Obrona cywilna przechodzi zmianę. Przygotowania trwają

Rada Ministrów w maju 2025 roku przyjęła Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025 i 2026. Dokument ma przełożyć zapisy ustawowe na konkretne działania, z jasno określonymi zadaniami, harmonogramem i odpowiedzialnością instytucji publicznych.

Program obejmuje zarówno inwestycje infrastrukturalne, takie jak przygotowanie i modernizacja obiektów zbiorowej ochrony, jak i działania systemowe, w tym rozwój alarmowania, łączności, zaplecza ratowniczego oraz zabezpieczenia logistycznego.

Co w ramach ubiegłorocznych przepisów jest planowane w 2026 roku? 

Na realizację programu w latach 2025 i 2026 przewidziano niemal 34 mld zł, z wyraźnym podziałem na obszary działań i podmioty odpowiedzialne za wydatkowanie pieniędzy.

Samorządy mają otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów, przy czym w określonych przypadkach możliwe jest sfinansowanie nawet 100 proc. kosztów zadania.

Równolegle rząd wprowadził rozwiązania zwiększające elastyczność programu, w tym możliwość przesuwania środków między obszarami oraz uproszczone zasady opiniowania mniejszych inwestycji, tak aby finansowanie realnie wspierało tempo prac w terenie.

Punktem wyjścia programu było sprawdzenie faktycznego stanu infrastruktury. W dokumencie wprost przywołano ustalenia Najwyższej Izby Kontroli zawarte w raporcie "Przygotowanie struktur obrony cywilnej i ochrona ludności w Polsce", opublikowanym w marcu 2024 roku.

Kontrola wykazała, że dostęp do miejsc schronienia miało średnio mniej niż 4 proc. mieszkańców kraju. Dokument potraktował te wnioski jako punkt odniesienia i zestawił je z nowymi celami ustawowymi, które określiły minimalne poziomy zabezpieczenia ludności: 25 proc. mieszkańców miast w budowlach ochronnych oraz 50 proc. populacji w obiektach zbiorowej ochrony, co jasno pokazało skalę zaniedbań do nadrobienia.

Rok 2025 upłynął jako etap przygotowawczy, w którym kluczowe znaczenie miało zbieranie danych i stworzenie podstaw do inwestycji. W tym czasie uruchomiono ogólnokrajową inwentaryzację obiektów mogących pełnić funkcje zbiorowej ochrony, finansowano ekspertyzy techniczne schronów i piwnic, przygotowywano dokumentację projektową oraz tworzono ewidencje zasobów i infrastruktury.

Równolegle środki kierowano na pierwsze zakupy sprzętu ratowniczego i logistycznego, w tym wyposażenie dla jednostek ratowniczo-gaśniczych.

W 2026 roku program ma wejść w fazę realizacji. Dokument zakłada przekazanie środków samorządom i innym podmiotom już w pierwszym kwartale roku oraz obowiązek ich wykorzystania i rozliczenia do końca roku budżetowego.

Finansowane mają być konkretne przedsięwzięcia: modernizacja i budowa schronów oraz miejsc doraźnego schronienia, rozbudowa magazynów rezerw, zakupy sprzętu, a także wdrażanie systemów ostrzegania, bezpiecznej łączności i szkolenia personelu, w tym operatorów dronów i rozwiązań przeciwdronowych.