Brakuje punktu i pieniędzy nie ma. Co w sytuacji negatywnej decyzji WZON?
Nowy system świadczenia wspierającego miał uporządkować zasady pomocy dla niepełnosprawnych, ale próg punktowy sprawia, że nawet minimalnie niższa ocena odbiera prawo do dodatkowych pieniędzy. Coraz wyraźniej widać, że różnica jednego punktu może decydować o utracie znacznej kwoty.
Świadczenie wspierające zostało wprowadzone ustawą z 7 lipca 2023 r. i jest wypłacane od 1 stycznia 2024 r. dorosłym osobom z niepełnosprawnościami. Nie jest uzależnione od dochodu ani od rodzaju posiadanego orzeczenia, lecz od nowej decyzji wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON), w której określa się poziom potrzeby wsparcia w skali od 0 do 100 punktów.
Świadczenie wspierające 2026. Punktacja
System wdrażany jest etapami: w 2024 r. objęto osoby z wynikiem 87-100 punktów, w 2025 r. - z 78-86 punktami, a od 2026 r. świadczenie ma być dostępne także dla osób z wynikiem 70-77 punktów.
Wysokość wypłaty powiązano z rentą socjalną - od 40 do 220 proc. jej wartości - co po waloryzacji od 1 marca 2025 r. oznacza kwoty od 750 do ponad 4100 zł miesięcznie.
Aby ustalić, komu przysługuje świadczenie, WZON nie opiera się wyłącznie na nazwie choroby, ale na tym, jak bardzo niepełnosprawność ogranicza codzienne funkcjonowanie. Skład orzekający ocenia 32 czynności, m.in. poruszanie się, korzystanie z toalety, mycie, ubieranie się, komunikację, zarządzanie pieniędzmi, czy wykonywanie spraw urzędowych.
Przy każdej z nich ustala jakiego rodzaju wsparcia wymaga wnioskodawca (technicznego, częściowego, pełnego lub zastępczego) i jak często potrzebuje pomocy. Z tych elementów powstaje wynik cząstkowy od 0 do 4 punktów, a do ostatecznego rezultatu wlicza się 25 najwyżej ocenionych czynności, co daje maksymalnie 100 punktów; prawo do świadczenia przysługuje dopiero od 70 punktów, a osoby ocenione niżej są z systemu wyłączone.
WZON przyznał mniej niż 70 punktów. Co wtedy?
Skala negatywnych decyzji pokazuje, że kryteria te nie są łatwe do spełnienia. Zgodnie z danymi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do końca 2024 r. wydano ponad 213 tys. decyzji o poziomie potrzeby wsparcia, z czego około 152 tys. osób uzyskało co najmniej 70 punktów, natomiast ponad 61 tys. wnioskodawców zakończyło ocenę z wynikiem poniżej progu, bez prawa do świadczenia.
W tej ostatniej grupie znajdują się m.in. osoby z dożywotnim znacznym stopniem niepełnosprawności oraz chorzy po poważnych operacjach, z trwałym ograniczeniem sprawności kończyn. Jedyną drogą wyjścia z takiej sytuacji jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do WZON w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, a po jego niekorzystnym rozstrzygnięciu - odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Co zamiast świadczenia wspierającego?
Dla osób, które nie osiągnęły 70 punktów w ocenie WZON, podstawowym zabezpieczeniem dochodu pozostaje system rent z ZUS lub KRUS.
Najistotniejszą funkcję pełni renta socjalna wypłacana dorosłym osobom całkowicie niezdolnym do pracy z powodu schorzeń powstałych w dzieciństwie lub w trakcie nauki; od marca 2025 r. wynosi ona 1878,91 zł brutto.
Osoby ze stażem ubezpieczeniowym mogą ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość zależy od długości okresów składkowych i podstawy wymiaru świadczenia.
Drugą grupę narzędzi wspierających dochód tworzy zasiłek pielęgnacyjny z gminy i dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez ZUS. Zasiłek pielęgnacyjny, obecnie 215,84 zł miesięcznie, przysługuje osobom dorosłym ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub seniorom po 75. roku życia, niezależnie od dochodu.
Dodatek pielęgnacyjny, wynoszący około 330 zł po waloryzacji, trafia przede wszystkim do emerytów i rencistów uznanych za osoby niezdolne zarówno do pracy, jak i do samodzielnej egzystencji. Oba świadczenia nie mogą być pobierane jednocześnie, dlatego konieczne jest wskazanie korzystniejszego rozwiązania, choć i tak ich wysokość pozostaje znacznie niższa niż nawet najniższa kwota świadczenia wspierającego.
Dla wielu rodzin kluczowe znaczenie mają również świadczenia dla opiekunów oraz pomoc społeczna. Świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 3287 zł miesięcznie, z możliwością zwiększenia przy opiece nad kolejnym dzieckiem - przysługuje opiekunom dzieci do 18. roku życia z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez wymogu rezygnacji z pracy. Dla osób bez prawa do świadczenia wspierającego, a także bez wysokich rent, pozostaje jeszcze zasiłek stały z pomocy społecznej, którego maksymalna kwota w 2025 r. wynosi około 1200 zł i jest ściśle powiązana z kryterium dochodowym.
