Waloryzacja nie nadąża za cenami. W Sejmie pojawiła się nowa propozycja
Coroczna waloryzacja świadczeń wraca do debaty publicznej w nowej odsłonie, tym razem nie wokół samej wysokości podwyżek, lecz sposobu liczenia inflacji. Do Sejmu trafiła petycja, która proponuje odejście od standardowego wskaźnika CPI i zastąpienie go rozwiązaniem skonstruowanym z myślą o najuboższych gospodarstwach domowych.
Spis treści:
- Waloryzacja do korekty. CPI kontra rzeczywiste koszty życia
- Waloryzacja do zmiany? Petycja trafiła do Sejmu
Na początku lutego 2026 w sejmowym rejestrze petycji odnotowano sprawę oznaczoną numerem BKSP-153-X-847/26, poświęconą zasadom waloryzacji w systemie wsparcia społecznego oraz sposobowi aktualizowania progów socjalnych.
Jej treść koncentruje się na sposobie liczenia corocznych podwyżek i kwestionuje adekwatność obecnie stosowanych wskaźników, co stanowi punkt wyjścia do dalszych postulatów.
Zobacz również:
Waloryzacja do korekty. CPI kontra rzeczywiste koszty życia
Kluczowa propozycja dotyczy odejścia od powszechnie stosowanego wskaźnika cen konsumpcyjnych CPI (czyli miary średniego wzrostu cen dóbr i usług w całej gospodarce) jako podstawy waloryzacji.
W zamian zaproponowano wykorzystanie wskaźnika SAPI, który nie funkcjonuje obecnie w polskim systemie prawnym i został opracowany przez autora petycji na potrzeby pracy naukowej. Koncepcja tego wskaźnika powstała w ramach badań poświęconych dynamice cen z perspektywy gospodarstw o najniższych dochodach i miała na celu uchwycenie zmian kosztów utrzymania w tej konkretnej grupie społecznej.
Zaproponowany wskaźnik opiera się na założeniu, że struktura wydatków gospodarstw najuboższych znacząco różni się od przeciętnego koszyka konsumpcyjnego wykorzystywanego do obliczania CPI. W badaniach przeprowadzonych przez autora punkt ciężkości położono na koszty żywności, energii i utrzymania mieszkania, czyli kategorie dominujące w budżetach osób o niskich dochodach.
Zastosowanie alternatywnego wskaźnika SAPI w analizowanym okresie prowadziłoby do wyraźnie wyższych kwot waloryzacji. W praktyce oznaczałoby to poziom świadczeń wyższy o około 50 procent w porównaniu z mechanizmem opartym na inflacji liczonej według CPI.
Zobacz również:
Waloryzacja do zmiany? Petycja trafiła do Sejmu
Petycja nie jest projektem ustawy i sama w sobie nie prowadzi do zmiany obowiązujących przepisów, a parlament nie ma formalnego obowiązku wdrażania zgłoszonych w niej postulatów. Jest to jedna z konstytucyjnych form sygnalizowania problemów społecznych, która zmusza instytucje publiczne do odniesienia się do przedstawionej argumentacji.
W tym przypadku petycja pełni rolę narzędzia porządkującego debatę o tym, czy obecny model waloryzacji rzeczywiście chroni osoby najbardziej narażone na wzrost kosztów podstawowych dóbr.
Zobacz również:
Mechanizm waloryzacji oparty na uśrednionym koszyku może powodować, że choć świadczenia formalnie rosną, to ich realna siła nabywcza maleje, szczególnie w grupach wydających znaczną część dochodów na żywność, energię i mieszkanie.
W konsekwencji pojawia się ryzyko stopniowego pogłębiania luki między wysokością świadczenia zapisaną w przepisach, a jego rzeczywistą wartością w codziennych wydatkach seniorów, osób bezrobotnych czy rodzin korzystających z pomocy społecznej.
Autor petycji zwraca uwagę, że ustawowe progi uprawniające do wsparcia mogą nie nadążać za rzeczywistymi kosztami utrzymania, co w praktyce ogranicza dostęp do świadczeń osobom funkcjonującym na granicy ubóstwa. W takim ujęciu problemem nie jest wyłącznie wysokość wypłacanych świadczeń, ale także sposób, w jaki państwo definiuje i mierzy podstawowe potrzeby bytowe.
