SN zadał pytanie TSUE w związku z wnioskiem powoda o przeprowadzenie testu bezstronności sędziego SN, powołanego na urząd przez Krajową Radę Sądownictwa w jej nowym składzie. Do rozpoznania wniosku w sprawie bezstronności sędziego wylosowano w SN pięcioosobowy skład, w którym znalazło się z kolei trzech sędziów powołanych przez nową KRS.
Przewodniczący tego składu zwrócił się z pytaniem do TSUE, czy na gruncie prawa Unii same okoliczności powołania sędziego mogą wystarczyć do zakwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Spytał też, czy w kwestii testu mogą orzekać sędziowie powołani na wniosek nowej KRS.
Bezstronność sędziów SN. Rzecznik TSUE wydał opinię
W ocenie rzecznika generalnego, uchybienia w procedurze powoływania na urząd mogą same w sobie wskazywać, że niektórzy sędziowie nie spełniają wymogów niezawisłości i bezstronności.
Zobacz również:
"Jest tak wtedy, gdy okoliczności powołania wiązały się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudzają w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego. W takich przypadkach nie można wymagać od strony, która podnosi w tym względzie zastrzeżenia, aby przedstawiła dodatkowe dowody potwierdzające te uchybienia" - podkreślił Emiliou.
Uznał też za oczywiste, że członkowie składu orzekającego w kwestii bezstronności nie mogą sami wzbudzać wątpliwości pod tym względem. W ocenie rzecznika generalnego TSUE tacy sędziowie powinni zostać wykluczeni ze składu orzekającego.
Jak bowiem wskazał, jeśli niezawisłość sędziego jest kwestionowana na podstawie niezgodnej z prawem procedury powołania, sędziowie rozpatrujący sprawę nie mogą być sędziami powołanymi w ramach tej samej procedury.
"Sędziowie, którzy mogą nie zachować lub nie przejawiać niezbędnej bezstronności przy rozpatrywaniu sprawy dotyczącej niezawisłości sędziowskiej, powinni zostać wykluczeni ze składu orzekającego, który ją rozpatruje. Ustanowienie szczegółowych przepisów proceduralnych, które zapewnią, że tego rodzaju sprawę rozpatrzy skład spełniający wymogi wynikające z prawa do skutecznego środka prawnego i rzetelnego procesu sądowego, należy do wewnętrznego porządku prawnego danego państwa członkowskiego" - zaznaczył Emiliou.
Zobacz również:
Opinia rzecznika nie wiąże TSUE
Powodem, który wnioskował o przeprowadzenie tzw. testu bezstronności jednego z sędziów SN, jest spółka z siedzibą w Irlandii. W swoim wniosku podnosił, że pozwany dąży przed sądami irlandzkimi do odmowy stwierdzenia wykonalności wyroków wydanych w Polsce, stawiając zarzut naruszenia jego praw do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd.
Wnioskodawca zwracał też uwagę, że sędzia SN został powołany przez KRS w jej nowym składzie i podpisał oświadczenie, które kwestionowało wyrok TSUE z 2019 r. w sprawie sędziów Izby Cywilnej SN powołanej przez nową KRS.
Opinia rzecznika generalnego nie wiąże Trybunału Sprawiedliwości UE. Jest propozycją rozstrzygnięcia i sędziowie Trybunału najczęściej z niej korzystają, ale mogą też wydać wyrok inny niż zaproponowany przez rzeczników.
