Konstytucjonaliści o groźbach prezydenta. "Nie ma podstaw"

Profesor Ryszard Piotrowski pytany, czy zawarcie pożyczki SAFE na podstawie uchwały Rady Ministrów może być traktowane jako naruszenie konstytucji, przyznał, że rzeczywiście można mieć wobec tej formy wątpliwości. Nie jest on jednak w stanie ocenić, czy zarzuty konstytucyjne są zasadne.

- Najwyraźniej prezydent ma argumenty, które skłaniają go do wyrażenia takiego stanowiska, ale aby to ocenić, musiałby najpierw sprecyzować swoje zarzuty - powiedział konstytucjonalista.

Z kolei były prezes Trybunału Konstytucyjnego Jerzy Stępień uważa, że nie ma podstaw do stawiania premierowi i rządowi zarzutów złamania konstytucji.

- Artykuł 93. konstytucji mówi wyraźnie, że uchwały Rady Ministrów obejmują jednostki organizacyjnie podległe rządowi. Uchwała nie jest aktem normatywnym, który działa wobec wszystkich, ale tylko podległych rządowi. Jeżeli tę uchwałę i zawartą na jej podstawie umowę będą wykonywały podmioty podległe rządowi, czyli MON, agencje wojskowe, to rząd ma prawo ją podjąć - powiedział Stępień.

Jak dodał ekspert, ustawa byłaby potrzebna wtedy, gdyby umowa dotyczyła wszystkich obywateli, a nie tylko jednostek podległych rządowi. - Nie widzę więc tu żadnej sprzeczności z konstytucją tej uchwały Rady Ministrów, która będzie starała się wykonać przyjęcie tych środków w ramach SAFE - dodał.

Przypomnijmy, że prezydent Karol Nawrocki poinformował, że nie podpisze rządowej ustawy wdrażającej unijny mechanizm dozbrajania SAFE w trakcie czwartkowego orędzia. - Problem z europożyczką SAFE nie dotyczy tylko pieniędzy, dotyczy także zasad - mówił prezydent.

- O tych pieniądzach, naszym bezpieczeństwie, nie będą decydowały wyłącznie polskie władze. SAFE to mechanizm, w którym Bruksela poprzez tzw. zasadę warunkowości może arbitralnie wstrzymać finansowanie, a nasze państwo i tak nadal będzie musiało spłacać ten dług - dodał.

Prezydent stwierdził też, że "bezpieczeństwo pod warunkiem nie jest bezpieczeństwem". - Bezpieczeństwo Polski nie może zależeć od obcych decyzji. Jako prezydent RP mam także obowiązek postawić zasadnicze pytanie: czy rozwiązanie, które może ograniczać suwerenność państwa w sprawach bezpieczeństwa, jest zgodne z konstytucją RP? - dodał.

Karol Nawrocki przyznał, że konstytucja dopuszcza przekazywanie części kompetencji organizacjom międzynarodowym, ale - jak podkreślił - "stawia granice".

- Nie można przekazać kompetencji stanowiących istotę suwerenności państwa, a jedną z nich jest kontrola nad siłami zbrojnymi - powiedział.

Prezydent zagroził też rządowi, że jeśli spróbuje pozyskać środki z SAFE bez ustawy, może narazić się na konsekwencje karne.

- Przestrzegam, że wszelkie próby zagranicznego zadłużania naszego kraju w sposób pozaprawny, tylnymi drzwiami, wcześniej czy później spotkają się z odpowiedzialnością zarówno polityczną, jak i prawną - oświadczył.

Ostatecznie rząd na piątkowym nadzwyczajnym posiedzeniu przyjął uchwałę, na podstawie której zostanie zrealizowany program Polska Zbrojna. - Będzie trudniej, ale zrobimy to; weto prezydenta pod ustawą wdrażającą program SAFE nas nie zatrzyma - powiedział Donald Tusk.

W reakcji szef klubu PiS Mariusz Błaszczak napisał na platformie X, że "niemiecki kredyt SAFE powinien przejść do historii".

"Jeśli Donald Tusk nielegalnie weźmie pożyczki, będzie to podstawą do postawienia go pod Trybunał Stanu po zmianie władzy" - zapowiedział szef klubu PiS.

Rząd deklaruje, że po wecie prezydenta SAFE będzie realizowany w ramach Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Fundusz ten został utworzony na podstawie uchwalonej w marcu 2022 roku ustawy o obronie ojczyzny. Przepisy zakładają, że Bank Gospodarstwa Krajowego na potrzeby Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych może zaciągać pożyczki oraz wystawiać obligacje.

Dodajmy, że opozycja i środowisko prezydenta, krytykując program SAFE, wskazywały na wspomniany tzw. mechanizm warunkowości, który mógłby - podobnie, jak w przypadku Krajowego Planu Odbudowy (KPO) - służyć w przyszłości do blokowania środków z SAFE dla Polski przez Komisję Europejską.

Według przedstawicieli rządu mechanizm SAFE przewiduje jednak warunkowość podobną do tej, jak przy większości unijnych funduszy i obejmuje zabezpieczenia przed wydaniem pieniędzy niezgodnie z deklarowanym celem oraz kwestie antykorupcyjne. Koalicja rządząca podkreśla też, że nie jest to warunkowość takiego rodzaju jak przy środkach z KPO.

W przypadku KPO rząd PiS nie dotrzymał zawartej z Komisją Europejską umowy, ponieważ prezydent nie podpisał ustawy o Sądzie Najwyższym w kształcie uzgodnionym z KE. Pieniądze z KPO do Polski więc nie trafiły.

Politycy PiS przypominają jednak, że po zmianie władzy w grudniu 2023 roku do ich odblokowania wystarczyły same deklaracje nowego rządu Donalda Tuska, a nie zmiany ustawowe. Ich zdaniem dowodziło to politycznego mechanizmu wstrzymywania tych środków.