Młodzież w Polsce jest objęta obowiązkowym szczepieniem przeciwko "kaszlowi stu dni", jak potocznie nazywa się krztusiec, otwiera się w nowym oknie. Ochrona przeciwko chorobie nie utrzymuje się jednak przez całe życie. Odporność po pełnym cyklu szczepień stopniowo zanika w ciągu 5-10 lat od ostatniej dawki. Dlatego dorośli, nawet jeśli byli szczepieni w dzieciństwie, powinni przyjąć dawkę przypominającą - zalecają lekarze.
Co to jest krztusiec i dlaczego seniorzy są w grupie ryzyka?
Krztusiec, czyli koklusz, to choroba zakaźna układu oddechowego wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Przenosi się drogą kropelkową, a jej przebieg jest charakterystyczny: początkowo przypomina przeziębienie, otwiera się w nowym oknie, a następnie przechodzi w fazę napadowego, męczącego kaszlu, który może trwać nawet kilka miesięcy. Największa zakaźność występuje w pierwszych dniach infekcji, gdy objawy są jeszcze niespecyficzne, co niestety sprzyja nieświadomemu rozprzestrzenianiu choroby.
Seniorzy są szczególnie narażeni na ciężki przebieg krztuśca. Osłabiony układ odpornościowy i częste choroby przewlekłe, takie jak POChP, astma, otwiera się w nowym oknie czy niewydolność serca, zwiększają ryzyko powikłań. Mogą one obejmować zapalenie płuc, otwiera się w nowym oknie, niewydolność oddechową, złamania żeber spowodowane silnym kaszlem, a nawet odmę opłucnową. Dodatkowym problemem jest nietypowy przebieg choroby u dorosłych - objawy bywają mylone z przewlekłym kaszlem lub zaostrzeniem chorób płuc.
W 2019 roku międzynarodowy panel ekspertów z 24 krajów wskazał, że krztusiec u dorosłych jest poważnie niedoszacowany, a systemy monitorowania i szczepień w tej grupie wiekowej wymagają poprawy. W Polsce analiza przypadków z 2022 roku przeprowadzona przez Państwowy Instytut Badawczy wykazała, że ponad 51 proc. przypadków dotyczyło osób powyżej 15. roku życia, a zatem nie jest to wyłącznie problem pediatryczny. Aż 41 proc. pacjentów wymagało hospitalizacji, a w jednym przypadku doszło do zgonu.
Pomorski program szczepień przeciw krztuścowi. Kto i kiedy może skorzystać?
Województwo pomorskie jako pierwsze w Polsce uruchamia regionalny program bezpłatnych szczepień przeciwko krztuścowi dla seniorów z chorobami płuc. Decyzja zapadła po bezprecedensowym wzroście zachorowań - z 36 przypadków w 2023 roku do ponad 1600 w 2024 roku. 2 października 2025 r. marszałek województwa Mieczysław Struk podpisał umowę ze szpitalami, które będą koordynować program.
Z bezpłatnych szczepień skorzysta 4266 osób, a już w pierwszym roku planuje się zaszczepienie około 1300 seniorów. Program będzie realizowany do końca 2026 r.
Zobacz również:
Adresatami programu są mieszkańcy Pomorza powyżej 65. roku życia z rozpoznanymi przewlekłymi chorobami układu oddechowego. W połączeniu z nasilającym się problemem smogu i zmian klimatycznych, które dodatkowo obciążają układ oddechowy, ryzyko dla tej grupy rośnie wielokrotnie. Eksperci przypominają, że okres wylęgania krztuśca wynosi od 5 do 10 dni, a w pierwszych tygodniach zakaźność sięga nawet 85 proc.
Program finansowany jest wspólnie przez samorząd województwa i powiaty - każdy z partnerów przeznaczy na ten cel po 550 tys. zł, co daje łączny budżet, otwiera się w nowym oknie 1,1 mln zł. Szczepienia będą realizowane we wszystkich powiatach, proporcjonalnie do liczby mieszkańców spełniających kryteria. W lipcu 2025 roku podpisano porozumienia z Gdańskiem, Gdynią, Sopotem i pozostałymi powiatami, co zagwarantowało pełne pokrycie regionu.
Zachorowania na krztusiec. Alarmujące dane epidemiologiczne
Województwo pomorskie stało się symbolem gwałtownego powrotu krztuśca w Polsce. Jeszcze w 2023 roku odnotowano tam zaledwie 36 przypadków, by do września 2024 roku liczba ta wzrosła do 1630 - to aż 45-krotny wzrost w ciągu niespełna roku. Najwyższe wskaźniki zachorowań na 100 tys. mieszkańców odnotowano w powiecie wejherowskim (229,2), Gdyni (208,6) i Gdańsku (186,6).
Epidemiolodzy wskazują, że tak gwałtowny skok może być efektem kilku nakładających się czynników: osłabienia odporności populacji po okresie pandemii, spadku stosowania szczepień przypominających u dorosłych oraz możliwych zmian w wirulentności krążących szczepów bakterii.
Zjawisko to nie ogranicza się jednak do Pomorza. Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego pokazują, że w latach 2018-2019 w Polsce notowano ponad 1500 przypadków krztuśca rocznie. W okresie pandemii liczby gwałtownie spadły - w 2020 roku odnotowano 753 przypadki, a w 2021 zaledwie 182. Jednak w 2022 roku nastąpił wyraźny wzrost do 371 zachorowań, czyli o 104 proc. więcej niż rok wcześniej.
