Ekstradycja Ziobry nie będzie łatwa. Eksperci: To mogą być lata

Telewizja Republika poinformowała w niedzielę nieoficjalnie, że Zbigniew Ziobro opuścił Węgry i przebywa obecnie w Stanach Zjednoczonych. Informację tę potwierdził Polsat News. TVN24 opublikował zdjęcie przesłane przez widza, na którym - według autora fotografii - Ziobro ma znajdować się na lotnisku Newark w stanie New Jersey. Portal wPolityce.pl podał z kolei, że były minister miał wylecieć z Węgier w sobotę i posiada amerykańską wizę.

- Jeśli informacje o pobycie byłego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry w Stanach Zjednoczonych się potwierdzą, Polska chcąc zapewnić wydanie byłego ministra celem prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego, mogłaby uruchomić procedurę ekstradycyjną - powiedział prezes Naczelnej Rady Adwokackiej mec. Przemysław Rosati. Jak zaznaczył, byłby to proces "długotrwały" i częściowo zależny od decyzji politycznych władz USA.

Wskazał, że zgodnie z polskimi przepisami i umową o ekstradycji zawartą z USA prokurator prowadzący postępowanie występuje do ministra sprawiedliwości z wnioskiem o przeprowadzenie procedury ekstradycyjnej. - Następnie minister sprawiedliwości kieruje wniosek o wydanie osoby ściganej do władz państwa obcego. Procedura ekstradycyjna, zgodnie z umową międzynarodową zawartą pomiędzy Polską a USA, w dużej części odbywa się też na poziomie dyplomatycznym - powiedział PAP prezes NRA.

Jak wyjaśnił, dalsze postępowanie toczyłoby się już w Stanach Zjednoczonych. - Taki wniosek trafia do właściwego sądu w USA, który bada, czy istnieją podstawy do ekstradycji - zaznaczył.

Mec. Rosati podkreślił, że podstawowym warunkiem jest obowiązywanie umowy ekstradycyjnej między Polską a USA oraz zasada podwójnej karalności. - Przestępstwa zarzucane w Polsce muszą być również przestępstwami w Stanach Zjednoczonych - wskazał.

Jak dodał, amerykański sąd badałby także przesłanki negatywne, które mogłyby uniemożliwić ekstradycję. - Sąd analizuje m.in., czy ściganie nie ma charakteru politycznego, czy zostanie zapewniony rzetelny proces, w tym prawo do obrony, oraz czy będzie miało miejsce poszanowanie praw procesowych osoby objętej wnioskiem. Analizie podlega także np. aktualny stan zdrowia osoby objętej wnioskiem ekstradycyjnym - powiedział Rosati.

Według prezesa NRA do wniosku ekstradycyjnego konieczne byłoby dołączenie postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania wraz z uzasadnieniem zarzutów i materiałem dowodowym wskazującym na wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa.

Rosati zaznaczył, że nawet pozytywna decyzja sądu nie kończy procedury. - Jeżeli sąd wyrazi zgodę na ekstradycję, ostateczną decyzję podejmują jeszcze władze federalne, a zgodnie z umową o ekstradycję dla Stanów Zjednoczonych Ameryki organem wykonującym jest Sekretarz Stanu lub osoba wyznaczona przez niego. Co istotne, organ wykonujący w państwie wezwanym może odmówić wykonania ekstradycji, jeżeli stwierdzi, że wniosek był złożony z przyczyn politycznych - powiedział prawnik.

Ocenił również, że postępowanie ekstradycyjne może trwać bardzo długo. - To nie jest procedura porównywalna z europejskim nakazem aresztowania, a ten ostatni, co oczywiste, nie ma w tym przypadku zastosowania. Ekstradycja jest procesem długotrwałym, często rozłożonym nie na miesiące, lecz na lata - podkreślił mecenas Rosati.

Jako przykład wskazał sprawę biznesmena Edwarda Mazura, podejrzewanego o udział w zabójstwie byłego Komendanta Głównego Policji Marka Papały. Wniosek ekstradycyjny wobec Mazura, który był, jak zaznaczył prawnik, przygotowywany w czasach, kiedy ministrem sprawiedliwości w Polsce był właśnie Zbigniew Ziobro, został ostatecznie odrzucony przez amerykański sąd federalny, a Mazur zmarł w 2023 r. nie stanąwszy przed polskim wymiarem sprawiedliwości.

