Wyjeżdżają z Polski powiatowej. "Co my tu będziemy robić?"

Wałbrzych, Chełm, Przemyśl i Konin - to tylko kilka przykładowych miast, które doświadczyły spadków liczby ludności. Wyludniają się także miasteczka i wsie.

Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, liczba ludności Polski spadła o 147 421 osób w porównaniu z początkiem poprzedniego roku. Spadki dotknęły wszystkie 16 województw, 279 z 314 powiatów oraz 1951 gmin. Największy ubytek odnotowano w Łodzi (o 6 322 osoby), ale trend wyludniania dotyczy w dużej mierze mniejszych ośrodków.

Co sprawia, że ludzie - zwłaszcza młodzi - w dzisiejszych czasach opuszczają rodzinne miejscowości i przenoszą się do dużych miast?

Justyna* wychowała się w Żabnie, miasteczku w Małopolsce. W latach 90. tętniło ono życiem - lokalne sklepiki, dobre połączenia kolejowe z dużymi miastami. - Pamiętam, jak z mamą i bratem jeździliśmy do Tarnowa na "wycieczki", czyli do kawiarni, na lody, na zakupy, na rynek. Wszędzie było bardzo dużo ludzi. Pamiętam też bezpośredni pociąg z Żabna do Krakowa, to nim pojechałam jako mała dziewczynka zwiedzać Kraków. Ale to była frajda - wspomina.

Dziś wiele z tych rzeczy to tylko wspomnienie.

Justyna skończyła pielęgniarstwo w Tarnowie. Pamięta, że kilkanaście lat temu oferowano jej 400 zł za staż. Wybrała więc Wrocław, a później wyjechała na stałe do Irlandii. - Planuję wrócić do Polski, ale nie tej powiatowej, w której dalej nie ma kolei, inwestycji, gdzie po prostu nie ma ludzi na ulicach.

Justyna chce przenieść się do Wrocławia - miasta, które dało jej pierwszy impuls do samodzielności.

Katarzyna* dorastała w niewielkiej miejscowości na Podkarpaciu. - W domu od zawsze było mówione: "Co my tu będziemy robić?" Może znalazłaby się praca w szkole albo gminie. A poza tym to trochę nuda. Tata powiedział: Dam wam pieniądze, albo kupicie pole, albo wyjedźcie na studia.

Według danych z 2002 roku 51 proc. powierzchni gminy to użytki rolne.

Katarzyna nie była zainteresowana gospodarzeniem. Najpierw był Rzeszów, potem Wrocław - tam osiadła. Dziś mieszka tuż pod miastem, 25 minut pociągiem od centrum. Z jednej strony dostęp do wszystkiego, co miejskie. Z drugiej - spokój, przestrzeń i kawałek własnego ogródka.

- Fajnie jest mieszkać w dużym mieście i mieć dostęp do wszystkiego, co ono oferuje, ale jednak wolę wrócić na wioskę i mieć swoją ciszę - mówi o swoim idealnym rozwiązaniu "pomiędzy".

Podoba jej się to, że miasto daje więcej możliwości obcowania z kulturą i rozrywką, niż jej rodzinne strony, położone na uboczu, daleko od większych tras.

- Miasto na dłuższą metę to dla mnie za ciasno, ale chcę mieć wybór - tłumaczy. I właśnie wybór - między kulturą, rozrywką, pracą i przestrzenią - wydaje się być ważny dla wielu młodych osób, nawet w dobie powszechnego dostępu do internetu i cyfrowej rozrywki.

Karolina, pytana o powody przeprowadzki do Warszawy z małego miasteczka na południu Polski, wymienia: - Ciekawość, chęć zobaczenia czegoś nowego, chęć wyrwania się z monotonii.

- Obserwowałam, jak ludzie zostają w rodzinnych stronach, nie mając możliwości rozwoju. Nie cieszyło mnie takie coś, chciałam zrobić inaczej - mówi.

Wyprowadziła się ponad 500 km od domu. Jak mówi, pomogły jej wrodzona odwaga i ambicja. Jako jedyna z jej grona znajomych przeniosła się tak daleko. - Nie było to łatwe, ale nie żałuję tego.

Karolina bardzo dobrze czuje się w mieście, które tętni życiem. - Odnalazłam się tu - mówi. - Mogłabym zostać w stolicy na stałe.

Wyprowadzka to dla niej możliwość rozwoju - wokół dużych miast jest dużo firm, dla których może pracować. - W moim regionie nie było zakładów, w których mogłabym spełnić się zawodowo - podkreśla. Dostępność kin czy kawiarni w dużym mieście to według niej plus, ale nie było to najważniejszym powodem przeprowadzki.

Socjolog dr hab. Michał Wenzel zauważa, że choć 40 proc. ludności Polski mieszka na wsi, przyrosty dotyczą niemal wyłącznie gmin okalających te największe miasta. - Ruchy ludnościowe polegają na tym, że wyludniają się miejsca z dala od wielkich miast, z niewielkimi wyjątkami - mówi.

Wraz z mechanizacją rolnictwa i upadkiem lokalnego przemysłu, zniknęły kolejne powody, by zostać. - Wiele osób przeprowadza się z powodów finansowych. Warto jednak spojrzeć na to szerzej. Jest coraz mniej miejsc pracy w rolnictwie - potrzeba coraz mniej pracowników ze względu na postępującą mechanizację. W dłuższej perspektywie coraz mniej miejsc pracy jest także w przemyśle. Znane z poprzedniego ustroju fabryki rozlokowane w mniejszych miastach były często największym pracodawcą. Mniej jest takich miejsc pracy, za to więcej miejsc jest w usługach - wyjaśnia socjolog.

Młodzi wykształceni Polacy, którzy mogliby zostać liderami lokalnych społeczności, przenoszą się do dużych miast. - Osoby z wyższym wykształceniem mają paradoksalnie mniejszą mobilność - mówi Wenzel. - Osoba z wykształceniem technicznym może wykonywać swoją pracę właściwie wszędzie. Specjaliści z wyższym wykształceniem swój zawód często mogą wykonywać tylko w miastach.

- Większość osób pracujących w Warszawie ma wyższe wykształcenie. Nie dlatego, że stolica oferuje tyle różnych możliwości, tylko dlatego, że muszą pracować w Warszawie. Gdzie indziej nie znajdą pracy - zaznacza ekspert.

Nie bez znaczenia są też kwestie kulturowe i styl życia. Młodzi chcą kina, kawiarni, możliwości spotkań - nawet jeśli z tych opcji korzystają rzadko. Lepiej mieć możliwość, niż jej nie mieć - jak mówi Katarzyna.

- Z pewnością dla młodych ludzi małe miasteczko nie jest tak atrakcyjne, jak wielkie miasto. Nie jest "instagramowe" - dodaje Wenzel.

Wydaje się, że powszechny dostęp do internetu powinien uatrakcyjnić życie w małych miastach. Tak się jednak nie dzieje. Socjolog podaje inny przykład. - W czasie pandemii pojawiła się taka teoria, że umożliwienie pracy zdalnej spowoduje spadek cen mieszkań w miastach. To się nie sprawdziło.

*Imiona zostały zmienione.

Anna Nicz

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl