Statystycznie jest poprawa, ale wypadki nadal się zdarzają
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego liczba wypadków przy pracy w Polsce spadła z ponad 88 tys. w 2013 roku do około 60 tys. w 2023. Przekłada się to na zmniejszenie dziennej liczby zdarzeń ze średnio 250 do około 160. Również wskaźnik wypadkowości (liczba poszkodowanych na 1000 pracujących) uległ poprawie - z 7,45 spadł do 4,8.
Polska wypada też korzystnie w porównaniach europejskich. Według Eurostatu wskaźnik śmiertelnych wypadków przy pracy wynosi w naszym kraju około 1,27, przy średniej unijnej blisko 2. Dla porównania, w Niemczech wskaźnik ten kształtuje się na poziomie 0,76, a w Szwecji 0,74. Oznacza to, że Polska znajduje się poniżej unijnej średniej, choć wciąż daleko nam do najlepszych.
Mimo pozytywnego trendu dane roczne pozostają niepokojące: około 200 osób ginie w pracy, a około 350 doznaje poważnych urazów skutkujących trwałą niezdolnością do pracy.
W których branżach ryzyko wypadków jest największe?
Najwięcej wypadków występuje w górnictwie i budownictwie. W górnictwie źródłem zagrożeń są warunki naturalne - tąpnięcia, wstrząsy i trudne środowisko pracy pod ziemią. W budownictwie dominują upadki z wysokości oraz zdarzenia związane z obsługą maszyn i narzędzi.
Ryzyko występuje jednak nie tylko w sektorach tradycyjnie uważanych za niebezpieczne. Wypadki zdarzają się także w biurach i w usługach - najczęściej są to potknięcia, poślizgnięcia, urazy wynikające z nieergonomicznego stanowiska pracy.
Zobacz również:
Kto jest najbardziej narażony na wypadki w pracy?
Statystyki wskazują jednoznacznie: najbardziej narażeni są pracownicy z krótkim stażem pracy. Ponad 30 proc. wszystkich wypadków w pracy dotyczy osób zatrudnionych krócej niż rok. W tej grupie częściej dochodzi również do zdarzeń ciężkich i śmiertelnych.
W oficjalnych protokołach przyczyną najczęściej podawaną jest "nieprawidłowe zachowanie pracownika". W praktyce oznacza to jednak nie tyle lekkomyślność, ile niewystarczające przygotowanie do pracy: zbyt ogólne szkolenia, brak praktycznych instrukcji, niedostateczny nadzór w pierwszych dniach pracy.
Jakie są czynniki zagrożenia na stanowiskach pracy?
Zagrożenia związane z ergonomią pracy
Tradycyjne czynniki ryzyka - hałas, zapylenie, kontakt z substancjami chemicznymi, czy skrajne temperatury - wciąż dotyczą setek tysięcy pracowników. Coraz większe znaczenie mają jednak problemy ergonomiczne związane z charakterem współczesnej pracy:
- długotrwałe siedzenie przy komputerze,
- wymuszona pozycja ciała,
- powtarzalne ruchy
to przyczyny narastających dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego. Praca zdalna dodatkowo uwypukliła problem, ponieważ wielu pracowników korzysta z prowizorycznych stanowisk w domach. Efektem są bóle kręgosłupa, barków i nadgarstków oraz spadek wydajności.
Zagrożenia związane z psychiką pracowników
Nie można też ignorować zagrożeń psychicznych:
- rosnące tempo pracy,
- presja czasu,
- izolacja w pracy zdalnej,
- obawy związane z niepewnością zatrudnienia
to realne źródła stresu.
Badania sprzed kilku lat wskazywały, że około 18 proc. pracowników doświadcza objawów wypalenia. Z kolei dane ZUS pokazują, że coraz większa część absencji chorobowej wynika z zaburzeń psychicznych i problemów ze zdrowiem psychicznym.
Wyzwanie demograficzne a wypadki w pracy
Polska ma jedną z najszybciej starzejących się populacji pracujących w Europie. Około 40 proc. zatrudnionych uważa, że nie będzie w stanie wykonywać swojej pracy do 60. roku życia. To poważne wyzwanie dla pracodawców i całego systemu.
Zobacz również:
Jak zapobiegać wypadkom w pracy?
Rozwiązaniem w wielu przypadkach jest dostosowanie stanowisk pracy do potrzeb starszych pracowników, w tym ergonomiczne wyposażenie, elastyczna organizacja pracy, czy możliwość przekwalifikowania. Ważne jest również docenienie doświadczenia starszych pracowników i tworzenie ról, które pozwalają im dzielić się wiedzą bez nadmiernego obciążenia fizycznego.
Istotna jest rola automatyzacji i technologii. Pozwalają one ograniczać najbardziej niebezpieczne i obciążające zadania. Jednak generują także nowe wyzwania, czyli konieczność:
- obsługi skomplikowanych systemów,
- nadzoru nad maszynami,
- szybkiej adaptacji do zmieniających się procesów.
Dlatego wraz z inwestycjami w technologię konieczne są inwestycje w szkolenia i procedury bezpieczeństwa.
Polskie prawo pracy jest stopniowo dostosowywane do zmian na rynku, m.in. w zakresie pracy zdalnej. Istnieją także programy publiczne wspierające poprawę warunków pracy i wydłużanie aktywności zawodowej - m.in. dofinansowania z ZUS na rozwiązania techniczne i organizacyjne.
Coraz więcej pracodawców wprowadza praktyczne rozwiązania: programy mentoringowe dla nowych pracowników, mikroszkolenia "na stanowisku", ergonomiczne stanowiska pracy, a także regularne ankiety badające obciążenie psychiczne i satysfakcję pracowników.