- To chyba najbardziej znany proces ekstradycyjny zakończony porażką polskich władz. Pokazuje on, że tego rodzaju postępowania nie są szybkie i pozostają częściowo związane z decyzjami politycznymi - powiedział Rosati.

Wcześniej minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział na antenie Polsat News, że jeżeli Ziobro faktycznie przebywa w Stanach Zjednoczonych, to w poniedziałek Polska wystąpi o jego ekstradycję.

- Ewentualna ekstradycja byłego ministra sprawiedliwości Zbigniew Ziobro ze Stanów Zjednoczonych mogłaby potrwać bardzo długo, a argumenty dotyczące politycznego charakteru sprawy mogą mieć znaczenie dla amerykańskiego sądu - ocenił w rozmowie z PAP adwokat Tymoteusz Paprocki, przewodniczący Komisji ds. wizerunku, komunikacji i edukacji społecznej w Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie.

Pytany o możliwe konsekwencje prawne wyjazdu Ziobry do USA, ocenił, że "jeżeli wyjazd, albo jak inni to nazywają ucieczkę ministra Ziobry do Stanów Zjednoczonych, oceniać przez pryzmat obrony i unikania wymiaru sprawiedliwości, to pewnie jest to decyzja bardzo dobra".

Jak zaznaczył, postępowania ekstradycyjne prowadzone przez sądy federalne w USA są długotrwałe. - Należy założyć, że obrona ministra Ziobry będzie podnosiła wiele argumentów, które - znając praktykę orzecznictwa w Stanach Zjednoczonych - mogą okazać się, jak nie skuteczne, to na pewno wydłużające proces podjęcia przez amerykański sąd decyzji - powiedział.

Adwokat zwrócił uwagę, że - według niektórych medialnych doniesień - decyzję wizową wobec Ziobry miał podpisać osobiście prezydent USA Donald Trump. - To może również sugerować pewien polityczny aspekt tej sprawy - ocenił.

Paprocki podkreślił również, że niezależnie od decyzji sądu federalnego, końcowa decyzja dotycząca ekstradycji należy do administracji amerykańskiej. - Niezależnie od tego, jaką decyzję podjąłby sąd w Stanach, na końcu i tak od podpisu sekretarza stanu, obecnie Marco Rubio, będzie zależała decyzja w kontekście ekstradycji - powiedział.

W ocenie prawnika znaczenie mogą mieć także wcześniejsze wypowiedzi polityków koalicji rządzącej dotyczące Ziobry i możliwości jego tymczasowego aresztowania.

- Może się okazać, że właśnie te polityczne wypowiedzi dotyczące sprawy ministra będą kluczowym argumentem, dla którego sąd amerykański uzna, że na Ziobrę nie czeka sprawiedliwy proces w Polsce - stwierdził Paprocki.

Procedura ekstradycyjna między Polską a USA opiera się na obowiązującej między państwami umowie ekstradycyjnej. Wniosek o wydanie osoby ściganej trafia do amerykańskiego sądu federalnego, który bada m.in. zasadę podwójnej karalności oraz przesłanki mogące uniemożliwić ekstradycję, w tym polityczny charakter sprawy czy gwarancje rzetelnego procesu.

Wiceszef MS Dariusz Mazur odnosząc się do doniesień w niedzielę w Polsat News wyjaśnił, że posiadacze Genewskiego Dokumentu Podróży - a takim najprawdopodobniej posługuje się Ziobro, któremu w grudniu 2025 r. unieważniono polski paszport - muszą ubiegać się o tradycyjną wizę, aby wjechać do USA. Jak tłumaczył, Polska może wystąpić do USA o ekstradycję byłego ministra sprawiedliwości, jednak decyzję podejmuje amerykański sąd.

Drugim etapem ekstradycji - według Mazura - jest zgoda władz kraju na wydanie oskarżonego. Wiceminister wskazał również, że procedury ekstradycyjne są znacznie dłuższymi procedurami niż procedury przekazania osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (ENA).

Wiceszef MS zauważył też, że są kraje w Ameryce Południowej i w Azji, z którymi Polska nie ma podpisanych dwustronnych umów o ekstradycji.

Dopytywany, czy resort sprawiedliwości może zweryfikować, czy Ziobro faktycznie podróżuje w oparciu o tzw. paszport genewski, stwierdził, że zapewne wkrótce MS otrzyma taką informację od władz węgierskich. - Współpraca z władzami, kiedy na czele Węgier stał pan Viktor Orban była umiarkowana, natomiast zakładam, że od nowych władz tego rodzaju informacje bez trudu uzyskamy - powiedział.