od razu - zaplanowano ich wdrożenie w trzech terminach.

Jak czytamy w komunikacie opublikowanym przez ZUS, w ustawie doprecyzowano przepisy dotyczące kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Nowe regulacje jednoznacznie wskazują uprawnienia ZUS "do kontrolowania w powyższym zakresie zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny" oraz wprowadzają "możliwość żądania przez ZUS od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie, na potrzeby kontroli zaświadczenia lekarskiego".

W ustawie podkreślono także działania, które może podjąć ZUS w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości przy wystawianiu zaświadczeń lekarskich. Zgodnie z treścią komunikatu ZUS-u, mowa tutaj o:

• wprowadzeniu możliwości udostępniania właściwym jednostkom organizacyjnym samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów (w celach postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej) danych, informacji oraz dokumentów, które zostały zgromadzone przez ZUS w postępowaniach związanych z kontrolą zaświadczeń lekarskich oraz w postępowaniach związanych z cofnięciem upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich;
• przekazaniu do właściwości ZUS rozpatrzenia środka odwoławczego od decyzji o cofnięciu upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich;
• zastąpieniu odwołania do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnioskiem do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wyżej opisane przepisy mają wejść w życie 27 stycznia 2026 roku.

W ustawie zawarto regulacje kwestii związanych z podejmowaniem przez świadczeniobiorców określonych czynności w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim. Jak podkreśla ZUS: "Nie zmieni się obowiązująca obecnie zasada, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia lekarskiego od pracy, jeśli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową".

Doprecyzowaniu ulegnie jednak druga przesłanka do utraty prawa do zasiłku. Zasiłek chorobowy zostanie utracony w sytuacji, gdy ubezpieczony podejmie "aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia (obecnie jest to wykorzystanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia)".

W ustawie znalazły się również definicje pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, których wykonywanie albo podejmowanie może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego.

Powyższe zmiany wejdą w życie 13 kwietnia 2026 roku.

Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem nadal będzie mogła być przeprowadzana przez uprawnionych do wypłaty zasiłków płatników składek oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Przepisy podkreślają, że uprawnienia dotyczą zarówno zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.

Co ważne - kontrola może objąć także osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Jak czytamy w komunikacie ZUS: "Dużą zmianą jest to, że kontrolerzy uzyskają uprawnienia do legitymowania osoby kontrolowanej w celu ustalenia tożsamości. Będą też uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego".

Powyższe zmiany także wejdą w życie 13 kwietnia 2026 roku.

ZUS podkreśla, że: "Do zakresu działania ZUS należy między innymi wydawanie orzeczeń dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do właściwości ZUS, dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na podstawie innych ustaw oraz kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy".

Wymienione zadania są realizowane przez lekarzy orzeczników zatrudnionych przez ZUS na podstawie umowy o pracę. Ważną kwestią jest to, że wszyscy zatrudnieni przez ZUS lekarze muszą mieć tytuł specjalisty.

Jak wynika z treści komunikatu, ustawa może wprowadzić zmiany również w tej kwestii. Pojawi się bowiem "możliwość zatrudniania pielęgniarek, pielęgniarzy oraz fizjoterapeutów do wydawania orzeczeń w określonych rodzajach spraw".

Wprowadzone zostanie także :zróżnicowanie poziomu kwalifikacji lekarzy orzeczników" oraz "uelastycznienie form współpracy z kadrą medyczną w ZUS".

Ustawa wprowadzi także "nowe zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego kadry medycznej zatrudnionej na podstawie umów o pracę".

Również w tym przypadku, wyżej opisane zmiany wejdą w życie 13 kwietnia 2026 roku.

1 stycznia 2027 roku to trzeci i ostatni termin, w którym wejdą w życie niektóre regulacje zawarte w ustawie. Chodzi tutaj o zmiany w zakresie wystawiania zwolnień lekarskich (e-ZLA) oraz zasady i tryb wydawania orzeczeń.

Zgodnie z treścią komunikatu ZUS: "Aż do 1 stycznia 2027 r. zasadą jest, że w przypadku spełniania warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów do tych ubezpieczeń niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tych tytułów. Dla każdego tytułu wystawia się odrębne zwolnienie od pracy".

Wobec tego, w sytuacji, gdy ubezpieczony podlega ubezpieczeniom z kilku tytułów i jest chory, a okoliczność ta pozostaje stwierdzona przez lekarza (poprzez wystawienie zwolnienia od pracy), to zwolnienia powinny być wystawione na każdy z tych tytułów.

Jak tłumaczy ZUS: "Zmiana, która wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r., polega na tym, że lekarz - na żądanie ubezpieczonego - nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy". Zasady związane z wystawianiem zwolnień lekarskich pozostaną niezmienione w pozostałym zakresie.

Jeśli zaś chodzi o zasady związane z wydawaniem orzeczeń, to mają zostać wprowadzone "jednolite regulacje odnoszące się do zasad i trybu wydawania orzeczeń dla celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do właściwości Zakładu oraz dla celów realizacji zadań zleconych Zakładowi na podstawie innych ustaw". Ponadto, wprowadzono między innymi:

• jednoosobowe orzekanie;
• e-wizyty;
• orzeczenia wydawane w postaci dokumentu elektronicznego;
• maksymalne terminy na wydanie orzeczenia (30 dni) oraz możliwość wniesienia ponaglenia przez osobę zainteresowaną w przypadku przekroczenia tego terminu.

Uszczegółowiono również "zasady dostępu Zakładu do dokumentacji medycznej podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych" oraz doprecyzowano "regulacje dotyczące postępowania prowadzonego w trybie zwierzchniego nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem orzecznictwa lekarskiego".