Akty dywersji w Polsce. "Rosjanie są gotowi na ofiary wśród cywilów"

Naruszanie przestrzeni powietrznej, granic morskich, zakłócenia sygnału GNSS (radiowe transmisje satelitarne) i wreszcie - uszkodzenia torów kolejowych.

Choć katalog działań sabotażowych i dywersyjnych Rosji jest nam dość dobrze znany, nadal potrafią zaskoczyć nas w najmniej spodziewanym momencie.

Jak czytamy w nowym raporcie Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych pt. "Biała księga rosyjskich aktów sabotażu i dywersji wobec członków Rady Państw Morza Bałtyckiego", państwa RRMB powinny współpracować i skoordynować swoje działania, by uodparniać się na ataki.

Zacznijmy od wyjaśnienia: "sabotaż" i "dywersja" to pojęcia, które w raporcie nie są stosowane wymiennie. Zgodnie z rosyjską terminologią sabotaż bowiem jest celowym zakłócaniem funkcjonowania systemu od wewnątrz, zaś dywersja to niszczenie linii komunikacyjnych czy infrastruktury w celu odwrócenia uwagi od innych działań. Jej celem jest także zastraszanie społeczeństwa.

Anna Maria Dyner, jedna z autorek wspomnianego raportu, wyróżnia dwa rodzaje szczególnie groźnych działań ze strony rosyjskiej. - Pierwsze z nich silnie oddziałują na psychikę i sieją strach - są to incydenty związane m.in. z kolejami i potencjalnymi próbami wykolejenia pociągów, z czym mogłaby wiązać się większa liczba ofiar. To wskazuje, że Rosjanie są gotowi na ofiary wśród cywilów - podkreśla.

To, co niepokoi specjalistów, to wszelkiego rodzaju ataki, w tym w cyberprzestrzeni, na infrastrukturę krytyczną.

- To może być bardzo niebezpieczne, np. jeśli wyobrazimy sobie wyłączenie prądu na dużym obszarze kraju w czasie zimy. Kolejne zagrożenie to zakłócenie sygnału GNSS (radiowe transmisje satelitarne - red.). Możemy czasami zżymać się na to, że nawigacja źle działa. Natomiast jeżeli chodzi o lotnictwo cywilne, żeglugę cywilną albo też działanie infrastruktury energetycznej na morzu, takie zakłócenia mogą bardzo skomplikować ich funkcjonowanie - mówi nam Anna Maria Dyner.

Cele Rosji nie od dziś są jasne, a wśród nich są zastraszenie i zmuszenie do przyjęcia strategii poddania się zamiast walki.

- Kolejnym celem jest osłabianie spójności społecznej oraz zmuszanie władz do zarządzania bieżącym chaosem kosztem kwestii strategicznych - mówi Anna Dyner. - Działania te mają także na celu "przesycenie" i rozproszenie naszych zdolności kontrterrorystycznych i kontrwywiadowczych oraz obronnych poprzez mnożenie drobnych incydentów. Ostatecznie Rosji chodzi też o osłabienie woli wspierania Ukrainy, co widać szczególnie w okresach debat nad kolejnymi transzami pomocy.

Uszkodzone tory kolejowe czy tajemnicze pożary to tylko niektóre z aktów dywersji obserwowane w ostatnich latach w Polsce. Osoby, które je wykonują, często nie są świadome tego, jaki cel ma ich działanie. Rekrutacja takich osób odbywa się najczęściej przez platformy społecznościowe, takie jak Telegram.

- Oferty kierowane są często do mniejszości narodowych, uchodźców czy migrantów. Rosjanie liczą na to, że takie osoby, w obawie przed reperkusjami, np. deportacją, nie zgłoszą się do organów ścigania, nawet jeśli zorientują się, że biorą udział w nielegalnych działaniach - wyjaśnia Anna Dyner.

Proces rekrutacji często zaczyna się niewinnie, pod przykryciem. - Wynagrodzenie bardzo często wypłacane albo w kryptowalutach, albo po prostu ktoś w kantorach kryptowalutowych wymienia je na walutę narodową. Miało to miejsce choćby wśród kierowców przerzucających migrantów, którzy nielegalnie przekraczali polską granicę.

Rosja wykorzystuje tzw. agentów jednorazowych. Wykonują różne zadania, od tych prostych, jak napisy na murach, po fotografowanie infrastruktury krytycznej i akty sabotażu.

- Jest to forma testowania podatności takiej osoby, na ile jest skłonna do tego, żeby "zagrać w grę" - mówi Anna Dyner. Mimo nazwy, tacy agenci są zazwyczaj wykorzystywani kilkukrotnie. - Gdy taka osoba popadnie w tarapaty, zostanie złapana, to Rosjanie umywają ręce i nie biorą odpowiedzialności za jej dalszy los.

Twórcy raportu PISM podkreślają to, co w ich ocenie jest kluczowe, jeśli chodzi o odpowiedź na działania: państwa dotknięte aktami dywersji czy sabotażu nie powinny bać się atrybucji, czyli jasnego wskazywania sprawców działań. - Często państwa zachodnie, w tym nordyckie, unikały bezpośredniego oskarżania rosyjskich czy białoruskich służb, co utrudniało odczytywanie pewnych wzorców - mówi Dyner.

- Niezbędna jest ścisła wymiana informacji między agencjami wywiadu i kontrwywiadu różnych krajów. Dzięki takiej współpracy udało się już zatrzymać osoby planujące sabotaż, które przemieszczały się między państwami strefy Schengen. Pozwala to na mapowanie zagrożeń i skuteczniejsze przeciwdziałanie im - podkreśla eksperta PISM.

Jednym z najbardziej widocznych działań rosyjskiej dywersji jest obecność tzw. floty cieni na Bałtyku. To grupa statków używanych przez Rosję do omijania sankcji.

Anna Dyner wymienia problemy: - Flota cieni zapewnia Rosji środki na prowadzenie wojny i działań hybrydowych przeciwko NATO, a dodatkowo stwarza ryzyko wielkiej katastrofy ekologicznej na zamkniętym akwenie, jakim jest Bałtyk.

Ekspertka zauważa jednocześnie, że po kilku latach wzmożonych rosyjskich działań nauczyliśmy się schematów. - Np. nietypowa, zmniejszona prędkość statku może sugerować, że wlecze on kotwicę po dnie w celu uszkodzenia infrastruktury - wymienia Dyner.

Od stycznia 2025 r. NATO prowadzi operację Baltic Sentry. Jej cel to ochrona podwodnej infrastruktury krytycznej na Morzu Bałtyckim.

Według Anny Dyner obecność sił NATO skutecznie odstrasza potencjalnych sprawców, co widać po spadku liczby incydentów od końca 2024 roku. - Niemniej jednak musimy zachować czujność i gotowość do zatrzymywania takich jednostek - podsumowuje.

Anna Nicz

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl