Muzeum prowadzi zbiórkę, by ratować bezcenny zabytek. Resort odmówił pomocy

Sztandar 68. Pułku Piechoty odkryli w marcu 2025 pasjonaci historii. Był ukryty w zakopanej bańce po mleku. Decyzją konserwatora zabytków stał się własnością Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą.

- To unikalny obiekt historyczny. Jest też symbolem. Nie trzeba tutaj sztucznie dodawać martyrologii, bo napisała ją historia - mówi dyrektor muzeum Radosław Jarosiński.

W rozmowie z Interią opisuje historię sztandaru 68. Pułku Piechoty, który bronił Polski w 1939 roku i walczył w bitwie nad Bzurą. Żołnierze pułku brali też udział w obronie Warszawy.

68. Pułk Piechoty przez pierwszy tydzień wojny prowadził działania odwrotowe na terenie Wielkopolski. To czas, kiedy polskie dowództwo było zaskoczone brakiem ataków niemieckich na Armię "Poznań". Dlatego jej dowódca - generał Tadeusz Kutrzeba - opracował plan na uderzenie zaczepne na Niemców. Chodziło o to, żeby zaskoczyć wroga kontratakiem. To jedyna taka sytuacja we wrześniu 1939 roku.

Tak doszło do bitwy nad Bzurą - największego starcia wojny obronnej Polski. Rozegrała się nad rzeką w rejonie od Łęczycy, przez Sochaczew, po Puszczę Kampinoską. Część żołnierzy 68. Pułku Piechoty po ciężkich walkach przedostała się przez przez puszczę i wzięła udział w obronie stolicy.

- Żołnierze pułku, którzy przemieszczali się przez ziemię sochaczewską, dotarli do Warszawy w zdziesiątkowanym składzie. Groby tych młodych ludzi prawdopodobnie są rozsiane po całej ziemi sochaczewskiej. Oni w pewnym momencie zajęli Sochaczew. Chociażby z tego względu ich sztandar to istotny element naszej historii - opowiada dyrektor Jarosiński.

To jednak nie wszystko. Niezwykła jest również historia ludzi, którzy ukryli sztandar.

- Historia osób, które go wtórnie ukryły na terenie swojego gospodarstwa. Dwóch młodych chłopaków - bracia Marian i Henryk Popielarkowie, którzy zginęli w powstaniu warszawskim. Dlatego nie było wiadomo, gdzie sztandar został ukryty, bo tajemnicę zabrali do grobu - mówi nam dyrektor muzeum.

Zabytek udało się odnaleźć po 86 latach. Problem w tym, że wymaga kosztownej renowacji. Jeśli do niej nie dojdzie, ulegnie zniszczeniu.

Muzeum Ziemi Sochaczewskiej jeszcze w 2025 roku zwróciło się o pomoc do Ministerstwa Kultury. Chciało skorzystać z programu "Wspieranie działań muzealnych". Wniosek muzeum nie został przyjęty w naborze konkursowym programu. Starano się więc o środki z puli rezerwowej ministerstwa. 20 marca tego roku nadeszła odpowiedź. Również odmowna.

Potrzebnych środków muzeum nie ma, dlatego - by uratować zabytek - prowadzi zbiórkę pieniędzy. - Wpłacają głównie osoby prywatne. Aktualnie mamy na koncie około 20 tysięcy złotych - zaznacza Jarosiński.

Renowacja sztandaru będzie jednak kosztować znacznie więcej. - Mamy kilka wycen renowacji. Waha się od 100 do 200 tysięcy, w zależności od tego, jakie zabiegi i w jakiej pracowni zostaną podjęte, żeby przywrócić sztandar do stanu ekspozycyjnego. Do tego dochodzi aranżacja wystaw, zakup gabloty. Kwota 200 tysięcy prawdopodobnie wzrośnie - wskazuje dyrektor.

Szczególnie, że sztandar już pochłania środki. - Z dotychczasowej zbiórki musieliśmy część przeznaczyć na doraźne działania, jak badanie bakteriologiczne i nawilżenie sztandaru, który się rozsycha. Cały czas wymaga działań prewencyjnych, by zapobiec dalszej degradacji - dodaje Jarosiński.

Dyrektor podkreśla również, że jeśli sztandar nie doczeka się ratunku przez lata, to działania prewencyjne przestaną działać i zabytek ulegnie zniszczeniu.

- Będziemy starali się, żeby do tego nie doszło. Przykra sprawa jest taka, że prawdopodobnie w dużej mierze ciężar renowacji sztandaru spadnie na lokalne samorządy. Zarówno burmistrz Wrześni, Sochaczewa, wójt gminy Iłów zadeklarowali chęć pomocy i wsparcia. Jednak budżety samorządów nie są dedykowane do tego, żeby ratować zabytki - zaznacza Radosław Jarosiński.

O sprawę sztandaru zapytaliśmy w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

- W toku oceny niezależnych ekspertów wniosek na zadanie "Konserwacja płatów sztandaru 68. Pułku Piechoty" otrzymał 68 punktów. Próg umożliwiający otrzymanie dofinansowania wynosił 77 punktów - przekazał Interii rzecznik resortu Piotr Jędrzejowski.

Ministerstwo dodaje, że ma "ograniczone możliwości finansowania jednostek, których nie jest organizatorem lub współorganizatorem". - Wsparcie działalności statutowej tych jednostek może odbywać się wyłącznie w ramach programów ministra. Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą - które składało wniosek - jest jednostką samorządową, nie jest prowadzone ani współprowadzone przez resort - zaznacza rzecznik.

Jędrzejowski dodaje też, że sztandar 68. Pułku Piechoty trafił do zbiorów Muzeum na wniosek jego dyrektora. - Zabezpieczenie środków finansowych w ramach dotacji podmiotowej na realizację działalności statutowej, w tym zabezpieczenie i konserwację zbiorów, leży w gestii organizatora jednostki - tłumaczy resort.

- Resort kultury wielokrotnie zajmował stanowisko w sprawie sztandaru, podkreślając jego znaczenie dla dziedzictwa kulturowego. W związku z tym, że muzeum jest jednostką samorządową, jedyną możliwością ubiegania się o dofinansowanie ze środków resortu jest złożenie wniosku w kolejnej edycji programu "Wspieranie działań muzealnych" - odpowiada Piotr Jędrzejowski z MKiDN.

W poniższym poście znajdują się dane dla osób chcących wesprzeć zbiórkę prowadzoną przez muzeum:

Jakub Krzywiecki

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz na jakub.krzywiecki@firma.interia.pl