Szykują rewolucję w dokumentach. Przełomowe przepisy szybko jednak utknęły
Szykuje się wielka zmiana w dowodach osobistych i innych przepisach upraszających dotychczasowe procedury. Nowe regulacje mają ułatwić obywatelom np. odbiór dokumentów, czy wydłużyć termin ważności dowodów dla najstarszych Polaków.
Spis treści:
- Zmiana w dowodach osobistych. Na dłużej i bardziej elastycznie
- Unieważnienie dowodu osobistego i dostęp do danych
- Fikcyjne dane ojca. Koniec z męczącą procedurą
- Łatwiej o paszporty. To także wkrótce się zmieni
Najważniejsze założenia rządowego projektu to uproszczenie i przyspieszenie administracyjnych procedur.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zakładało, że ustawa wejdzie w życie 1 lipca 2026 roku, z możliwością etapowego wdrażania niektórych rozwiązań technicznych, jednak prace jeszcze trwają. Na ten moment przepisy utknęły na etapie opiniowania.
Zmiana w dowodach osobistych. Na dłużej i bardziej elastycznie
Pierwsza proponowana zmiana to ogromna rewolucja, która dotyczy dowodów osobistych.
Zmiany w dowodach to między innymi wydawanie dowodów osobistych z wydłużonym okresem ważności dla seniorów powyżej 70. roku życia. Granica ma zostać przesunięta na 15 lat. Dzięki temu seniorzy rzadziej będą musieli udawać się do urzędów, które jednocześnie zostaną odciążone. Mimo dłuższej ważności dokumentu certyfikaty elektroniczne pozostaną ważne tylko na 10 lat.
Kolejny pozytywny aspekt zmian to możliwość wyboru miejsca odbioru dokumentu. Aktualnie odbiór dowodu ma miejsce tam, gdzie złożono wniosek. Gdy zmiany wejdą w życie, we wniosku będziemy mogli wskazać dowolny urząd jako miejsce odbioru.
Unieważnienie dowodu osobistego i dostęp do danych
Nowelizacja ustawy ma wprowadzić także obowiązek informowania o unieważnieniu dowodu osobistego. Tak będzie w momencie, kiedy unieważnienie następuje z powodu zmiany danych zawartych w dowodzie osobistym. Zamiany zakładają także przywrócenie ważności dowodu. Dotyczy to wyłącznie dowodów bez warstwy elektronicznej, gdy unieważnienie nastąpiło wskutek oczywistej pomyłki urzędnika.
Co ważne z perspektywy rodziny, będzie również możliwy dostęp do danych zmarłego dla osób najbliższych. Projektowane przepisy umożliwią takim osobom dostęp do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi zmarłych członków rodziny. Większe prawa zyska także konsul, który będzie mógł samodzielnie unieważniać dowody w RDO, bez konieczności pośrednictwa gminy.
Projektowana nowelizacja daje także większe uprawnienia w zakresie weryfikacji tożsamości w sprawach dowodowych. Urzędnicy zyskają bowiem dostęp do rejestru PESEL, stanu cywilnego i Rejestru Dokumentów Paszportowych.
Fikcyjne dane ojca. Koniec z męczącą procedurą
Zgodnie z polskim prawem, po narodzinach dziecka w rubrykach dotyczących ojca nie można pozostawić pustego miejsca. Jeśli ojcostwo nie zostało ustalone (czyli na przykład uznane przez partnera lub orzeczone przez sąd), urzędnik musi wpisać tak zwane dane kryte, a potocznie rzecz ujmując - fikcyjne.
Zmiana prawa oznacza odejście od obowiązkowego zamieszczania fikcyjnych danych ojca w aktach urodzenia, gdy ojcostwo nie zostało ustalone.
MSWiA wskazuje, że obowiązujące jeszcze regulacje mają chronić dzieci przed środowiskowym ostracyzmem. Archaiczne prawo dziś stanowi przeszkodę i może uniemożliwiać korzystanie z pełni praw obywatelskich. Szczególnie w sytuacjach międzynarodowych. W wielu krajach nie stosuje się bowiem takiego zapisu, co wymaga dodatkowych, kosztownych tłumaczeń przysięgłych oraz urzędowych wyjaśnień.
Dlatego też, po nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, zamiast automatycznego wpisu wybranego imienia i nazwiska matki, decyzja o zamieszczeniu danych krytych ma być pozostawiona woli osoby zgłaszającej urodzenie, czyli najczęściej matce. Oprócz tego pojawi się także możliwość złożenia wniosku o sprostowanie wcześniejszych aktów zawierających takie dane.
Łatwiej o paszporty. To także wkrótce się zmieni
Zmiany w prawie obejmą nie tylko dowody czy akty urodzenia, ale także dokumenty paszportowe. Projekt doprecyzowuje procedury ich wydawania i unieważniania.
Doprecyzowane zostanie między innymi to, co zrobić, gdy wniosek o unieważnienie paszportu wpłynie w trakcie procesu. Wprowadzony zostanie także zwrot nadpłaconej opłaty paszportowej. Zasadniczo ta nie będzie podlegała zwrotowi, ale nadwyżka ponad należną kwotę będzie zwracana na wniosek obywatela.
Po wejściu w życie przepisów część spraw będzie można załatwić elektronicznie. Będzie więc możliwy wniosek online dla dziecka z numerem PESEL. Zmiana ta odpowiada zgłoszeniom konsulów dotyczących prób składania wniosków dla dzieci bez tego numeru.
Oprócz tego nowe prawo pozwoli naprawić sytuacje, gdy paszport został unieważniony przez pomyłkę urzędnika. Po zmianach będzie możliwe łatwe przywrócenie ważności tego dokumentu.
Pojawią się też nowe zasady odmowy przyjęcia wniosku o paszport. Konsul będzie mógł bowiem odmówić jego przyjęcia, jeśli dana osoba nie potwierdzi posiadania obywatelstwa polskiego. Dodatkowo organy będą mogły żądać szerszego zakresu danych od osób bez ważnych dokumentów tożsamości.
